Vera - 01.12.1991, Blaðsíða 38

Vera - 01.12.1991, Blaðsíða 38
BOKADOMUR ÞEGAR SALIN FER A KREIK MINNINGAR SIGURVEIGAR GUÐMUNDSDÓTTUR Ingibiörg Sólrún Gísladóttir Forlagið 1991 „Um Sigurveigu Guðmunds- dóttur kennara í Hafnarfirði mætti hæglega skrifa heila bók..." segir Elísabet Þorgeirs- dóttir í inngangi sínum að viðtali við Sigurveigu sem birtist í VERU í október 1989. Nú er sú bók komin út og hefur Ingibjörg Sólrún Gísladóttir skrásett. Undanfarin ár hefur rignt yfir þjóðína ævisögum og viðtalsbókum en magn og gæði hafa ekki farið saman. Ævi- saga Sigurveigar Guðmunds- dóttur er kærkomin tilbreyt- ing. í eftirmála höfundar segir m.a. „Langt fram á nætur drakk ég í mig frásagnir henn- ar af sjálfri sér, umhverfi sínu og samferðafólki. Ekki aðeins vegna þess að ég hafði tekið að mér að skrásetja þær, heldur miklu fremur vegna hins, að ég fékk þarna upp í hendurnar ómetanlegt tækifæri til að setjast við fótskör lærimóður og nema hjá henni íslenska menningarsögu þessarar ald- ar." Þessari menningarsögu kemur Ingibjörg Sólrún vel til skila í einni skemmtilegustu - og vönduðustu - minningabók sem ég hef lesið. Sigurveig fæddist í Hafnar- firði árið 1909. Faðir hennar, Guðmundur Hjaltason lýð- skólafrömuður, kynnti hana fyrir heimsmenningunni en móðir hennar, Hólmfríður Björnsdóttir, gaf henni innsýn í þjóðtrúna og íslenska alþýðu- menningu. Eldri systir hennar, Margrét, kom síðan með nú- tímann inn í uppeldið. Sigur- veig talar ýmist um föður sinn sem Guðmund eða pabba og það ruglaði mig lítið eitt í rím- inu uns það rann upp hvaða „regla" liggur að baki. Þegar Guðmundur er í föðurhlut- verkinu er hann alltaf kallaður pabbi, en þegar Sigurveig segir frá öðrum hlutverkum hans í lífinu nefnir hún hann með nafni. Lýsingin á sambandi þeirra feðg- ina er með því fallegra sem ég hef lesið, kafl- arnir Naður fránn frá Niðafjöllum, Helgigöng- ur í ríki skaparans og Ógleymanlegar bæna- stundir ættu að vera skyldulesefni í uppeld- isfræði og á námskeið- um fyrir uppalendur. Þar geta foreldrar m.a. fengið hugmyndir um hvernig fræða má börn um sögu og náttúru. Sigurveig segir frá bernsku sinni í Hafnarfirði á fyrstu áratugum aldarinnar þegar lífshættir voru allt aðrir og líf, leikir og störf barna þar af leiðandi öðruvisi en við þekkj- um sem erum fædd og uppalin í þjóðfélagi eftirstríðsáranna. Við kynnumst þéttbýlismenn- ingu sem er að stíga sín fyrstu spor og þar sem Sigurveig fór einnig í sveit fá lesendur innsýn í sveitamenningu þess tíma. Sigurveig fékk berkla 14 ára gömul og var spítalamatur meira og minna í tíu ár. Fyrir okkur sem þekkjum berkla- veikina aðeins í gegnum róm- ana og gamlar bíómyndir (þar sem söguhetjan detturgjarnan niður eftir að hafa verið yfir- gefin af elskhuganum, spýtir blóði og deyr) er lýsing Sigur- veigar á lífinu á Vífilsstöðum ómetanleg. Við fáum sjónarhól „stelpnanna" en í VERU-viðtali við Rannveigu Löve í septem- ber 1990 fengum við sjónarmið giftu konunnar og móðurinn- ar. Saman gefa þessar lýsingar góða mynd af reynslu kvenna af berklaveikinni og þeirri einangrun og ótta sem henni fylgdu. En jafnframt sjáum við hve sterk vonin og lífskraft- urinn eru, því á Vífilsstöðum blómstraði ástin í skugga dauðans og hælið var „aka- demia öðrum þræði". Þegar berklarnir voru sem skæðastir á síðari hluta þriðja áratug- arins dóu rúmlega 200 manns á ári. Flestir sem smituðust af berklum voru á aldrinum 15-30 ára. Veikin gat verið svo hægfara að fólk varð að dveljast mánuðum eða jafnvel árum saman á hælum. „Þar var gott atlæti, gnægð af bókum og blöðum og óþrjót- andi tími til alls sem þrekið réð við. Hælin urðu að eins konar lýðháskólum þar sem fólk úr öllum