Læknablaðið - 15.04.1988, Blaðsíða 21

LÆKNABLAÐIÐ
133
eða meira einu sinni eða oftar í mánuði eða 16
skammtar i hvert skipti sjaldnar en einu sinni í
mánuði. Hjá konum er talað um stórdrykkju ef
hún er 9 skammtar eða meira vikulega eða oftar,
10 skammtar einu sinni til þrisvar í mánuði eða 11
skammtar í hvert skipti sjaldnar en mánaðarlega.
Algengi slikrar stórdrykkju meðal fólks á
aldrinum 20-49 ára lækkaði úr 14,4% í 11,7%. Sé
hins vegar litið á hlutfallið meðal þeirra sem
svöruðu spurningunni um hve mikið þeir drykkju
venjulega, lækkaði það úr 18,9% i 15,3%. Þessi
munur er meiri en munurinn á algenginu og
skýrist sennilega af því að neytendum fjölgaði en
heildarsala áfengis á mann jókst ekki að ráði.
Sömu skýringu má nota á muninum sem er á
algengi einstakra einkenna hjá hópunum í heild
og hlutfalli þeirra sem hafa einkenni meðal þeirra
sem svara einstökum spurningum.
Munurinn á algenginu og tíðni einstakra einkenna
milli kannana er í mörgum tilvikum tölfræðilega
marktækur. En óvissuþátturinn, sem skapast af
því að svarhlutfallið í heild er mun minna 1984 og
svarhlutfall við einstökum spurningum einnig
minna, er það mikill, að ég hef valið að setja
tölfræðiútreikningana ekki með í töfluna.
Sennilegt er að í brottfallinu, þ.e.a.s. meðal
þeirra sem ekki svara, séu hlutfallslega fleiri
misnotendur og »stórdrykkjumenn« en meðal
þeirra sem svara. Þetta kom fram í könnuninni
sem við gerðum 1979. Þá voru hlutfallslega fleiri
misnotendur frá 1974 í hópnum sem ekki svaraði
(13). Líklegt er að svo sé enn, en þetta þarf að
athuga nánar. Samkvæmt könnuninni frá 1979
mátti leiða að því líkur, að nokkrum hópi
misnotenda hefði »batnað« á milli 1974 og 1979,
en á hinn bóginn hefði komið nýr hópur, en þó
minni (13, 14). Gera má ráð fyrir að í hópnum,
sem fylgt hefur verið eftir í öllum þremur
könnununum, finnist svipuð niðurstaða.
Sú fækkun misnotenda sem kemur fram á
töflunni tekur eingöngu til karla. Konum sem
misnota áfengi hefur ekki fækkað frá 1974.
Fækkun »stórdrykkjumanna« er eingöngu hjá
körlum, en hjá konum er aukning á tíðni
»stórdrykkju« úr 5,1% í 6,1% meðal
neytendanna. Eru þessar niðurstöður í samræmi
við breytingar á áfengisneyslunni, minnkun hjá
körlum og aukningu hjá konum.
Eins og sést á töflu IX eru einkenni, sem benda til
misnotkunar, mjög tengd innbyrðis og við að
hafa leitað aðstoðar og við »stórdrykkju«. Þó er
fylgnin við stórdrykkjuna hvað minnst. Enda
virðast margir frekar líta á hana, sem ofnotkun í
einstök skipti sem þeir ráði við, heldur en
misnotkun sem bendi til meiri vanda. Sérstaklega
er áberandi á töflu IX hversu mikil fylgni er á
milli þess að svarandi telji drykkju sína vandamál
fyrir sjálfan sig eða fjölskyldu sína og annarra
einkenna. Mikil fylgni er á milli þess að drekka
meira en jafningjar og »vandamála« einkenna.
Eins og við mátti búast hafa þessi einkenni mikla
fylgni við það að hafa leitað aðstoðar.
»Stórdrykkjan« er fyrst og fremst mikil drykkja,
ofdrykkja, sem leiðir til ölvunar, en
ölvunardrykkjan er sérkennandi fyrir
áfengisnotkun íslendinga. »Stórdrykkjunni« eins
og hún er skilgreind hér fylgja því ekki nærri
alltaf önnur einkenni um misnotkun.
Fylgnireikningarnir taka eingöngu til karla, þar
eð mjög fáar konur höfðu sum einkennin og því
meiri skekkjumöguleikar í tíðni og fylgnireikningi
hjá þeim.
Samkvæmt töflu VIII eru gleymska eftir drykkju
og stjórnleysi mjög algeng einkenni og því varla
eins sérkennandi og áður var talið (12) nema þau
tengist fleiri einkennum eins og t.d. því að
svarandi telji drykkjuna vandamál að eigin mati
og þurfi afréttara daginn eftir drykkju.
UMRÆÐA
Niðurstöður þessara kannana á áfengisneyslu sem
hér hafa verið gerðar að umræðuefni, verður að
sjálfsögðu að skoða í ljósi ákveðinna takmarkana
sem fylgja upplýsingasöfnuninni. Ekki er nema
hluti úrtaksins sem svarar og sumir þeirra svara
ekki nema hluta spurninganna. Þess vegna kemur
upp vandinn hvernig eigi að meta niðurstöðurnar
með tilliti til brottfallsins. Venjulega er reynt að
bera saman þekkta lýðfræðilega þætti eins og
aldur, hjúskaparstétt, búsetu og annað því um
líkt hjá þeim sem svara og þeim sem ekki svara.
Sé munur lítill og brottfallið óverulegt, er hægt að
alhæfa frá niðurstöðum svarenda, ella þarf að
meta hvaða áhrif munurinn geti haft og hve mikla
óvissu hann skapi. Þetta var gert í rannsókninni
1974 (6) og við samanburð á rannsóknunum frá
1974-1979 (8). í rannsókninni 1974 reyndist
brottfallið meira hjá körlum en konum, meira hjá
þeim eldri en yngri, meira hjá ógiftum og
fráskildum en giftum og meira hjá körlum þar
sem ekki var áfengisútsala.
Fyrirfram má búast við að tveir hópar, sem geta
haft áhrif á niðurstöður rannsóknanna en eru
sinn á hvorum pól með tilliti til áfengisneyslu, láti
hjá líða að taka þátt í rannsókn af þessu tagi eða