Morgunblaðið - 30.01.2010, Page 33

Umræðan 33
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 30. JANÚAR 2010
Í UPPHAFI var
hugmyndin. Alveg frá
því að hrunið mikla
varð haustið 2008 hefur
verið mikið um það tal-
að að nauðsynlegt sé
fyrir okkur Íslendinga
að hugsa allt upp á
nýtt, skapa nýtt Ísland
á grundvelli nýrrar
hugsunar, nýrra hug-
mynda. Þá fyrst verði von til þess að
nýtt Ísland geti risið úr rústum þess
gamla. Og allt þetta hefur verið sagt
undir þeirri ógn sem stafar frá
hruninu mikla í lífi okkar allra.
Í kvikmyndinni „Shining“ eftir
Stanley Kubrick er sonur á flótta
undan föður sínum í völundarhúsi
um vetur. Faðirinn heldur á exi og
hyggst drepa son sinn. Það er nýfall-
in mjöll. Smám saman rennur upp
fyrir syninum að það er engin und-
ankomuleið, sporin vísa föðurnum á
bráð sína. En skyndilega verður son-
urinn fyrir opinberun. Með því að
ganga afturábak ofan í eigin fótspor,
jafnvel þótt það þýddi að mjaka sér í
átt að ógnvaldinum, þá gæti hann
hoppað út af sporinu. Fullkomlega
viss í sinni sök hljóp faðirinn framhjá
staðnum þar sem sonur hans hafði
hoppað út af sporinu og
sá svo skömmu síðar og
sér til hrellingar að
slóðin hafði gufað upp.
Syninum var borgið en
faðirinn fraus inni í völ-
undarhúsinu með
morðvopnið í fangi sér.
Gæti þetta verið
dæmisaga um að-
stæður íslensku þjóð-
arinnar í dag, aðstæður
okkar kvikmyndagerð-
armanna? Faðirinn
með exina táknmynd fyrir syndir
feðranna sem afkomendurnir þurfa
að losna undan og lausnin að hoppa
út af sporinu í völundarhúsinu mikla.
Íslendingar eiga í stríði við um-
heiminn. Þeir þurfa að sigrast á van-
þekkingu á aðstæðum sínum, þeir
þurfa að endurheimta traust, end-
urskapa myndina af sjálfum sér, búa
til ímynd sem þeir geta samsamað
sig og sýnt umheiminum kinn-
roðalaust. Sagan kennir okkur að í
stríði er kvikmyndin sem miðill eitt
af þeim vopnum sem skipt geta
sköpum. Hlutverk fréttamynda og
heimildarmynda eins og Listen to
Britain eða The Battle of Britain að
ógleymdum Sigri viljans og Ólymp-
íuleikunum 1936 eru til vitnis um
þessa ófrávíkjanlegu staðreynd um
mátt kvikmyndanna. Kvikmyndir
voru gríðarlega sterkt vopn í heims-
styrjöldinni síðari og aðdraganda
hennar. Meira að segja lagði leikna
gamanmyndin sitt af mörkum í Ein-
ræðisherra Charlie Chaplins. Og
þannig er kvikmyndin á öllum tím-
um. Hún skapar samúð okkar með
hrjáðum Haítibúum og löndum okk-
ar hvenær sem þeir verða fyrir nátt-
úruhamförum og hún eflir jákvæða
tilfinningu okkar fyrir landsbyggð-
inni eins og í sjónvarpsmyndaflokkn-
um Hamrinum og jafnvel norskum
eyjarskeggjum í Himinbláma.