landshornum hittist og ræddi þindarlaust um bók- menntir, landsmál og tilgang lífsins." (8) Sigurveig útskrif- aðist af hælinu eftir hálft ár, gekk í Kvennaskólann í Reykjavík og var síðan lögð inn á hælið í Kópavogi þar sem hún var rúmliggjandi í tvö ár og gat hvorki hrært legg né lið. Þegar hinn ytri heimur lokaðist opnaðist hinn innri og sálin fór á kreik. Lýsing Sigurveigar á sambandi hennar við fram- liðna er mjög skemmtileg, hún stundaði andaglas og skrifaði ósjálfráða skrift og fékk þannig ýmis skilaboð að handan. Eins og Sigurveig bendir réttilega á gegnir trúin sífellt minna hlutverki hjá nútímafólki og í því ljósi er áhugavert að lesa hugleiðingar hennar um trúmál og hvers vegna hún gekk til liðs við heilaga kirkju. Sigurveig ætlaði sér að ganga í klaustur til að komast í þann útvalda kvennahóp og „mega sitja í hugleiðingum og guð- rækilegum umþenkingum". (161) Veikindi hennar komu í veg fyrir það. Sigurveig lauk kennaraprófi og kenndi í átta ár við skólann i Landakoti. Frásögn hennar af starfl kaþólskra þar og í Stykkis- hólmi er bæði áhugaverð og skemmtileg. Einnig er gaman að lesa um árin hennar sem eiginkona og móðir á Patreks- firði en Sæmundur eiginmaður hennar var frá Patreksfirði og fylgdi hún honum þangað. Þar bjuggu þau í sjö ár. Sigurveig var „illa" undir húsmóður- starfið búin og fannst ekki gaman að vera með óvitum allan daginn en hún eignaðist sjö börn á þrettán árum. Hún var heimavinnandi í mörg ár en tók svo til við kennsluna á nýjan leik. Eftir að fjölskyldan flutti aftur suður starfaði Sigurveig um tíma með Sjálf- stæðisflokknum í Hafnarfirði og var virk í Kvenréttindafélagi íslands frá 1959. Það hefði óneitanlega verið fróðlegt að fá nánari lýsingar á því hvað KRFÍ var að gera á þessum tíma sem oft er talað um sem stöðnunarskeið í íslenskri kvennabaráttu. Jákvæðni og umburðarlyndi Sigurveigar kemur berlega i ljós í lýsingum hennar á Rauðsokkum en hún og Anna Sigurðardóttir vildu endilega fá þær inn í KRFÍ „en við réðum því ekki einar". Hér vill forvitinn lesandi fá meira að heyra. Hverjar voru á móti því og hvers vegna? Hvaða aíleiðingar hafði það fyrir KRFÍ og íslenska kvennabaráttu? Sigurveig lýsir vitundar- vakningu sinni, bæði hvernig hún verður kaþólsk og kven- réttindakona. Hún talar nokk- uð opinskátt um lif sitt, hjóna- band, trúarlíf og veru sína í Sjálfstæðisflokknum og KRFÍ. Þess vegna hnýtur lesandi um þegar hún gefur eitt og annað í skyn en ræðir ekki til hlítar. Má þar nefna orð hennar um Margréti systur sína bls 17. Þar segir Sigurveig að sér hafi alltaf fundist Margrét vera prinsessa í álögum. „Það sem mætti henni á lifsleiðinni var alls ekki það sem sungið var við hennar vöggu." Lesandi fær hins vegar fátt að vita um það sem mætti Margréti á lífsleið- inni og hlýtur að velta því töluvert fyrir sér eftir þessi orð Sigurveigar. Annað dæmi er þegar Jónas frá Hriflu kemur í heimsókn á Vífilsstaði. Jónas vék ráðskonunni, yfirhjúkrun- arkonunni og skrifstofustjór- anum úr starfi. „Allar voru þessar konur miklar vinkonur Sigurðar prófessors og hans heimilis, og því létu margir sjúklingar sér vel líka þessi ráðstöfun Jónasar. ..." (114) Hvað á hún við? Mér finnst liggja í orðunum að sjúkling- um hafi verið illa við Sigurð og viljað ná sér niðri á honum og heimili hans, en við fáum ekkert að vita meira um það. Mörgum finnst óþægilegt að ræða viðkvæm mál, einkum sem koma öðrum við og því má vera að Sigurveig hafi ekki viljað fara nánar út í þá sálma. Einnig hefði ég viljað fá nánari 38

x

Vera

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vera
https://timarit.is/publication/858

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.