Læknablaðið - 15.04.1988, Blaðsíða 35

LÆKNABLAÐIÐ 1988; 74: 145-54
145
Tómas Helgason, Hildigunnur Ólafsdóttir
NORRÆN ÁFENGISNEYSLURANNSÓKN 1979
ÚTDRÁTTUR
Helstu niðurstöður úr norrænni rannsókn sem
gerð var á áfengisneyslu árið 1979 eru raktar.
Spurningalisti var sendur til um 3.000 manna
slembiúrtaks á aldrinum 20 til 69 ára í Finnlandi,
íslandi, Noregi og Svíþjóð.Markmiðið með
rannsókninni var að gera samanburð á
neysluvenjum áfengis og afleiðingum
áfengisneyslunnar og kanna viðhorf til áfengis á
Norðurlöndum.
Niðurstöðurnar gefa til kynna að ekki er hægt að
meta skaðsemi áfengis eingöngu út frá
heildarneyslu áfengis í tilteknu landi. Sama
heildarneysla áfengis leiddi til meiri skammtíma
vanda á íslandi og í Finnlandi heldur en í Noregi
og Sviþjóð, þrátt fyrir það að áfengisneysla á íbúa
er meiri í Finnlandi en á íslandi og meiri í Svíþjóð
en i Noregi. Skaðlegar skammtíma afleiðingar
áfengisneyslu virtust standa í sambandi við
misháa tíðni ölvunar meðal þjóðanna, en
ölvunartíðnin var hærri meðal íslendinga og
Finna en meðal Norðmanna og Svía.
íslendingar og Finnar sýnast íhaldssamastir í
drykkjuvenjum og drekka áfengi á hefðbundinn
norrænan hátt en Norðmenn og einkum Svíar
hafa tekið upp drykkjuvenjur sem svipar meira til
drykkjuvenja suðrænna þjóða.
INNGANGUR
Á árinu 1976 átti Norræna
áfengisrannsóknanefndin frumkvæðið að því að
koma af stað norrænni áfengisneyslurannsókn.
Markmiðið með rannsókninni var að gera
samanburð á neysluvenjum áfengis og
afleiðingum áfengisneyslunnar og kanna viðhorf
til áfengis á Norðurlöndum.
Norræna áfengisrannsóknanefndin greiddi
kostnað við samráðsfundi þeirra sem að
rannsókninni stóðu, en ekki var nein sameiginleg
norræn fjárveiting til þessa verkefnis heldur
ætlunin að hvert land fjármagnaði rannsóknina
hjá sér. Þegar til átti að taka reyndist ómögulegt
Frá Geðdeild Landspítalans. Barst 16/09/1987. Samþykkt
04/01/1988.
að fá fjárhagslegan stuðning til rannsóknarinnar í
Danmörku svo hætta varð við rannsóknina þar.
Þetta er að sjálfsögðu mjög bagalegt, þar sem
Danmörk hefur sérstöðu í áfengismálum meðal
Norðurlandanna, en reglur um áfengissölu eru
miklu frjálslegri þar en í hinum löndunum og
heildarneysla áfengis meiri.
Rannsóknin var því að lokum gerð í Finnlandi,
íslandi.Noregi og Svíþjóð. Þeir sem unnu að
henni voru Klaus Mákelá og Jussi Simpura frá
Finnlandi, Hildigunnur Ólafsdóttir og Tómas
Helgason frá íslandi, Ragnar Hauge og Olav
Irgens-Jensen frá Noregi og Björn Hibell og Tom
Nilsson frá Svíþjóð.
Niðurstöður hafa þegar verið birtar í fjölda rita
sem flest hafa verið gefin út fjölrituð á vegum
Norsku áfengisrannsóknastofnunarinnar (Statens
Institutt for Alkoholforskning) í Osló en sum
hafa birst í norrænum og alþjóðlegum tímaritum.
Yfirlitsgrein um rannsóknina birtist í
Alkoholpolitik (1) og má þar sjá lista yfir aðrar
skýrslur sem birst hafa um rannsóknina.
Hér á eftir er ætlunin að kynna nokkrar helstu
niðurstöður norrænu áfengiskönnunarinnar, og
er að mestu leyti stuðst við það sem fram kemur í
áðurnefndri yfirlitsgrein.
EFNIVIÐUR OG AÐFERÐ
Eftir samráð milli þeirra sem að rannsókninni
stóðu í Finnlandi, íslandi, Noregi og Svíþjóð var
sendur ítarlegur spurningalisti til þrjú þúsund
manns í hverju landi á aldrinum 20 til 69 ára.
Tekið var tilviljunarúrtak úr þjóðskrám
landanna. Höfð var fullkomin nafnleynd þannig
að allir þátttakendur fengu sendan
spurningalistann einu sinni og síðan tvivegis
þakkar- og áminningabréf til þess að hvetja fólk
til þess að svara.
Spurningalistinn skiptist í fjóra kafla. Fyrst eru
nokkrar spurningar um lýðfræðilegar breytur;
aldur, kyn, hjúskaparstöðu, búsetu, skólagöngu,
atvinnu og tekjur. Næst eru spurningar um
áfengisneyslu, hversu oft menn neyti áfengis,
hvað er drukkið og hve mikið hverju sinni og
ölvun. Þar á eftir koma spurningar um viðhorf til