Íslandi hefur gengið illa í áróð-
ursstríðinu erlendis á sama tíma og
það heyrist í fréttum frá Hollandi og
Bretlandi að fólk vill fá upplýsingar,
öðlast tilfinningu fyrir því hvað sé að
gerast á Íslandi. Við sem vinnum við
kvikmyndagerð þurfum að fá stjórn-
völd til að koma auga á mikilvægi
kvikmynda í þessu sambandi, leiða
þeim fyrir sjónir að þau hafi aðgang
að vopnabúri sem er íslensk kvik-
myndagerð. Og af þeim sökum sé
mikilvægara að hlúa að þessu búri
en að kveikja í því með fyrirhug-
uðum niðurskurði. Því ef við tökum á
honum stóra okkar getur kvik-
myndagerðin nýst með marg-
víslegum hætti í þessu stríði sem við
eigum í núna og um leið stappað stál-
inu í okkur sjálf. Og þó að það sé nú
ekki vinsælt svona almennt séð ef
takamarka á frelsi kvikmyndagerð-
armanna frekar en annarra lista-
manna þá mætti hugsa sér að það
þyrfti ekki að verða nein sérstök
frelsissvipting þótt við sammælt-
umst um það með stjórnvöldum að
hafa stef hrunsins innanborðs í kvik-
myndagerðinni t.d. næstu fjögur ár-
in. Það væri okkar tilboð á móti 35%
niðurskurði. Það þyrfti ekki að hefta
okkur neitt þótt stefin í kvikmynd-
um okkar yrðu ofmetnaður og hrun,
græðgi og hófsemd, guð og mamm-
on, ríkidæmi og fátækt, staðfesta,
því efniviðurinn utan um þessi stef
er óþrjótandi. Og allt eru þetta
grundvallarstef sem verið hafa við-
fangsefni mannsins frá örófi alda og
eiga því fullt erindi við heiminn í dag
í formi leikinna mynda, heimild-
armynda og stuttmynda.
Ef farin yrði þessi leið samstöðu
þá fæli hún í sér nýja hugsun sem nú
er kallað eftir. Hún gæti jafngilt
hoppinu út af sporinu í vetrarvölund-
arhúsinu í kvikmynd Stanley Ku-
bricks. Spurningin sem eftir stendur
er þá þessi: Getur íslensk kvik-
myndagerð staðið undir þeim vænt-
ingum sem þessari hugmynd fylgir?
Bráðabirgðasvar: Já, því ef kvik-
myndagerðarmenn og stjórnvöld
ákvæðu í sameiningu að gera þessa
tilraun um að taka kvikmyndina í
brúk sem vopn í stríði, útávið jafnt
sem innávið, þá er viðbúið að mikil
orka losni úr læðingi í greininni. Og
þegar kvikmyndagerðarfólk finnur
að það eru not fyrir það, að hætt hef-
ur verið við 35% niðurskurðinn og
framlag ríkisins jafnvel hækkað á
næstu árum þá fyrst verður gaman
að vera til og þegar gamanið tekur
við af leiðindum og tilvistarógn verð-
ur allt mögulegt og útkoman góð.
Jafnvel gætum við látið okkur
dreyma um að það næðust ekki að-
eins mikilvæg markmið í áróð-
ursstríði þjóðarinnar heldur gæti
hér orðið til stefna í kvikmyndagerð
eða „skóli“, sem markaði spor í kvik-
myndasöguna.
Eftir Erlend
Sveinsson » Ef kvikmyndagerð-
armenn og stjórn-
völd ákvæðu í samein-
ingu að gera þessa
tilraun um að taka
kvikmyndina í brúk
sem vopn í stríði ... þá
er viðbúið að mikil
orka losni úr læðingi...Erlendur Sveinsson
Höfundur er kvikmyndagerð-
armaður.
Kvikmyndir í hruni
Í UMRÆÐUM og
blaðaskrifum um und-
anfarin ár hefur því
oft verið haldið fram
að almenningur greiði
niður raforkuverð til
stóriðju. Myndin sem
hér fylgir með og
fengin er frá Sam-
orku, samtökum
orkufyrirtækja á Ís-
landi, gefur ótvírætt
svar við þeirri spurningu. Rauða
línan á myndinni sýnir þróun raf-
orkuverðs til heimila í Reykjavík á
tímabilinu 1996-2008, reiknað á
föstu verðlagi. Verðið er sett 100
árið 1996. Árið 2008 var það 66,
sem þýðir að það hefur lækkað um
34%, reiknað á föstu verðlagi, á
þessum 12 árum.
Súlurnar á myndinni sýna raf-
orkusölu á sama árabili í gígawatt-
stundum á ári (GWh/a). Ljósi hlut-
inn af súlunum sýnir sölu til
almennra nota en dekkri hlutinn
sölu til stóriðju. Salan til al-
mennra nota hefur vaxið á þessu
tímabili úr um 2.400 í 4.000
GWh/a, eða um nálega 67%, en til
stóriðjunnar úr um 2.000 í um
12.200 GWh/a, eða um 510%. Ef
sú kenning er rétt að
almenningur standi,
a.m.k að hluta, undir
raforkusölunni til
stóriðju hvernig getur
þá raforkuverðið til
almennings lækkað
um 34% samtímis því
að standa að hluta til
undir sex sinnum
meiri raforkusölu til
stóriðju en áður?
