SunnudagsMogginn - 30.05.2010, Blaðsíða 53

30. maí 2010 53
10. til 23. maí
1. Hruna-
dans og horf-
ið fé - Styrmir
Gunnarsson
/ Veröld
2. Rann-
sóknar-
skýrsla Al-
þingis -
Rannsókn-
arnefnd Alþingis / Alþingi
3. Góða nótt, yndið mitt - Do-
rothy Koomson / JPV útgáfa
4. Fyrirsætumorðin - James
Patterson / JPV útgáfa
5. Hafmeyjan - Camilla
Läckberg / Undirheimar
6. Sítrónur og saffran - Kajsa
Ingemarsson / Mál og menning
7. Hálendishandbókin 2010 -
Páll Ásgeir Ásgeirsson /
Útgáfufélagið Heimur
8. Missir - Guðbergur
Bergsson / JPV útgáfa
9. Nemesis - Jo Nesbø /
Uppheimar
10. Friðlaus - Lee Child / JPV
útgáfa
Frá áramótum
1. Rann-
sóknar-
skýrsla Al-
þingis -
Rannsókn-
arnefnd
Alþingis /
Alþingi
2. Póst-
kortamorðin -
Liza Marklund/James Patter-
son / JPV útgáfa
3. Loftkastalinn sem hrundi -
Stieg Larsson / Bjartur
4. Hafmeyjan - Camilla Läck-
berg / Undirheimar
5. Góða nótt, yndið mitt - Do-
rothy Koomson / JPV útgáfa
6. Stúlkan sem lék sér að eld-
inum - Stieg Larsson / Bjartur
7. Svörtuloft - Arnaldur
Indriðason / Vaka-Helgafell
8. Nemesis - Jo Nesbø /
Uppheimar
9. Horfðu á mig - Yrsa
Sigurðardóttir / Veröld
10. Þegar kóngur kom - Helgi
Ingólfsson / Ormstunga
Bóksölulisti Félags
bókaútgefenda
Listinn byggist á upplýsingum frá Bókabúð Máls og menningar Laugavegi, Bókaversluninni Iðu í
Lækjargötu, Hagkaupum Eiðistorgi, Kringlunni, Skeifunni, Holtagörðum, Spönginni, Smaáratorgi,
Garðabæ, Njarðvík, Borgarnesi og Akureyri, Nettó Mjódd, Salavegi, Grindavík, Akureyri og Höfn,
Strax Hófgerði, Búarkóri, Flúðum, Akranesi og Búðardal, Úrval Hafnarfirði, Selfossi, Njarðvík,
Borgarnesi, Ísafirði, Blönduósi, Dalvík og Akureyri.
Þar sem ég er nýtekin við nýju
starfi þá hefur ekki gefist mikið
tóm til lestrar. Satt best að segja
veit ég varla hvað verður um
tímann minn. Svo þegar ég rakst
á Mómó á bókasafninu var ég
ekki lengi að kippa henni úr
hillunni og rifja upp gömul
kynni. Þessi bók er eftir þýskan
rithöfund Michael Ende og kom
fyrst út árið 1973. Bókin er
margverðlaunuð og þó hún sé
sögð fyrir börn á hún erindi til
allra.. Bókin fjallar um venjulegt
fólk sem lifir ágætu lífi í sam-
félagi við aðrar manneskjur.
Vinnur, sefur, borðar, kvartar
stundum og skemmtir sér
stundum eins og gengur. Þá
koma grámennin til sögunnar,
tímaþjófarnir sem eru með
tímasparisjóð þar sem hægt er
að leggja inn tímann sem maður
sparar. Og augljóslega er ekki
hægt að eyða tíma í einskisverða
hluti eins og umhyggju, vand-
virkni og vináttu. Og nútíminn
heldur innreið sína ...
Tímaparisjóðurinn lofar mikl-
um vöxtum og hefur ekki hugs-
að sér að standa við neitt. Mátt-
ur auglýsinganna er slíkur að
enginn tekur séns á því að vera
ekki með í vitleysunni og eng-
inn áttar sig á hvernig komið er
fyrir samfélaginu nema einstaka
börn og jaðarfólk og á þau
hlustar enginn. Kunnuglegt?
„Tíminn býr í hjartanu og sá
tími sem við upplifum ekki með
hjartanu er jafn dauður og litir
regnbogans eru blindum
manni,“ segir í þessari bók.
Ég rifjaði upp kynni mín af
Halldóri Laxness um daginn og
komst að því mér til undrunar
að ég renni ekki lengur í gegn-
um hans texta. Uff, svo flókið
tungutak fyrir mig sem hef
heyrt og séð æ einfaldari og
staðlaðri texta undanfarin ár,
gróði, vextir, Nasdaq og nú Ice-
save og tap. Ég hef gleymt
kjarngóðu máli og Kiljan þarf ég
nú að lesa hægt, taka mér tíma.
