Morgunblaðið - Sunnudagur - 04.05.2014, Blaðsíða 58

58 MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 4.5. 2014
BÓK VIKUNNAR Meistari Marquez er fallinn frá og
við hæfi er að endurlesa hið dáða meistaraverk hans
Hundrað ára einsemd.
Bækur
KOLBRÚN BERGÞÓRSDÓTTIR
kolbrun@mbl.is
Nýju úrvali Íslenskra þjóðsagnahefur verið tekið fagnandi oghefur það trónað ofarlega á met-
sölulista allt frá útkomu. Reyndar er ein-
kennilegt að slík útgáfa hafi ekki komið
mun fyrr á markað því eftirspurnin er
sannarlega fyrir hendi, eins og sölutölur
sýna. Feðgarnir Benedikt Jóhannesson
og Jóhannes Benediktson sem stóðu að
þessari fallega myndskreyttu og vönduðu
útgáfu hafa ástæðu til að vera nokkuð
ánægðir þessa dagana.
Í vinsældakönnun sem Kiljan lét ný-
lega gera um öndvegisrit þjóðarinnar
kom í ljós að þjóðsögurnar eru þjóðinni
kærar og undrar það víst engan. Þær eru
snemma hafðar fyrir börnum sem hrífast
af þeim og ýmislegt þar greypist í minni
þeirra. Börn hafa marga eftirsóknar-
verða eiginleika, búa til dæmis að þeirri
gæfu að hafa ríka innlifunarhæfileika og
segja ekki full tortryggni eins og við hin
fullorðnu: „Þetta er nú ljóta vitleysan!“
eða: „Ansi hljómar þetta nú ótrúverð-
ugt!“ Börn hlusta, lesa og njóta af ein-
lægni, eins og við ættum öll að gera. Þau
hafa gnægð af ímyndunarfli og horfa til
dæmis sérstökum augum á náttúruna en
fyrir þeim er hún
sneisafull af lífi þar sem
leynast ýmis undur,
hugsanlega tröll og álf-
ar. Það er ekki fyrr en
löngu seinna sem við,
sem einu sinni vorum
börn, hættum að bera
virðingu fyrir nátt-
úrunni og förum að líta
á hana sem steindautt fyrirbæri sem
sjálfsagt sé að leggja undir sig.
Þjóðsögurnar eru fullar af undrum og
æsilegri atburðarás sem heillar og
skemmtir. En í sögunum er líka áberandi
boðskapur um mikilvægi dyggða. Í mörg-
um sagnanna er sagt frá möguleikum
þeirra sem minna mega sín til að eiga
betra og auðugra líf búi þeir yfir dyggð-
um eins og góðmennsku, fórnfýsi og um-
hyggjusemi. Að sama skapi er ekki væn-
legt að sýna eigingirni og kaldlyndi sem
iðulega er grimmilega refsað fyrir. Eins
og í raunveruleikanum eru sumir svo
hreinlega heppnir og það þarf ekki annað
til þess að líf þeirra gerbreytist en að þeir
finni stein, sem í fyrstu virðist ósköp
venjulegur en reynist vera óskasteinn.
Ef við trúum því að ákveðnar dyggðir
séu eftirsóknarverðar og rétt sé að til-
einka sér þær þá eiga ungir nemendur að
lesa sögurnar í skólum og leggja síðan út
af efni þeirra. Þjóðsögurnar eru endalaus
brunnur sem hægt er að leita í aftur og
aftur.
Orðanna hljóðan
SÖGUR
UM
DYGGÐIR
Knáir og stoltir útgáfufeðgar.
Þjóðsögur heilla.
L
eitin að geislasteininum er ný
barnabók eftir Iðunni Steins-
dóttur, en hún er í hópi vinsæl-
ustu barnabókahöfunda þjóð-
arinnar og hefur hlotið
margvíslegar viðurkenningar fyrir bækur
sínar. „Þessi bók er framhald á fyrstu bók
minni, Knáir krakkar, sem kom út 1982,“
segir Iðunn. „Þegar sú bók var orðin 30 ára
gömul ákvað ég að endurskrifa hana því í
henni var mikið bókmál sem krakkar í dag
skilja ekki. Ég ákvað líka að láta hana ger-
ast eftir 2010 því að ýmislegt í lífi okkar hef-
ur breyst á þessum tíma. Nú eru til dæmis
komnir farsímar með alla sína fjölbreyttu
möguleika. Bókin kom út endurskrifuð í
hittifyrra og heitir nú Varið ykkur á Vala-
helli. Í millitíðinni hafði það gerst að Kristín
systir mín fann úti í bílskúr kassa sem í var
útprent af handriti bókarinnar sem nú var að
koma út. Á sínum tíma hef ég sennilega látið
hana hafa handritið til að lesa yfir því við
lesum alltaf yfir hvor fyrir aðra. Ég las þetta
fundna handrit og ákvað að vinna það betur
og nú er það komið út. Í Leitinni að geisla-
steininum eru söguhetjurnar þrír tólf ára
krakkar, þeir sömu og í Varið ykkur á Vala-
helli. Krakkarnir lenda í miklum ævintýrum
á fjallinu Stórutá sem er hæsta fjallið í sveit-
inni. Á vegi þeirra verða skuggalegir ferða-
langar og dularfullur drengur og svo fréttist
að dýrmætur geislasteinn hafi horfið.“
Þú ert afkastamikill barnabókahöfundur.
