Læknablaðið

Árgangur

Læknablaðið - 01.04.1979, Síða 18

Læknablaðið - 01.04.1979, Síða 18
68 LÆKNABLAÐIÐ ferðum var beitt af nákvæmni og niður- stöðurnar voru áreiðanlegar á mælikvarða viðtekinna hugmynda um áreiðanleika eða hlutlægi. Það má ásaka læknana um að hafa brot- ið hinar mikilvægustu siðareglur og for- dæma aðgerðir þeirra á þeim forsendum. En samkvæmt hlutleysiskenningunni er aðferðafræðilega ekkert því til fyrirstöðu að gerðar séu alls konar tilraunir með fólk eða á fólki, því að vísindin sem slík eru sögð hlutlaus í siðferðilegum efnum, á þeirra svið skiptir sannleikurinn einn máli, og þá líka strangar aðferðir og rök- vísi. Hugsjón læknisfræðinnar um að líkna fólki og halda því á lífi virðist óviðkom- andi vísindunum sem slíkum, aðferðafræði þeirra og röklegum forsendum. Slíkur til- gangur er þeim framandi, samkvæmt um- ræddri hlutleysiskenningu. En er þá nokkur leið til að fordæma tilraunir hinna ímynduðu siðlausu lækna á vísindalegum forsendum? Við getum reynt að gera málstað þeirra svolítið skárri frá siðfræðilegu sjónarmiði og sagt að í raun hafi þeir einungis verið að gegna skyldum sínum við vísindin, í einkalífi sínu og á öðrum vettvangi séu þeir jafnvel allra manna siðprúðastir. Við getum einn- ig gert þeim upp tilfinningar og sagt að þeim hafi liðið mjög illa við þessar til- raunir, og jafnvel verið þvingaðir til þeirra. Siðferðilega séð eru þessir menn engu að síður sekir: Þeir hafa brotið gegn mannkyninu, ef ekki Guði. En framkoma þeirra er að minnsta kosti skiljanleg, við getum skilið ástæður þeirra þótt við neitum að taka þær gildar. Við getum jafnvel skilið þær svo vel að í rauninni hafi okkur sjálfa langað til að gera þessar tilraunir, en aldrei komið til hugar að framkvæma þær af siðferðilegum ástæðum. í rauninni held ég að visindalega þenkjandi menn í læknastétt h-ljóti stundum að hugsa með sér hvílíkur ávinningur það væri læknis- fræðinni, bæði frá hagnýtu og fræðilegu sjónarmiði, að geta gert tilraunir á fólki án þess að þurfa að taka mið af nokkrum siðareglum eða yfirleitt nokkru öðru en því sem stuðlað gæti að aukinni læknis- fræðilegri þekkingu. Það virðist eitthvað búa í vísindatækni- fræðum nútímans sem opnar leið til ósið- legra framkvæmda eða aðgerða sem brjóta í bága við siðgæði okkar. Það nægir engan veginn að segja að tæknivísindin séu í sjálfu sér hvorki góð né ill, að gott og illt eigi hvorki við vísindin né þau tæki sem þau fá okkur í hendur, heldur einungis við beitingu þeirra. Það sem máli skiptir er að tæknin gefur ekki aðeins tækifæri heldur líka tilefni til framkvæmda sem geta verið góðar eða illar eftir atvikum. M.ö.o. tækn- in sem við ráðum yfir er ekki fólgin í hlut- lausum tækjum, heldur í leiðum til fram- kvæmda sem beinlínis laða okkur að sér, heilla okkur. Ef við nýtum ekki möguleika tækninnar, þá vitum við aldrei hvers hún er megnug, og allar framfarir á sviði henn- ar yrðu úr sögunni. En um leið er tæknin siðlaus í þeim skilningi að hún freistar okkar til að skoða sérstök einkenni fyrir- bæranna án þess að hvetja okkur til að skoða önnur og hugsanlega mikilvægari einkenni sömu fyrirbæra. T.a.m. freistar hún okkar til að lita á menn sem flókin lífræn kerfi en ekki sem persónur. Auk þess veitir tæknin okkur engin ráð til að sjá fyrir allar afleiðingar sem beit- ing hennar getur haft í för með sér — af þeirri einföldu ástæðu að hún hvílir ekki á tæmandi þekkingu á þeim veruleika sem henni má beina að. Vitneskja okkar um raunveruleg náttúrufyrirbæri (þ.á.m. mannslíkama) kemst ekki í hálfkvist við kunnáttu okkar í því að hafa áhrif á þau. Af þessu leiðir einfaldlega að við vitum ekki og getum ekki vitað til neinnar hlítar hver verða áhrifin af beitingu tækninnar á viðkomandi náttúrufyrirbæri. Tæknina þekkjum við hins vegar til fullnustu. — Þessi óvissa er út af fyrir sig heillandi fyrir vísindamenn og eykur á eðlilega löng- un þeirra til að prófa tilgátur sínar og reyna tæki sín. Hér er læknir í nákvæmlega sömu að- stöðu og aðrir raunvísindamenn, og í fljótu bragði verður ekki séð að neitt mæli gegn því að hann fylgi fordæmi þeirra: beri fram tilgátur sinar og beiti tækjum sínum til að prófa þær — nema það eitt að hann er að fást við mannverur, sem eiga rétt á meiri tillitsemi en önnur raunveruleg fyrirbæri. Frá vísindalegu sjónarmiði virð- ist þessi ki-afa eða þessi réttur oft á tíðum ekki vera annað en þrándur í götu eðli-
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108

x

Læknablaðið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Læknablaðið
https://timarit.is/publication/986

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.