Morgunblaðið - 30.01.2010, Page 20

20
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 30. JANÚAR 2010
Sóknarfæri Íslands
Eftir Helga Bjarnason
og Bjarna Ólafsson
M
jög er horft til nýsköpunar í at-
vinnulífinu og sprotafyrirtækja
sem upp úr þeim jarðvegi spretta
við nýja atvinnuuppbyggingu. Ný-
sköpunarstarf tekur hins vegar langan tíma
og erfitt er að meta árangur fyrr en að mörg-
um árum liðnum, þegar afdrif sprotanna hafa
ráðist.
Þörfin er mikil fyrir nýjar tekjur þjóðar-
innar og atvinnu fyrir landsmenn. Þannig
vekur Jón Steindór Valdimarsson, formaður
stjórnar Nýsköpunarsjóðs, athygli á að skapa
þurfi 2.000 störf á ári fyrir þá sem koma út á
vinnumarkaðinn. Á næstu tíu árum þarf því
20 þúsund ný störf og að auki 15 til 17 þús-
und störf fyrir þá sem nú þegar eru án vinnu.
„Nýsköpun er undirstaða hagvaxtar og
tækniframfara,“ segir Sigríður Ingvarsdóttir,
framkvæmdastjóri hjá Nýsköpunarmiðstöð
Íslands. „Lítil og meðalstór fyrirtæki eru
meðal mikilvægustu drifkrafta atvinnu-
uppbyggingar.“
Hún bætir því við að sagan sýni að nýsköp-
un blómstri oftast í kreppu. Betra sé að fá
hæft fólk til að vinna við nýsköpun nú en
þegar meiri samkeppni var um mannauðinn
og ofurlaun voru í boði hjá fjármálafyr-
irtækjum. Þá segir hún að innlendir fjár-
festar hafi meiri áhuga á fjárfestingum í
sprotafyrirtækjum en áður.
Svigrúm til endurbóta
Kerfið sem byggt hefur verið til að stuðla
að rannsóknum, nýsköpun og þróun í at-
vinnulífinu er nokkuð umfangsmikið og er á
höndum margra.
Þannig er Nýsköpunarmiðstöð Íslands með
fjölda frumkvöðlasetra og tæknigarða um allt
land, ein eða í samvinnu við háskóla og fyrir-
tæki. Háskólarnir eru með sín frum-
kvöðlasetur og tæknigarða. Margvíslegir
sjóðir koma að fjármögnun með styrkjum,
hlutafjárkaupum og lánveitingum á ýmsum
stigum. Þá vinna Byggðastofnun og fjöldi at-
vinnuþróunarfélaga að þessum málefnum,
auk einstakra sveitarfélaga, svo helstu leik-
endurnir séu nefndir.
Jón Steindór Valdimarsson telur að veru-
legt svigrúm sé til endurbóta á stoðkerfi ný-
sköpunarstarfsins í heild, allt frá skólum til
framleiðslu. Bendir hann á að kerfið hafi að
hluta til verið byggt upp fyrir atvinnugreinar
sem ekki muni standa undir fjölgun starfa á
næstu árum. „Við þurfum að sveigja stoðkerfi
okkar til að styðja við vaxtargreinar sem geta
skapað sem flest vel launuð störf og hjálpa
okkur að fá tekjur erlendis frá af fjölbreyttri
framleiðslu og þjónustu,“ segir Jón Steindór.
Þorsteinn Ingi Sigfússon, forstjóri Nýsköp-
unarmiðstöðvar, vísar til niðurstöðu ráðgjaf-
arhóps sem benti á að Íslendingar næðu ekki
að gera nógu mikið úr góðum rannsóknum
vísindamanna sinna. Vill hann umskapa Ný-
sköpunarmiðstöð og stofnanir sem vinna á
sama sviði og breyta í tækniyfirfærslu-
miðstöð með þessi nýju markmið í öndvegi.
Kristján Freyr Kristjánsson hjá frum-
kvöðlasetrinu Innovit segir stuðning við
sprotafyrirtæki vissulega ágætan, en að sumu
leyti sé hann meiri í orði en á borði. „Styrkja-
kerfið mætti vera skilvirkara og taka meira
mið af viðskiptamöguleikum í stað þess að
einblína á nýnæmi viðskiptahugmyndarinnar.
Vel er hægt að byggja blómlegt fyrirtæki á
hugmynd, sem ef til vill er ekki glæný. Eins
og staðan er þurfa sprotafyrirtæki hins vegar
að rembast við að vera með eitthvað nýtt,
sem er ef til vill ekki nauðsynlegt.“
Bætir hann því við að styrkjakerfið núna
einkennist af mörgum litlum styrkjum. „At-
huga má hvort heppilegra væri að þeir væru
færri en stærri, svo styrkþegar hefðu rýmra
svigrúm til þess að þróa hugmyndir sínar og
koma undir sig fótunum.“
Nýsköpunargjáin
Nýsköpunargjáin hefur lengi verið umtöl-
uð, það er að segja skortur á fjármagni til að
þróa viðskiptahugmynd þangað til fjárfestar
eru til í að taka við henni. Ýmislegt hefur
verið gert til að brúa gjána en viðmælendur
eru sammála um að betur megi gera ef duga
skal.
Jón Steindór Valdimarsson segir að sam-
keppni sé um styrkina. Hann óttast að þegar
skorið er niður í ríkisrekstrinum sæki stofn-
anir af meiri þunga á samkeppnissjóði. Það
megi ekki verða á kostnað fyrirtækjanna.
