Vera - 01.12.1991, Blaðsíða 12

Vera - 01.12.1991, Blaðsíða 12
1 VELFERÐARKERFI I stefnuyfirlýsingu ríkisstjóm- arinnar, „Velferð á varan- legum grunni", og frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 1992 eru boöaöar margháttaöar breytingar ó íslensku vel- feröarkerfi. í oröi kveönu er markmiöiö aö veita þeim þjónustu sem helst þurfa á henni aö halda og láta hina greiöa fyrir hana sem betur eru staddir. En stenst þetta markmiö nánari skoöun? Hvaöa óhrif hafa þessar breytingar á líf og kjör kvenna? A undanförnum árum hefur töluverð umræða átt sér stað um velferðarkerfið, bæði hér- lendis og erlendis. Virðast flestir sammála um að vel- ferðarkerflð sé í kreppu sem lýsi sér í því að það sogi til sín sífellt meira fjármagn án þess að þjónusta þess batni að sama skapi. En það er líka nokkurn veginn það eina sem fólk með ólík lifsviðhorf getur verið sammála um þegar velferðarkerfið er annars veg- ar. Þegar kemur að því að skil- greina markmið, leiðir og fjár- mögnun eru margar skoðanir á lofti. Hér á landi hafa stjórn- málamenn öðrum fremur markað umræðunni farveg og ákveðið að hún skuli snúast um fjármuni og fjárhagsvanda ríkissjóðs. Þeir boða niður- skurð og í skugga hans reyna allir sem eitthvað eiga í húfl að hanga á sínu eins og hundar á roði. Ótti grípur um sig og þau sem láta sér annt um velferð hlaupa í vörn fyrir kerfi sem þau eru mjög missátt við. Við slíkar aðstæður er litið rúm fyrir gagnrýna hugsun og hug- myndafræðilega umræðu. En hvaða hugmyndir búa 12 að baki núverandi velferðar- kerfi og hvernig þjónar það ýmsum hópum samfélagsins s.s. konum? Grunnurinn að íslenska velferðarkerfinu var lagður á fjórða og flmmta áratugnum og hugmyndirnar voru sóttar til Bretlands í s.k. Beveridge- skýrslu. Sú skýrsla dregur nafn sitt af Beveridge lávarði sem var í forsæti ríkisskip- aðrar nefndar sem undirbjó bresku velferðarlöggjöfina. Guðrún Jónsdóttir félags- ráðgjafl gerir þetta m.a. að umtalsefni i athyglisverðu við- tali sem birtist við hana í aukablaði BSRB-tíðinda frá júlí 1989, en það blað var ein- mitt helgað velferðarkerflnu. Þar segir Guðrún m.a.: „Beve- ridge-skýrslan ber það glöggt með sér að velferðarhugmynd- irnar eru fyrst og fremst stjórntæki. Þær eru náttúru- lega hápólitískar vegna þess að í þeim felst mjög ákveðin hug- myndafræði sem í stuttu máli felst í þvi að líta svo á að fjöl- skyldan; karl, kona og þeirra börn, sé hin eðlilega og sjálf- sagða efnahagslega eining. Því er löggjöfln miðuð við það að maðurinn afli tekna og fram- fleyti fjölskyldunni fyrst og fremst með sinni vinnu, konan sinni umönnunarhlutverkinu á heimilinu, en tryggingakerf- ið, eða velferðarkerflð, sé sá bakhjarl sem komi henni og börnunum til aðstoðar ef fyrir- vinnan fellur frá. Það sem þarna gerðist breytti ekki í grundvallaratriðum gerð þjóð- félagsins, heldur varð þvert á móti til að festa hefðbundið fyrirkomulag í sessi og halda þjóðfélagsgerðinni í ákveðnum skorðum." Á þessum tíma var atvinnu- þátttaka giftra kvenna mun minni en hún er í dag og nægir í því sambandi að líta til ársins 1960 hér á landi. Þá var atvinnuþátttaka giftra kvenna rétt um 20% en hún er í dag komin yfir 80%. Þetta hefur þó ekki breytt efnahagslegri stöðu kvenna í neinum grund- vallaratriðum af þeirri einföldu ástæðu að laun þeirra nægja þeim ekki til framfærslu. Giftar konur eru eftir sem áður efnahagslega háðar eigin- mönnum sínum en þó gera tekjur margra þeirra það að verkum að fjölskyldurnar ná að skriða yflr fátæktarmörkin, enda er atvinnuþátttaka mest meðal þeirra kvenna sem giftar eru mönnum sem hafa rétt rúmar meðaltekjur og þaðan af minna. Einstæðar mæður eru aftur á móti efnahagslega háð- ar velferðarkerfinu sem er þó ekki traustari bakhjarl en svo að mjög margar þeirra lenda undir fátæktarmörkum. Atvinnuþátttaka giftra kvenna hefur heldur ekki haft í för með sér neinar grund- vallarbreytingar á velferðar- kerflnu. Það byggir eftir sem áður á þeirri meginhugmynd að uppeldi, umönnun og dag- leg þjónusta við einstaklingana sé á ábyrgð fjölskyldunnar (les: kvenna) og þar sé æflnlega einhver til staðar til að sinna þessum hlutverkum. íslenska skólakerfið er kannski óræk- asti vitnisburðurinn um þetta - stuttur skóladagur, margir

x

Vera

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vera
https://timarit.is/publication/858

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.