SunnudagsMogginn - 30.05.2010, Page 52

52 30. maí 2010
Ellefta júlí næstkomandi eru liðin fimm-
tíu ár frá því skáldsagan To Kill a Mock-
ingbird eftir Harper Lee kom út (fyrir
einhverjar sakir hefur bókin aldrei verið
þýdd á íslensku – kannski heitið standi í
mönnum: Hvernig drepa á hvíthöfða-
slúðru).
Bókin seldist metsölu frá fyrsta degi og
selst enn; í grein í New York Times, sem
skrifuð er í tilefni af væntanlegu afmæli,
kemur fram að síðustu ár hafa milljón
eintök af bókinni selst á hverju ári, en alls
hafa selst af henni þrjátíu milljón eintök.
Skemmst er svo að minnast þess að fyrir
rúmum áratug var To Kill a Mockingbird
valin besta skáldsaga allra tíma vestan
hafs.
Harper Lee var hálffertug þegar bókin
kom út og er
enn í fullu fjöri
þó hún láti lítið
á sér bera, hefur
reyndar haldið
sér utan sviðs-
ljóssins alla tíð
og þannig mun
hún víst ekki
taka þátt í nein-
um afmæl-
isfagnaði vegna
bókarinnar;
hún er víst
þeirrar skoð-
unar að rithöfundar eigi að halda sig til
hlés og leyfa bókum sínum að vera í
sviðsljósinu.
Líklegt verður að telja að margir,
kannski flestir, þeirra sem þetta lesa hafi
lesið bókina og eins líklegt að þeir hafi
kunnað að meta hana enda er hún vel
skrifuð, spennandi og felur í sér mikinn
sannleik; sögurnar tvær í henni, annars
vegar af upploginni nauðgun og rétt-
ahöldum vegna hennar og hinsvegar
hvernig fordómar barnanna spegla for-
dóma hinna fullorðnu, eru hrífandi og
átakanlegar í senn. Það kemur því ekki á
óvart að bókin sé vinsæl, en kannski erf-
iðara að gera sér grein fyrir því af hverju
hún er talin besta bandaríska skáldsaga
allra tíma.
Samnefnd kvikmynd, sem fylgir bók-
inni býsna vel, varð líka gríðarlega vin-
sæl. Hún var frumsýnd 1962, ekki nema
tveimur árum eftir að bókin kom út, og
státaði af einni mestu kvikmyndastjörnu
þess tíma, Gregory Peck. Myndin er jafn-
an talin með bestu myndum sögunnar
vestanhafs; nægir að nefna að bandaríska
kvikmyndaráðið taldi hana 25. bestu
mynd sögunnar og bestu réttarsals-
myndina, aukinheldur sem söguhetjan
Atticus Finch var valin besta kvik-
myndahetja tuttugustu aldarinnar
Þegar betur er að gáð er því líklegt að
kvikmyndin To Kill a Mockingbird hafi
haft mikið að segja með vinsældir bók-
arinnar To Kill a Mockingbird án þess það
þó dragi úr verðleika bókarinnar, hún er
snilldarverk, ekki síður en myndin.
Lang-
besta
sagan?
’
Það er
kannski
erfitt að
gera sér grein
fyrir því af
hverju bókin er
talin besta
bandaríska
skáldsaga allra
tíma.
Orðanna
hljóðan
Árni Matthíasson
arnim@mbl.is
N
orrænar glæpasögur seljast
eins og heitar lummur á Ís-
landi þessar vikurnar. Bóka-
forlagið Uppheimar gerði sér
lítið fyrir og sendi fyrir ekki ýkja löngu á
markað fimm norrænar glæpasögur sem
allar hafa ratað á metsölulista hér á landi.
Mestri velgengni á Camilla Läckberg að
fagna með Hafmeyjunni, sem þó er all-
skringileg bók.
Barnsgrátur og hversdagsleiki
Það má segja Läckberg til hróss að hún
gefur hversdagsleikanum verulegan gaum
í þessari bók. Það er ekki oft sem lesandi
fær í hendur glæpasögu þar sem lýjandi
barnauppeldi og endurtekningarsamt
heimilishald fær svo ríkulegt rými. Það
má vel kvarta undan því að barnsgrátur
og hversdagsstúss sé of fyrirferðarmikið í
bókinni. Persónur eru oft nálægt því að
falla í tilvistarþunglyndi og stundum ligg-
ur við að lesandinn finni fyrir höfuðverk
vegna allra þessara láta. En norrænir
sakamálahöfundar leggja mikið upp úr
því að vera í takt við drungalegan raun-
veruleikann og það tekst Läckberg ágæt-
lega.