Finnst þér alltaf jafn gaman að skrifa fyrir
krakka?
„Mér finnst það mjög gaman, ég held að
ég sé svo mikill krakki í mér. Ég hef aldrei
verið neitt fyrir að rækta blóm eða gróður
og dýr heilla mig heldur ekki, en börn eru
mitt eftirlæti. Það er þakklátt hlutverk að
skrifa fyrir börn og gaman þegar maður
heyrir frá þeim sjálfum og foreldrum þeirra
hvað þeim finnst um bækurnar. Mér finnst
mikils virði að krakkar hafi gaman af að
lesa. Þessi bók er ætluð börnum á aldrinum
6-11 ára. Hún er skrifuð á fremur léttu máli
sem ætti að henta öllum krökkum. Ég vona
að sem flest börn hafi gaman af henni.“
Hvernig barnabækur leitastu við að
skrifa?
„Ég hef skrifað þó nokkuð af spennubók-
um eins og þessa. Reyndar skrifaði ég tvær
bækur sem ég kallaði heimsfrelsunarbæk-
urnar mínar, Í gegnum þyrnigerðið, sem
varð til þegar Múrinn var fallinn og Fjár-
sjóðinn í Útsölum þegar Serbar og Króatar
börðust. Þær bækur skrifaði ég til að fá
krakka til að íhuga að betra sé að vera vinir
en berast á banaspjótum og vera reið og ill
hvert út í annað. Persónurnar í bókunum
mínum og góðar hugmyndir koma oft frá
börnum. Fjallakrílin eru sótt í nemendur
mína meðan ég kenndi og barnabörnin birt-
ust í Ævar á grænni grein og Snuðru og
Tuðru.“
Ertu að skrifa bók núna?
„Já, ég er að skrifa bók sem er ætluð full-
orðnum. Hún fjallar um langafa minn en
hann varð úti á Haugsöræfum í lok nítjándu
aldar. Þá ungur maður, giftur og faðir lítilla
barna. Á meðan ég vinn að þeirri bók er ég
ekki að hugsa um neitt annað því þetta er
mikil vinna. Ég stefni á að bókin komi út á
næsta ári, en lofa þó engu.“
VON ER Á FULLORÐINSBÓK Á NÆSTA ÁRI UM LANGAFA HÖFUNDAR SEM VARÐ ÚTI
Börn eru mitt eftirlæti
NÝ BARNABÓK EFTIR IÐUNNI
STEINSDÓTTUR ER KOMIN ÚT OG
HEITIR LEITIN AÐ GEISLASTEIN-
INUM. HÚN ER FRAMHALD Á
FYRSTU BÓK HÖFUNDAR SEM KOM
ÚT ÁRIÐ 1982.
„Það er þakklátt hlutverk að skrifa fyrir börn og gaman þegar maður heyrir frá þeim sjálfum og for-
eldrum þeirra hvað þeim finnst um bækurnar,“ segir Iðunn.
Morgunblaðið/Eggert
Sé ég neyddur til að svara því hver uppáhaldsbókin mín sé segi ég yf-
irleitt Plágan eftir Albert Camus eða 1984 eftir George Or-
well. Reyndar eru bara örfá ár síðan ég las Pláguna fyrst en þetta er
algjörlega mögnuð bók um borg í heljargreipum. Ég þarf að passa mig
á því hvenær ég les 1984 því mig langar helst að liggja
undir sæng og örvænta í viku þegar ég klára.
Fear and Loathing in Las Vegas, eftir Hunter
S. Thompson inniheldur líklega einn besta upp-
hafskafla bókmenntanna. Þegar minnst er á góða
upphafskafla má ekki gleyma Skugga-Baldri eftir
Sjón en aðalsmerki þeirra beggja þykir mér vera
hversu vel þær eru skrifaðar.
Nýlendubókmenntir heilluðu mig þegar ég byrjaði
í bókmenntafræðinni og ætli tvær þeirra bestu séu
ekki Things Fall Apart eftir Chinua Achebe og Fantasia eftir
Assia Djebar.
Hringadróttinssaga átti huga minn allan í nokkur ár sem ung-
lingur og ég las allt sem ég komst í tengt henni og auðvitað bækurnar
þrjár aftur og aftur og aftur. Þýðing Þorsteins Thorarensen er
sömuleiðis líklega besta þýðing sem ég hef lesið. Svo þegar ég byrjaði
í menntaskóla og lærði Völuspá fann ég loksins verk sem mér fannst
jafnast á við Hringadróttinssögu í epík og gleypti hana í mig.
Ekki má gleyma myndasögunum en ég hugsa að ég hefði aldrei lært
að meta bókmenntir nema vegna þeirra. Maus eftir Art Spiegelm-
an er líklega sú bók sem ég hef stúderað mest enda bæði efnisleg og
sjónræn frásögn stórbrotin. Ég get síðan ómögulega gert upp á milli
bóka Alan Moore. From Hell, Watchmen og Swamp Thing
serían eru bækur sem mér þykir ógurlega vænt um. Persepolis eftir
Marjane Satrapi fer sömuleiðis í þann flokk.
Í UPPÁHALDI
ÁRNI ÞÓR ÁRNASON
KYNNINGARSTJÓRI
Árni Þór Árnason kynningarstjóri hjá Forlaginu er mikill lestrarhestur og
á fjölmargar mjög ólíkar uppáhaldsbækur og þar á meðal eru myndasögur.
Morgunblaðið/Eggert
George Orwell.