Svarið er auðvitað
að kenningin getur
með engu móti verið
rétt. Þvert á móti.
Eftir því sem stórar og hag-
kvæmar virkjanir, sem stóriðjan
skapar markaðsforsendur fyrir að
reisa, eru smám saman greiddar
upp skapast færi á að lækka
raforkuverðið til almennings. Eins
og myndin sýnir hefur það verið
gert.
Þess má geta í þessu samhengi
að verð á raforku til heimilisnota
er nánast hið sama í Reykjavík og
í Helsinki. Í öðrum höfuðborgum
Norðurlanda er það mun hærra.
Greiðir almenning-
ur niður raforku-
verð til stóriðju?
Eftir Jakob
Björnsson
Höfundur er fv. orkumálastjóri.
Jakob Björnsson
»… kenningin get-
ur með engu móti
verið rétt.
FRAMMISTAÐA
íslenska landsliðsins
virðist koma mörgum
mjög á óvart en þegar
litið er til ferils þeirra
sem spila fyrir lands-
liðið er þetta kannski
engin tilviljun. Í liðinu
eru flestir leikmenn
einfaldlega fæddir sig-
urvegarar og hafa unn-
ið flestalla titla í gegn-
um tíðina.
Byrjum á markinu:
Björgvin Páll Gústavsson er 24
ára og uppalinn í HK. Björgvin var
alltaf mjög skapstór í yngri flokkum
og var erfitt að stjórna honum, hann
var mjög tapsár og staðráðinn í að ná
langt. Strax 16 ára gamall var hann
byrjaður að spila með meistaraflokki
og þótti eitt mesta efni sem hafði
komið fram á Íslandi. Hann varð
Evrópumeistari með U19 ára lands-
liði Íslands í árganginum ’84/’85 og
varði 24 skot í úrslitaleiknum við
Svía.
Arnór Atlason og Ásgeir Örn
Hallgrímsson voru einnig í þessu
landsliði Íslands og voru að-
alstjörnur liðsins sem náði þessum
frábæra árangri. Þeir hófu líka ungir
að spila með meistaraflokki sinna fé-
laga en til að mynda voru Ásgeir Örn
og Andri Stefán aðalmennirnir í liði
Hauka sem voru mjög sigursælir og
unnu flestallt sem hægt var að vinna.
Ólafur Stefánsson er fæddur
meistari, það er nánast ekkert sem
hann hefur ekki unnið, hann hefur
unnið meistaradeild Evrópu, verið
Spánarmeistari, Þýskalandsmeist-
ari, Íslandsmeistari og bikarmeistari
auk þess að leiða lið Íslands til silf-
urverðlauna á Ólympíuleikunum. Þá
var hann í U21 árs landsliði Íslands
sem varð heimsmeistari eða í 2. sæti
á HM U21 árs landsliða 1992 eða
1994.
Ungu strákarnir í liðinu, Aron
Pálmarsson og Ólafur Guðmunds-
son, eru uppaldir í ósigrandi FH-liði
sem tapaði vart leik í yngri flokk-
unum. Þá unnu þeir til að mynda
Partille Cup í Svíþjóð með FH-
liðinu. Þessir strákar kunna varla að
tapa og kemur því ekkert á óvart að
þeir skuli smellpassa inn í íslenska
landsliðið. Logi Geirsson var Aroni
alltaf innan handar og var Logi hans
fyrirmynd, enda Logi mesta efni
sem hafði komið fram hjá FH. FH
hafði verið í mikilli lægð og stóð í
skugganum af Haukum
þar til Logi Geirsson
kom til sögunnar. Logi
varð þar að auki Evr-
ópumeistari með
Lemgo þar sem hann
átti stóran þátt í sigri
liðsins.
Guðjón Valur Sig-
urðsson sló í gegn þeg-
ar hann fór frá Gróttu
til KA og leiddi lið KA í
úrslit Íslandsmótsins.
