Morgunblaðið - 16.07.2013, Síða 18

18
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 16. JÚLÍ 2013
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Kristján ÞórJúlíussonheilbrigð-
isráðherra hefur
opnað umræðuna
um stöðu heil-
brigðisþjónust-
unnar með ræki-
legum hætti á undanförnum
dögum. Í liðinni viku birtist
eftir hann grein í Morg-
unblaðinu undir yfirskriftinni
Teflt á tæpasta vað í heilbrigð-
isþjónustunni þar sem hann
segir að það sé „opinbert
leyndarmál“ að íslenskum heil-
brigðisstofnunum hafi verið
„haldið í fjársvelti“.
Kristján segir í greininni að
á þessu ári vanti 8,6 milljarða
króna til að leysa fjárhags-
vanda heilbrigðisþjónustunnar
og veltir fyrir sér hvernig
bregðast eigi við. Hann gagn-
rýnir sérstaklega skort á for-
gangsröðun í opinberum fjár-
útlátum. Á meðan við blasi að
heilbrigðiskerfið muni að
óbreyttu „molna hægt en
örugglega niður“ sé „ætlunin
að ráðast í húsbyggingar á
ýmsum sviðum, s.s. sjúkra-
stofnana, fangelsis og Húss ís-
lenskra fræða fyrir milljarða
króna“, milljarðar renni í
margvíslega styrki og sjóði og
rekstur sendiráða víða um
heim og eftirlitskerfi hins op-
inbera þenjist út og nýjar
stofnanir spretti upp.
Sú óskhyggja er lífseig að
hægt sé að ráðast í allt óháð því
hvernig árar. Á undanförnum
árum hefur verið skorið ræki-
lega niður í heilbrigðisþjónust-
unni um leið og alls kyns gjöld
og beinn kostnaður
hefur aukist hjá
þeim, sem þurfa að
leita á hennar náð-
ir. Heilbrigðis-
kerfið á líka stöð-
ugt erfiðara með
að sinna þeim, sem
þurfa á henni að halda. Neyð-
artilfelli hafa vitaskuld for-
gang en það getur verið dýrt
að bíða. Að auki getur sá, sem
þarf lengi að dúsa á biðlista, á
endanum orðið að bráðatilfelli
með mun meiri tilkostnaði en
hefði honum verið sinnt strax.
Staðreyndin er sú að þegar
niðurskurður leiðir til óskil-
virkni er líklegra að kostn-
aðurinn verði meiri þegar upp
er staðið.
Nú er komið að því að
styrkja þurfi heilbrigðiskerfið
á ný þannig að það geti veitt þá
þjónustu sem almenningur
gerir ráð fyrir. Til þess þarf að
leita allra leiða þannig að það
verði með sem hagkvæmustum
hætti.
Heilbrigðisráðherra hefur
gefið upp boltann og við-
brögðin þurfa að vera í sam-
ræmi við mikilvægi málsins.
Þegar hann nefnir einkarekst-
ur er óþarfi að vera með út-
úrsnúninga um að nú eigi að
fara að einkavæða heilbrigð-
isþjónustuna. Það er líka
óþarfi að hlaupa í vörn þegar
talað er um forgangsröðun og
að einhverju þurfi að fórna,
jafnvel þótt það hafi verið
komið á fjárlög. Óbyggð hús
geta að skaðlausu beðið, heil-
brigðisþjónustan er spurning
um mannslíf.
Óbyggð hús
geta beðið – heil-
brigðisþjónustan
er spurning um
mannslíf}
Líf og heilsa
Gunnar Huseby,Clausen-
bræður, Vil-
hjálmur Ein-
arsson, Vala
Flosadóttir.
Marga fleiri mætti nefna til úr
sögu frjálsíþróttaiðkunar á Ís-
landi sem hafa sótt frækna
sigra á erlendri grund. Sig-
urhlaup Anítu Hinriksdóttur,
sem tryggði sér
heimsmeistaratitil 17 ára og
yngri í 800 metra hlaupi á
dögunum, gefur góð fyrirheit
um þau afrek sem íslenskir
frjálsíþróttamenn geta unnið
á næstu árum. Það er ekki
hlaupið að því fyrir svo fá-
menna þjóð að skapa svo
marga afreksmenn í íþróttum
sem geta keppt í fremstu röð
á sínu sviði. Árangur Íslend-
inga er því engin tilviljun,
heldur afleiðing af öflugu
starfi sem hér hefur verið
unnið.
