Freyr - 01.10.1998, Blaðsíða 28

Mitt í allri alþjóðavœðingunni leita menn eftir því sem er sérstakt heima fyrir á
hverjum stað, hverju héraði og hverju landi sem mótvœgi gegn hinu alþjóðlega.
Myndin er af bái barna í Skálanesi í Austur-Barðastrandarsýslu árið 1984.
(Freysmynd - J.J.D.).
ekki síst hinir ungu, slá skjaldborg
um samfélag sem þetta. Hið nýja
þjóðfélag kallar á nýtt verðmætamat.
A tímum iðnaðarþjóðfélagsins
varð þjóðríkið til. Nú á tímum opn-
ast og hverfa sífellt fleiri landamæri.
Æ fleira gerist á yfirþjóðlegu stigi;
mörg fyrirtæki eru alþjóðleg, um-
hverfismál eru alþjóðleg, unga kyn-
slóðin sækir nám víða um lönd,
menningin er alþjóðleg. En mitt í
allri alþjóðavæðingunni leita menn
eftir því sem er sérstakt heima fyrir á
hverjum stað, hverju héraði og landi,
sem mótvægi gegn hinu alþjóðlega.
Heimaslóðir eru enn „heima”.
Sigrar iðnaðarþjóðfélagsins
hvfldu og hvíla á notkun á óendur-
nýjanlegum auðlindum; málmum,
kolum og olíu. A aðeins einum ára-
tugi hafa viðhorf gjörbreyst til þess
hvemig okkur beri að umgangast
náttúruauðlindir.
Tölvutæknin og nettengingarnar
hafa breytt viðhorfum til fjarlægða.
í stað þess að sækja vinnu lengri eða
skemmri leið getur vinnan komið til
okkar. I stað funda koma vídeófund-
ir. Slíkir fundir geta orðið daglegt
brauð innan tíðar og dregið úr mikil-
vægi „venjulegra” funda.
I iðnaðarþjóðfélaginu höfðu stór-
ar borgir forskot. þar var fólkið,
vinnan og hugmyndimar. Framtíðin
var í stórborgunum.
Nú og í framtíðinni verður unnt
að vera í sambandi við heiminn úr
þorpi jafnt og stórborg. Menn vinna
heima og lítil, skynsamlega rekin
fyrirtæki, þjóna heimamarkaðnum.
I iðnaðarþjóðfélaginu var maður-
inn í hlutverki vélar, rétt eins og bfll.
Nú er þetta viðhorf að víkja fyrir
líffræðilegra og umhverfisvænna
viðhorfi, ekki aðeins á náttúrunni,
heldur einnig á manninum og fyrir-
tækinu. Maðurinn er lifandi vera -
allt sem við gerum hefur áhrif á allt
annað. Líkami okkar, (það sem við
neytum og hvernig við beitum hon-
um) hefur áhrif á hugsanagang okk-
ar og öfugt - allt er þetta í samhengi.
Hið sama á við um fyrirtæki, verk-
smiðjur og samtök. Jörðina sem
heild má jafnvel skilgreina sem lif-
andi veru.
Miðstöð viðskipta í heiminum
hefur á síðustu öld verið að flytja sig
um set, frá Englandi um Mið-Evr-
ópu til Bandaríkin og Japan. Nú
bendir margt til að í náinni framtíð
verði sá hluti Suðaustur-Asíu sem
lýtur Kínverjum hið efnahagslega
stórveldi. I Suðaustur-Asíu, sem
spannar m.a. Kína, Indland og Jap-
an, búa tveir þriðju hlutar jarðarbúa.
þar er nú lögð mikil áhersla á að efla
tækni og náttúruvísindi.
Iðnaðarþjóðfélagið var skipulagt
fyrir afkastamikla staðlaða fjölda-
framleiðslu. Verksmiðjumar urðu
einnig fyrirmynd í landbúnaði,
skógrækt, fiskveiðum og í menntun.
Hið nýja þjóðfélag, sem við eigum í
vændum, gerir okkur kleift „að sitja
kyrr á sama stað en samt að vera að
ferðast”, skipuleggja framleiðslu í
smáum stfl og bindast saman í net-
tengingum. Lítil og stór fyrirtæki,
þeir sem eru að afla þekkingar og
fjöldahreyfingar tengjast saman á
nettengdum tölvum.
I iðnaðarþjóðfélaginu var ráðn-
ingarsamningur aðgangsmiði að
þjóðfélaginu. Hvað við vomm tengd-
ist starfssviði okkar - starfsheiti var
mikilvægt í símaskránni, sem og
hver var vinnuveitandi okkar. Lífs-
tíðarráðning með gullúr að launum
var takmarkið. Með breytingum á
vinnumarkaðnum verða æ fleiri eigin
herrar, eða starfa hjá fyrirtækjum
sem ráða fólk til alls kyns verkefna.
I iðnaðarþjóðfélaginu gekk
menntunin út á að kenna fólki að
fylgja stundatöflu. Nú og í framtíð-
inni er þekking, en ekki vinnutími,
orðin hráefnið. Með hinum snöggu
breytingum sem orðið hafa á tilver-
unni er símenntun orðin lífsnauð-
syn, jafnt fyrir einstaklinga, samtök
og fyrirtæki.
Iðnaðarþjóðfélagið hefur ein-
kennst af stórum lausnum, - stómm
verksmiðjum, stóram samtökum og
stómm umdæmum. Sömu lausnir
fyrir alla. Stórar lausnir gera ráð fyr-
ir að einhver sitji á toppnum og ráði.
Einhver annar. Nú til dags hafa stóru
lausnimar misst afl sitt á mörgum
sviðum. I staðinn em komnar marg-
ar litlar lausnir sem varða veginn til
framtíðarinnar. Og þessar mörgu
litlu lausnir þarfnast margra smárra
ákvarðana og eigin ábyrgðar. Fram-
tíð Oseyrar við Axlarfjörð er í hönd-
um íbúa Oseyrar við Axlarfjörð og
framtíð Sviðinsvíkur verður í hönd-
um íbúa hennar.
Þýðing á grein eftirMats Lindgren,
„Frán indurstrisamhalle til krets-
lopps- och kunskapssamhalle”, úr
ritinu „ Vár bit av jorden ”, studie-
bok, Studieförbundet Vuxenskolan,
Stockholm 1997. M.E. þýddi.
28 - Freyr 1 2/98