En geri maður það sér maður að
hver einasta blaðsíða er meist-
araverk. Ég sá Íslandsklukkuna
í Þjóðleikhúsinu með vinnu-
félögum mínum og það var góð-
vinafundur fyrir okkur öll að
hitta þessa gömlu kunningja og
heyra þennan mergjaða texta
svo vel fluttan. Og enn og aftur
áttar maður sig á því að tíminn
getur verið gamall og nýr, far-
inn og kominn á sama augna-
bliki. Þegar ég kom heim tók ég
fram lítið ljóðakver eftir Halldór
og hjartað mitt hoppar af fögn-
uði í hvert sinn er ég opna það
og sé öll orðin hans.
Lesarinn Heiðrún Dóra Eyvindardóttir
forstöðumaður Bókasafns Árborgar
Tíminn býr í hjartanu
Heiðrún Dóra Eyvindardóttir rifjar
nú upp kynni sín af ljóðum Halldórs
Laxness.
Morgunblaðið/Ólafur K. Magnússon
Þ
egar skýrsla rannsóknarnefndar
Alþingis var birt í apríl nefndi
undirritaður það í Viðskipta-
blaðinu að hún væri kjörinn efni-
viður fyrir ungan og röskan blaðamann í
hinn fullkomna sumarreyfara. Það er
gleðiefni að einn slíkur skyldi taka áskor-
uninni svo skjótt. Nákvæmlega mánuði
eftir útgáfu skýrslunnar kom út Hrunadans
og horfið fé eftir Styrmi Gunnarsson. Í
henni er mikill fengur. Styrmir skrifar
skýran og knappan stíl, kemur sér beint að
efninu og er laus við alla tilgerð. Bókin er
vel upp byggð, svo lipurlega skrifuð að
vandalaust er að lesa hana í einum spretti
og þolir það vel að vera lesin aftur.
Hér er þó ekki um eiginlegan sum-
arreyfara að ræða, því persónur og leik-
endur hrunsins eru látin liggja milli hluta.
Styrmir velur aðra leið. Hann horfir á hinn
undirliggjandi söguþráð og dregur saman
„í stuttu máli nokkra meginþætti Skýrslu
rannsóknarnefndarinnar, eins og þeir
koma höfundi fyrir sjónir“. Í fyrstu sex
köflunum er farið yfir niðurstöður nefnd-
arinnar en í hinum sjöunda greinir Styrmir
frá eigin ályktunum.
Stiklað á því stærsta
Fyrsti kaflinn fjallar um bankana, en
Styrmir telur blasa við að þeir hafi verið
svikamyllur þegar þeir féllu. Stjórnendur
þeirra allra hafi gripið til svipaðra, jafnvel
samstilltra blekkinga gagnvart mark-
aðnum og Kauphöllin orðið „plat-
kauphöll“. Í öðrum kaflanum er vikið að
útrásarvíkingum, lánsfjárgnótt og ótrúlegu
lánleysi nær allra þeirra í viðskipta-
ævintýrunum miklu. Þá er
fjallað um Fjármálaeftirlitið
og getuleysi þess. Næst um
Seðlabankann og rík-
isstjórnina, viðvaranir og
sinnuleysi. Svo um Icesave-
afglöpin, þar sem Styrmir
vekur sérstaka athygli á af-
dráttarlausri niðurstöðu
rannsóknarnefndarinnar
um að skattborgarar bæru
ekki ábyrgð á skuldum
einkafyrirtækja, og loks um
efnahagsstefnu stjórnvalda.
Styrmir dregur það fram,
sem honum þykir mark-
verðast eða aðfinnsluvert í skýrslunni og
færir fyrir því rök, en hjá lesanda vakna
líka sjálfstæðar spurningar um skýrsluna.
Gott dæmi er í kaflanum um Fjármálaeft-
irlitið (FME), sem sagt er hafa átt að ganga
fram af meiri ákveðni og var legið á hálsi
fyrir „þrönga lagahyggju“, þar sem laga-
bókstafurinn var tekinn fram yfir markmið
laganna.
Sú afgreiðsla er athyglisverð í sam-
anburði við skýrslukaflann um Seðlabank-
ann, yfirtöku Glitnis nánar til tekið. Þar
telur Styrmir nefndina vera á villigötum er
þeir einblína á form málsins, líkt og aukið
skrifræði – þröng lagahyggja jafnvel – hefði
einhverju bjargað þessi örlagaríku dægur.
Þetta er rétt, sú aðfinnsla er fáfengileg.
Róm brennur og rannsóknarnefndin finn-
ur það helst að störfum slökkviliðsins að
þar hafi ekki nokkur maður spilað á fiðlu!