Hópíþróttirnar hafa ekki
farið varhluta af hinu öfluga
íþróttastarfi sem
hér hefur verið
haldið úti. Óþarfi
er að rekja hinn
frækna árangur
„strákanna okkar“
í handbolta á síðustu árum. Þá
má nefna að öll íslensku fé-
lagsliðin sem tóku þátt í
UEFA-keppninni sigruðu
andstæðinga sína í fyrstu um-
ferð, en slíkt hefur vart gerst
í manna minnum. Íslenska
karlalandsliðið hefur sömu-
leiðis rétt úr kútnum eftir
margra ára lægð og eygir nú
möguleika á að komast á stór-
mót. Á engan er hallað þó ís-
lenska kvennalandsliðinu sé
hampað, en það tekur nú þátt
í EM kvenna í annað sinn og
stendur sig með miklum sóma,
þótt gegn ofurefli sé. Íslenska
íþróttahreyfingin getur því
borið höfuðið hátt þessa dag-
ana. Sómi hennar er jafnframt
sómi Íslendinga allra, sem
standa þétt að baki sínu fólki
og styðja það til frekari dáða.
Íslenskt afreksfólk
heldur merki lands-
ins hátt á lofti}
Gróska í íþróttunum
E
itt mikilvægasta hlutverk fólks
milli tvítugs og þrítugs er að
ögra þeim sem á undan fóru.
Ungu fólk er flestu hverju þetta
að nokkru leyti eðlislægt, það er
að ólgandi blóðið brjótist út í heilbrigðri sjálf-
stæðisbaráttu. Tilbrigði við þetta stef hafa yf-
irleitt verið nokkuð hefðbundin, til dæmis hjá
fólki sem í dag er sitt hvorum megin við fer-
tugt. Gildismat þess er í stórum dráttum hið
sama og kynslóðar foreldranna; það er að afla
sér menntunar sem skilar góðum tekjum til að
kaupa íbúð og bíl og annan staðalbúnað sem
nauðsynlegur í hefðbundinn fjölskyldupakka.
Fólk fætt á árunum 1985 og eitthvað fram yf-
ir 1990 hugsar yfirleitt allt öðruvísi og rær á
önnur mið. Veit sem er að vegir liggja til allra
átta. Hefur mótast af því að veröldin er óend-
anlega stór en einnig pínulítil, því svör við flestum spurn-
ingum eru fljótfundin á netinu, í tölvu og farsíma. Þetta
eru krakkar sem er enskan jafn töm og íslenskan og getur
því gert heiminn að heimavelli sínum. Finnst ekkert til-
tökumál að vera ytra um lengri sem skemmri tíma.
Leggja upp í leiðangurinn með fátt annað en passann, sím-
ann og plastpoka fyrir nærbuxurnar og tannburstann. Í
útlandinu taka þau þá vinnu sem býðst. Staldra kannski
stutt við og taka slaginn þegar fréttist af áhugaverðum til-
boðum frá lággjaldatilboðum. Vita sem er, að hika er sama
og tapa enda fátt sem bindur. Þetta er yfirleitt barnlaust
fólk, leigir sér íbúðarholur eða herbergi og finnst því sem
næst fjarstæða að gera steinsteypustrit að
ævistarfi sínu. Finnst fínt að taka strætó eða
vera bara á reiðhjóli. Hoppar svona milli reita
og finnst föst launavinna hallærisleg. Er
óhrætt við að skapa sér vinnu og verkefni í
samræmi við áhugasvið, sem oft eru víðsfjarri
því sem eru kallaðar hefðbundnar atvinnu-
greinar. Þetta er frábær þróun.
Áberandi er hagsmunadrifin umræða sem
ýmis samtök og stjórnmálamenn halda úti um
mikilvægi þess að efla tækni- og iðnmennt og
sporna gegn brottfalli úr framhaldsskólum. Er
í því sambandi nefnt að t.d. tölvuþjónusta og
járniðnaður þurfi fólk sem aflað hefur sér
menntunar á því sviði. Auðvitað er ekkert
nema gott um það að segja. En málið er ekki
svona einfalt. Einhverskonar þjóðnýting á
fólki í þágu ákveðinna atvinnugreina fylgja
fleiri ókostir en hitt. Affarasælla er að hvetja ungt fólk til
þess að gera nákvæmlega það sem hugur þess stendur til.
Það er uppskrift að hamingju.
Ætla má að um það bil helmingur fólks á þrítugsaldri sé
þenkjandi eins og að framan er lýst. Og þetta eru krakkar
sem eru skarpgáfuð, dugleg, hugmyndarík, samvisku-
samlega kærulaus, óttalítil og bera mátulega virðingu fyr-
ir hinu viðtekna. Kusu Besta flokkinn í borginni og í vor
Bjarta framtíð, Pírata og Framsókn – enda svöruðu þau
stjórnmálasamtök öðrum betur þessu fólki og væntingum
þess.
Já, þetta fólk er góður efniviður. sbs@mbl.is
Sigurður Bogi
Sævarsson
Pistill
Efniviður hamingjunnar
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjórar:
Davíð Oddsson Haraldur Johannessen
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Útgefandi:
Óskar Magnússon
FRÉTTASKÝRING
Jón Heiðar Gunnarsson
jonheidar@mbl.is
Aldrei fyrr hafa jafn margirfangar setið á skólabekksamkvæmt upplýsingumfrá Fangelsismálastofnun.
