Læknablaðið

Árgangur

Læknablaðið - 01.04.1979, Blaðsíða 17

Læknablaðið - 01.04.1979, Blaðsíða 17
LÆKNABLAÐIÐ 67 3. SIÐFRÆÐI OG HLUTLEYSI VÍSINDA Nú mun eflaust einhver vilja benda á að siðfræði læknisfræðinnar hefur verið til frá því að læknisfræðin kom til sögunnar, og að eiður Hippokratesar sé grundvöllur þeirrar siðfræði. Vissulega er það rétt að í eiði Hippokratesar er að finna vísi að sér- stakri siðfræði, en það er miklu fremur siðfræði læknislistarinnar einnar en lækn- isfræðinnar sem vísinda og tækni í nú- tímaskilningi. En siðfræði hefur um langt skeið ekki notið vinsælda í heimi vísinda og fræða, og þá ekki heldur í læknisfræði. Til marks um þetta er að ekki hafa verið haldin námskeið í siðfræði í læknadeild háskól- ans — og þurfa þó læknar líklega öllum öðrum fremur að glíma við siðfræðileg vandamál. Meginástæða þess að siðfræði hefur ver- ið vanrækt er sú að vísindi, einkum raun- vísindi og þ.á.m. læknisfræði, hafa frá því á síðustu öld stuðst við vissa „hugmynda- fræði“ um það hvað sönn vísindi séu; og í hjarta þessarar hugmyndafræði er sú kenning að vísindi og tækni séu eðli sínu samkvæmt ”hlutlaus“ í siðferðilegum efn- um og jafnvel í öllu gildismati. Með þess- ari kenningu hefur verið vegið að tengsl- um fræða og siðferðis. Afleiðingarnar eru alkunnar: Við greinum milli vandamála sem leysa ber með „öruggum" aðferðum vísinda og tækni annars vegar, og vanda- mála (gjarnan nefnd „mannleg vanda- mál“) sem við höfum engar traustar að- ferðir til að leysa hins vegar. Samt hljót- um við að „leysa“ síðarnefndu vandamálin og þá eftir því sem samviskan býður okk- ur, að geðþótta okkar, samkvæmt hags- munum okkar eða eftir því sem okkur finnst best, án þess að geta sagt að „eina rétta lausnin“ hafi verið fundin. Annars vegar höfum við „alvarleg fræði“, hins vegar tilgangslitlar vangaveltur og kjaft- æði eða í skásta tilfelli viturleg ráð lífs- reyndra manna: Lífsspeki verður hvorki kennd né numin eins og efnafræði eða skurðlækningar. Þetta kann að vera skýr- ingin á því að ekkert námskeið í lækna- deild háskólans skuli vera sérstaklega helgað siðfræði. Þessi greinarmunur fræða og tækni annars vegar, siðferðilegrar og þ.á.m. fé- lagslegrar og stjórnmálalegrar breytni manna hins vegar, er mönnum tamur í dag. Að baki þessum greinarmun búa flóknar kenningar sem hér verður að nefna, þó að ekki verði þær raktar í smá- atriðum. Ekki verður stofnað til skynsam- legrar umræðu um siðfræði læknisfræði eða annarra vísinda, án þess að hrakin sé sú kenning að vísindi og tæknistörf — þ.á.m. læknisfræði — séu í sjálfu sér siðlaus iðja, þ.e. að unnt sé að stunda vís- indi og tæknistörf, afla þekkingar og kunnáttu og beita þeim án þess að taka mið af siðferðilegum viðmiðunum og raun- verulegum verðmætum og gildum. 4. ÍMYNDAÐ DÆMI UM SIÐLEYSI í VÍSINDUM Til að skýra mál mitt vil ég taka ímynd- að dæmi, sem flestir ef ekki allir læknar munu hafa leitt hugann að. Á dögum nasista í Þýskalandi gerðu læknar SS-sveitanna grimmilegar tilraun- ir á fólki. Kenningar og niðurstöður SS- læknanna kváðu hafa verið afar ómerki- legar frá vísindalegu sjónarmiði og svo kann að vera um flestar rannsóknir af þessu tagi. En það má ímynda sér dæmið skýrara og erfiðara: Einhverjum læknum leikur mikill hugur á að fá vitneskju um það hversu vel mannslíkaminn þolir áreiti á ákveðið líffæri og telja þá vitneskju mjög mikilvæga frá læknisfræðilegu (þ.e. vís- indalegu-) sjónarmiði bæði sem hreint þekkingaratriði og eins sem hagnýtan fróðleik. Þeir gera með viðeigandi tækja- búnaði tilraunir á fólki og fá tölfræðilegar niðurstöður um líkur þess að fólk deyi, sturlist af sársauka eða standist þá raun sem áreitið veldur. Við skulum ennfremur hugsa okkur að læknar telji niðurstöður tilraunanna afar mikilvægar frá læknis- fræðilegu sjónarmiði. Þetta dæmi sýnir okkur nákvæmlega í hvaða skilningi vísindi eru oft talin sið- laus eða hlutlaus í siðferðilegum efnum. Vísindamennirnir, læknarnir sem tilraun- ina gera, fylgja köllun sinni: Þeir afla þekkingar og leita sannleikans, og þeir virðast ekki brotlegir við neinar reglur vísinda um vönduð vinnubrögð, fullkomið eftirlit o.s.frv. Öllum bestu tækjum og að-
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108

x

Læknablaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Læknablaðið
https://timarit.is/publication/986

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.