Lengdin er eitt af einkennum norrænna
sakamálasagna. Þótt hæglega mætti skrifa
300 blaðsíðna bók teygir höfundurinn
hana upp í 400-500 síður. Läckberg fellur
í þessa gryfju, en verstu mistök hennar
eru lausnin á sakamálinu. Uppgötvunin er
svo klén að hætt er við að lesendum of-
bjóði. Þessi vonda lausn kolfellir bókina á
lokasprettinum.
Norsk stórstjarna
Hafmeyjan komst ofarlega á metsölulista
og það á einnig við um bók norska rithöf-
undarins, rokkarans og hagfræðingsins Jo
Nesbø, Nemesis. Nesbø er stjarna í glæpa-
sagnaheiminum. Bækur hans hafa verið
þýddar á 30 tungumál, hlotið verðlaun og
hafa náð umtalsverðum vinsældum í hin-
um enskumælandi heimi.
Nesbø skrifar langar bækur og kemst
upp með það. Honum tekst ætíð að gæða
sögur sínar spennu og lausnin er alltaf
óvænt. Harry Hole er aðalpersónan í
glæpasögum Nesbø. Enn eina ferðina er
þar mættur lögreglumaður sem er drykk-
felldur, þunglyndur og með allt niðri um
sig í einkalífi. Semsagt persóna sem les-
andinn veit að mun aldrei finna ham-
ingju, og þar er engum um að kenna öðr-
um en persónunni sjálfri vegna þess að
hún kann ekkert á lífið. Samt er eitthvað
samúðarfullt og spennnadi við Harry.
Hann ætti að vera klisjukennd persónu-
sköpun en Nesbø hefur gefið honum veg-
legan skammt af persónuleika sem gerir
að verkum að lesandinn stendur með
Harry og kann vel við hann. Tilvist-
ardrunginn verður aldrei yfirþyrmandi
hjá Nesbø. Hann er að skemmta lesand-
anum og kann þar vel til verka.
Ameríska leiðin
Norrænir spennusagnahöfundar láta yf-
irleitt ekki hanka sig á því að skrifa
„ómerkilegar“ spennusögur í amerískum
stíl, þar sem allt er lagt upp úr hraða og
spennu og æsilegum atburðum, en lítt
hugað að sálfræðistúdíu.
Í flokki hinna norrænu sakamálasagna
sem Uppheimar senda frá sér er fyrsta
bók Johans Theorins, Hvarfið. Theorin
mætir fullur sjálfstrausts til leiks í rúm-
lega 400 blaðsíðna skáldsögu um barns-
hvarf, áhrif þess á móðurina og eftirleik-
inn, en vitanlega er þarna ekki allt sem
sýnist.
Lengi framan af er eins og Theorin hafi
einsett sér að skrifa sálfræðilega spennu-
sögu. Lýsingar á harmi móðurinnar og
andlegu skipbroti eftir hvarf sonarins eru
áhrifamiklar. En höfundur víkur síðan af
þeirri braut og undir lokin minnir bókin á
þokkalega spennusögu eftir James Patter-
son. Spennan í seinni hlutanum er því
mikil, og lausnin óvænt, en trúverðug-
leikinn gufar upp. Rétt eins og hjá Läck-
berg í Hafmeyjunni.
Land draumanna er fyrsta glæpasaga
Norðmannsins Vidar Sundstøl. „Hrífur
jafnvel þá sem þola ekki glæpasögur,“
sagði einn gagnrýnandi. Bókin er ekki
hefðbundin glæpasaga, mikið er lagt upp
úr alls kyns smáatriðum, lýsingum á stað-
háttum og aukapersónur fá mikið vægi.
Frásögnin er oft stirðleg, sem er dæmigert
byrjendaeinkenni. Höfundurinn má þó
vel við una og lesendur mega vera sæmi-
lega sáttir. Bókin er gott byrjendaverk.
Fimmta bókin sem Uppheimar gefa út
er Vetrarblóð eftir Mons Kallentoft, sem
sú sem þetta ritar er nýbyrjuð að lesa. Þar
er lögreglukona í aðalhlutverki sem fær
það hlutverk að leysa morðmál. Ekki
kemur á óvart að hún er einstæð móðir
sem glímir við erfið mál í einkalífi.
Glæpir, spenna
og raunsæi
Gott framboð er af
þýddum norrænum
glæpasögum hér landi.
Þær eru yfirleitt langar
og einkennast af
raunsæi og töluverðum
drunga.
Kolbrún Bergþórsdóttir
kolbrun@mbl.is
Jo Nesbø kann til verka enda
stjarna í glæpasagnaheiminum.
Morgunblaðið/Kristinn
Lesbók