Samtals lögðu 66 fangar stund á nám
samhliða fangelsisvist inni á Litla-
Hrauni og Sogni á síðustu önn. Þetta
eru tæplega 70% fanga í þessum
tveimur fangelsum.
„Við leggjum mjög mikið upp úr
menntun hér á Litla-Hrauni og Sogni
og hvetjum fanga mikið til að sækja
námið og það er einfaldlega að skila
sér,“ segir Margrét Frímannsdóttir,
forstöðumaður á Litla-Hrauni.
Fjölgun nemenda í þessum
tveimur fangelsum hefur verið jöfn
og þétt síðustu ár að mati Margrétar.
Árið 2008 voru til að mynda 20 fangar
skráðir í nám á Litla-Hrauni en í dag
eru þeir rúmlega 50.
Fara ekki út úr fangelsinu
Almennt séð fara fangar ekki út
af fangelsissvæðinu til að komast í
skóla og því fer kennsla Fjölbrauta-
skóla Suðurlands (FSu) fram innan
fangelsa í sérstökum skólastofum.
Kennarar frá FSu koma nokkrum
sinnum í viku til að kenna. Alls voru
59 nemar við nám í FSu og einn fangi
lagði stund á nám við annan fram-
haldsskóla.
Sex fangar lögðu stund á fjar-
nám við þrjá íslenska háskóla og einn
var í fjarnámi við erlendan háskóla.
Léleg aðstaða til háskólanáms
Fangarnir bera meira og minna
sjálfir ábyrgð á háskólanámi að sögn
Önnu Fríðu Bjarnadóttur, náms- og
starfsráðgjafa, en hún telur fangana
ná undraverðum árangri þrátt fyrir
lélega aðstöðu.
„Þeir fá oft á tíðum ekki aðstoð
frá kennurum og eru ekki með jafn-
góðan aðgang að tölvu og bókum líkt
og aðrir háskólanemar,“ segir Anna.
„Einn af okkar strákum var að út-
skrifast frá HR með gríðarlega góðar
einkunni þrátt fyrir að hafa verið
nánast í sjálfsnámi allan tímann.“
Sveigjanlegri starfsreglur
Almennt var námsárangur góð-
ur hjá þeim föngum sem luku áföng-
um og Margrét telur tilkomu náms-
og starfsráðgjafa við fangelsin hafa
stuðlað að bættum námsárangri.
„Námsráðgjafinn tekur fanga í
viðtöl og metur getu þeirra áður en
nám hefst því margir fangar ætla sér
um of eftir langa fjarveru frá skóla-
kerfinu.“
Þá tóku fangelsin einnig upp
sveigjanlegri kennsluhætti sem hafa
hjálpað mikið til að hennar mati.
„Fangar sem koma inn í fangelsið á
miðri önn geta nú hafið nám strax við
innkomu í staðinn fyrir að bíða eftir
næstu önn.“
Koma ekki aftur til baka
Námið eflir bæði sjálfstraust og
sjálfsmynd fanga að mati Margrétar.
Hún bendir á að þeir fangar sem nýta
fangelsisvistina til að mennta sig séu
ólíklegri til að skila sér aftur í fang-
elsið.
„Við trúum því að skólastarfið sé
langbesta og jákvæðasta endurhæf-
ingin sem við getum boðið föngum
upp á,“ segir Margrét og bendir á að
endurkomum fanga í íslensk fangelsi
hafa snarfækkað á síðustu árum.
„Áður fyrr vorum við með mjög
háa endurkomutíðni en núna erum
við að nálgast það sem er með því
betra sem gerist á Norð-
urlöndunum.“ Hún er sann-
færð um að aukin áhersla á
nám í íslenskum fang-
elsum eigi stóran þátt í
þessum árangri.
Metfjöldi fanga
leggur stund á nám
Morgunblaðið/Ómar
Rækta námsmenn Fangelsin á Litla-Hrauni og Sogni skara fram úr öðrum
íslenskum fangelsum í framleiðslu á námsmönnum í fangelsisvist.
„Það er gígantískur mismunur
á aðgengi karla og kvenna að
námi í íslenskum fangelsum,“
segir Anna Fríða Bjarnadóttir,
náms- og starfsráðgjafi.
„Þær hafa ekki sama að-
gang að interneti og náms-
úrvalið er takmarkaðra en hjá
körlum,“ segir Anna og bendir
á að allur námsstuðningur við
karla er meiri í fangelsiskerf-
inu.
„Það þarf verulega að bæta
afplánunarvist kvenna. Þær
eru með einhæf og fá verkefni
og námsmöguleikar þeirra eru
mjög takmarkaðir.“
Hún segir ýmsa þætti or-
saka þetta en almennt séð tel-
ur hún mjög sláandi hvað að-
staða kvenna er miklu verri
en aðstaða karla.
„Það eru til fullt af út-
skýringum á þessari stöðu
en það er spurning hvort
við sættum okkur við slíkar
útskýringar á 21. öldinni.“
Auðveldara
fyrir karla
KYNJASKIPTUR AÐGANGUR
Margrét
Frímannsdóttir