Þorsteinn Ingi Sigfússon, forstjóri Nýsköp-
unarmiðstöðvar, segir að þörf sé á auknu
fjármagni. Mörg sprotafyrirtæki þurfi ekki
mikið til að komast af stað og hann telur að
fjármagnið sé til. Hann er með hugmyndir
um að stofna sjóð þar sem fjárfestum gefist
kostur á að leggja til lágar fjárhæðir til fjár-
festinga í nýsköpunarfyrirtækjum.
Þekkingin nýtist áfram
Erfitt er að fá svör um árangur nýsköp-
unarstarfsins. Nýsköpunarmiðstöð Íslands er
rúmlega tveggja ára gömul stofnun sem þó
byggist á gömlum grunni. Sigríður Ingv-
arsdóttir segir að yfir áttatíu fyrirtæki séu í
frumkvöðlasetrum á vegum Nýsköpunar-
miðstöðvar, með á þriðja hundrað starfs-
menn. Hún segir að vissulega geti verið
áhætta fólgin í því að stofna sprotafyrirtæki
en tekur fram að ekki eitt einasta fyrirtæki
sem hafi vaxið úr grasi í frumkvöðlastarfinu á
Keldnaholti hafi orðið gjaldþrota. Sigríður
segir að Nýsköpunarmiðstöð leggi mikla
áherslu á fagleg vinnubrögð og með stuðningi
við frumkvöðla og fyrirtæki sé verið að lág-
marka þessa áhættu.
Rannsóknamiðstöð Íslands (Rannís) tekur
þátt í verkefni í vísindaáætlun Evrópusam-
bandsins um mat á árangri rannsóknaverk-
efna. Sigurður Björnsson, fagstjóri nýsköp-
unar og tækniþróunar, segir að verkefnin
taki fimm til tíu ár og verkefni í líftækni enn
lengri tíma. Síðan þurfi að fylgjast með fyrir-
tækjunum, sjá hvernig þau komist áfram í líf-
inu, hvort þau bæti við sig starfsfólki og auki
veltu. Því sé erfitt í dag að mæla árangur
sjóðs sem tók til starfa 2004. Þó segir hann
hægt að benda á nokkur fyrirtæki sem verið
hafi með frá byrjun og séu nú að springa út.
Þá segir Sigurður að meta þurfi þjóðhags-
legan ávinning. Bendir hann á að ekki nái all-
ir sprotar vexti sem sáð er til. „Jafnvel þótt
fyrirtæki hætti situr eftir ákveðin þekking
hjá starfsfólki sem nýtist áfram, í öðru fyrir-
tæki,“ segir Sigurður.
Morgunblaðið/Heiddi
Nýsköpun Fjöldi fyrirtækja hefur aðstöðu á frumkvöðlasetrum. Sérfræðingar hjá Nox Medical hafa aðstöðu á Kím - frumkvöðlasetri í heilsutækni til að þróa tæki til svefnrannsókna.
Sumir sprotar ná grósku
 Skapa þarf tugi þúsunda starfa á næstu árum  Nýsköpunarstarf getur hjálpað til  Frjór jarðvegur í kreppunni
Svigrúm talið til endurbóta á fyrirkomulaginu  Sprotarnir þurfa stuðning í langan tíma  Árangurinn kemur ekki í
ljós fyrr en afdrif fyrirtækisins eru ráðin  Þótt fyrirtækið misheppnist getur þekkingin nýst áfram
Gulleggið er frumkvöðlakeppni Innovit, en
keppnin er óvenjuleg að því leyti að hún fer
fram í nokkrum stigum. Kristján Freyr Krist-
jánsson, sem sér um framkvæmd keppninnar
fyrir Innovit, segir hugsunina á bak við hana
vera þá að leita ekki aðeins að góðum hug-
myndum, heldur hjálpa fólki að koma þeim í
verk.
„Í fyrstu umferð skilar fólk stuttri lýsingu
á hugmyndunum til okkar og við förum yfir
þær. Við sendum svo ábendingar um hvernig
þróa megi viðskiptaáætlun byggða á viðkom-
andi hugmynd. Svo tekur við sex vikna ferli,
þar sem hugmyndasmiðirnir geta sótt nám-
skeið í hverri viku, þar sem fólk í atvinnulíf-
inu fer yfir ýmsa þætti sem varða stofnun
fyrirtækja og framkvæmd hugmynda.“
Að þessum sex vikum loknum skila þátt-
takendur inn fullmótaðri viðskiptaáætlun,
sem lögð er fyrir rýnihóp sérfræðinga. „Tíu
bestu áætlanirnar, að mati hópsins, eru
valdar og fá frumkvöðlarnir þá hver sinn
stuðningsaðila, sem hjálpar þeim að leggja
lokahönd á áætlunina og búa til kynningu
fyrir dómnefnd.“
Þátttaka hefur aukist ár frá ári. Í fyrstu
keppninni voru þátttakendur um 100 talsins,
en í ár eru þeir 295. „Við gerðum könnun á
því hvernig fólki úr fyrstu tveimur keppn-
unum hefur vegnað og starfa nú tuttugu ný
fyrirtæki með tæplega 100 manns í vinnu og
með um þrjú hundruð milljóna króna veltu
samtals. Við erum því mjög ánægð með ár-
angurinn,“ segir Kristján.
Skiptir öllu að framkvæma hugmyndirnar