Hann var eini ljósi
punktur Íslands á ann-
ars slæmu Evrópumóti
2001 þar sem Ísland náði ekki að
vinna leik. Hann hefur verið fasta-
maður í landsliðinu síðan og þeim fé-
lagsliðum í Þýskalandi sem hann
hefur spilað fyrir.
Róbert Gunnarsson var einn efni-
legasti markvörður sem Ísland átti í
knattspyrnu, enda einkar liðugur og
fljótur að kasta sér niður. Hann
vakti mikla athygli þegar hann varði
þrjár vítaspyrnur í sama leiknum
með KVA (Knattspyrnufélag Vals
og Austra), nú Fjarðarbyggð. Að
lokum valdi hann handbolta og sér
líklega ekki eftir því. Hann var öfl-
ugasti maðurinn í dönsku deildinni
og markahæstur þar áður en hann
fór til Þýskalands.
Sturla Ásgeirsson og Ingimundur
Ingimundarson voru lykilmenn í ÍR-
liðinu ásamt Einari Hólmgeirssyni,
liðið var mjög sterkt og gáfust þeir
aldrei upp frekar en nú.
Alexander Petersson er uppalinn í
Lettlandi en kom ungur til Íslands
og lék með Gróttu/KR. Hann lék
sem skytta, sló strax í gegn og sér
líklega ekki eftir að hafa komið til Ís-
lands og gerst ríkisborgari.
Með alla þessa sigurvegara í liðinu
ætti ekki að vera erfitt að smita hina
sem eftir eru. Sverre Jakobsson
leiddi lið Fram til Íslandsmeist-
aratitils og var valinn besti varn-
armaðurinn eftir að hafa verið hætt-
ur handboltaiðkun. Vignir
Svavarsson var í sterku Haukaliði
sem varð Íslandsmeistari og hefur
því sína þekkingu af sigrum. Snorri
Steinn var auðvitað lykilmaður í liði
Vals og hjálpaði liðinu að verða Ís-
landsmeistari og var aðalmaðurinn
ásamt Markúsi Mána Michaelssyni.
Það skal því engan undra að ár-
angur Íslands sé þetta góður, með
leiðtoga sem allt hefur unnið með
sínum félagsliðum auk leikmanna
sem eru virkilega tilbúnir að fórna
sér fyrir land sitt. Það er hrein unun
að sjá hversu stoltir strákarnir eru
af að vera Íslendingar og fórna gjör-
samlega öllu fyrir land og þjóð.
Áfram Ísland.
Fæddir sigurvegarar
Eftir Magnús Val
Böðvarsson » Árangur Íslands á
EM hefur komið
mörgum á óvart en þeg-
ar litið er á fyrri reynslu
leikmanna má sjá að ís-
lensku leikmennirnir
eru fæddir sigurveg-
arar.
Magnús Valur
Böðvarsson
Höfundur starfar í verslun.
Móttaka aðsendra greina
MORGUNBLAÐIÐ birtir alla út-
gáfudaga aðsendar umræðugreinar
frá lesendum. Blaðið áskilur sér rétt
til að hafna greinum, stytta texta í
samráði við höfunda og ákveða
hvort grein birtist í umræðunni, í
bréfum til blaðsins eða á vefnum
mbl.is. Blaðið birtir ekki greinar,
sem eru skrifaðar fyrst og fremst til
að kynna starfsemi einstakra stofn-
ana, fyrirtækja eða samtaka eða til
að kynna viðburði, svo sem fundi og
ráðstefnur.
Innsendikerfið
Þeir sem þurfa að senda Morg-
unblaðinu greinar eru vinsamlega
beðnir að nota innsendikerfi blaðs-
ins. Formið er undir liðnum „Senda
inn efni“ ofarlega á forsíðu mbl.is.
Einnig er hægt að slá inn slóðina
www.mbl.is/sendagrein
Ekki er lengur tekið við greinum
sem sendar eru í tölvupósti.
Í fyrsta skipti sem formið er notað
þarf notandinn að nýskrá sig inn í
kerfið, en næst þegar kerfið er not-
að er nóg að slá inn netfang og lyk-
ilorð og er þá notandasvæðið virkt.
Ekki er hægt að senda inn lengri
grein en sem nemur þeirri hámarks-
lengd sem gefin er upp fyrir hvern
efnisþátt en boðið er upp á birtingu
lengri greina á vefnum.
Nánari upplýsingar gefur starfs-
fólk greinadeildar.