Blindi bletturinn
Að þessu misræmi er ekki vikið sér-
staklega, sem þó er full ástæða til. Ekki að-
eins vegna ofangreindra dæma, heldur
miklu fremur vegna hins stóra, blinda
bletts Rannsóknarskýrslunnar. Þar var
ekki minnst á dómsvaldið og þátt þess í að-
draganda hrunsins.
Gagnrýni á FME verður
t.d. að skoða í því ljósi að
eftirlitið leitaði til dómstóla í
máli Sparisjóðs Hafn-
arfjarðar, en þar var ekki
orðið við ósk um flýti-
meðferð og málinu svo vísað
frá þar sem staðan hefði
breyst á þeim tíma sem lið-
inn var frá málshöfðun! Sú
leiðbeining dómskerfisins
hvatti FME ekki til frum-
kvæðis og dáða. Hvað má þá
segja um Baugsmálið?
Blandast nokkrum lengur
hugur um að í ljósi þeirra
dæmalausu dóma héraðsdóms og Hæsta-
réttar hafi helstu fjárplógsmenn nýja hag-
kerfisins talið sér hvað sem er leyfilegt?
Samkvæmt þeim varð almenningshluta-
félagi heimilt að veita sumum hluthöfum
lán, framkvæmdastjóra almenningshluta-
félags varð frjálst að stunda leppuð við-
skipti við það á þess kostnað og jafnvel lág-
kúrulegt tollsvikamál varð skyndilega háð
strangri sönnunarfærslu um ásetning og
fyrirmæli sakborninga í stað þess að horfa
einfaldlega til ávinnings eins og venja var.
Við blasir að dómafordæmi úr Baugsmálinu
kunna að reynast jafnvel hinum slyngu
júristum Hæstaréttar ofviða þegar eftirmál
hrunsins koma til þeirra kasta.
Þessi blindi blettur rannsóknarnefnd-
arinnar háir henni verulega, þó hann ónýti
skýrsluna auðvitað ekki að öðru leyti. Þetta
hefði Styrmir átt að taka til skoðunar, en
það er þá efni í aðra bók!
Niðurstaðan
Niðurstöður Styrmis eru góður grundvöll-
ur til frekari málefnalegrar umræðu. Hann
nefnir t.d. að Alþingis bíði mikið starf við
lagabætur á grundvelli skýrslunnar. Laga-
umhverfi viðskiptalífsins sé augljóst dæmi,
það þurfi að vera mun strangara, og er bent
á löggjafarstarf erlendis því til fyrir-
myndar.Ytra hafa menn víðast stóraukið
ábyrgð skattborgara á fjármálakerfinu, en
hér reyndist afstaða almennings þveröfug í
Icesave-kosningunni.
Stjórnmálalífið segir Styrmir í rúst. Það
hafi misst völdin til bankanna og síðan fyr-
irgert öllu trausti almennings í og eftir
hrun. Hann telur heillavænlegast til end-
urreisnar að leita þverpólitískrar samstöðu
„um viss meginviðfangsefni“. Það hafi
verið gert við útfærslu landhelginnar og
eigi við í því stríði sem þjóðin standi í við
sjálfa sig. En er slíkrar samstöðu að vænta í
innanlandsófriði? Þess eru fá dæmi úr sög-
unni.
Styrmir, sem er ötull málsvari milliliða-
lauss lýðræðis, gerir sér vafalaust grein fyr-
ir þeim annmörkum og í eftirmála segir að
rökrétt niðurstaða skýrslunnar sé sú að
þjóðin þurfi sjálf að taka ákvarðanir um
stærstu mál; undan þeim ákvörðunum geti
enginn vikist. Sú rökleiðsla er ekki færð í
letur; en ákvarðanir sem enginn getur vik-
ið sér undan? Nei, lærdómur hrunsins
hlýtur að vera sá að það varð rof á milli
valda og ábyrgðar, í stjórnmálum jafnt sem
fjármálalífi. Á sama hátt er ekki nóg að
völdum og ábyrgð sé dreift, það þarf bein-
línis að takmarka þau svo halda megi skað-
anum í skefjum.
Eða það finnst þeim, sem hér skrifar. Það
er einmitt höfuðkostur beggja bóka Styrm-
is um Hrunið, að þær vekja lesandann til
umhugsunar og krefja hann sjálfan ábyrgr-
ar afstöðu og svara. Um margt hlýtur hann
að fallast á sjónarmið höfundar, annað ekki
eins og gengur. Umfram allt er Hruna-
dansinn fyrirtaks innleiðing í hið tröll-
aukna viðfangsefni þjóðarinnar um það
hvað í ósköpunum gerðist og hvernig megi
reyna að afstýra því að slíkt gerist nokkru
sinni aftur. Hrunadansinn hlýtur að vera
sumarreyfarinn í ár.
Andrés Magnússon
Sumarreyfarinn í ár
Bækur
Hrunadans og horfið fé
bbbbn
Eftir Styrmi Gunnarsson.
Veröld, Reykjavík 2010.