Tímarit Máls og menningar - 01.03.1961, Side 45

GITANJALI A ISLANDI
sveinar Tagórs á Vesturlöndum brást bogalistin. Náttúrleg undirstaða skáld-
skapar einsog Gitanjali, hiti og gróður brunabeltisins, er ekki fyrir hendi í
okkar heimkynnum; þessi hörgull á forsendum gerði jafnvel eftirhermu af
slíkum skáldskaparstíl vonlausa. Guðdómleg birtíng eins og í Gitanjali vakti
reyndar aðdáun okkar fullkomna; en þessi opinberun var háð loftslagi ólíku
okkar veðrum, sem er sama og segja að hún hafi verið afspríngi annarrar
menníngar. Á Indlandi er alfaðmandi guð brunabeltisins næstur sálinni í
skugganum. Þar situr nakinn beiníngamaður og blínir útí loftið með þesskon-
ar stari annars heims sem vel gæti verið augnaráð Gautama sjálfs. Hér á landi
mundum við verða úti ef við sætum of leingi á víðavángi að hugsa um eigin-
leika guðs; eða fykjum í rokum þeim sem eru tíðust veðra hjá okkur.
Ofundsverður sá sem á sér guð líkan þeim hjá Tagóri: alvininum, ástmegin-
um, lótosblóminu, ókunna manninum sem er að sýngja á lútu í bátnum þarna
nálægt fljótsbakkanum hinumegin!
Guð sá sem fyrirhittist í einstaka sálmi úr bókmentum gyðínga, biflíunni,
kynjaður úr austurbotnum Miðjarðarhafs, hann er ekki með öllu óskyldur
þeim er Tagór trúir; endrum og eins bregður þessum guði líka fyrir í kín-
versku bókinni um veginn; hér í Norðurálfu hefur einginn gerst hans árnaðar-
maður síðan miðaldamúnkar svo sem höfundur Eftirlíkíngar Krists byrgðu
sig inni í þraungum steinklefum og dimmum kapellum til þess að hugleiða
leynda hluti — án sambands við sólu, ferskt loft og ilm náttúru.
Nú á dögum er guð á Vesturlöndum annaðhvort framkvæmdastjóri í Al-
heimsfirmanu mikla & Co., ellegar ímyndaður hulduleikbróðir einfalds barns-
hugarins. Hann er sá sem við æpum á þegar okkur verður hverft við til muna;
eða þegar við erum að deya. Því er sem er, andlegur veruleiki einsog hjá Tag-
óri mun halda áfram að vera aðeins ein af furðum Austurlanda fyrir hug-
skotssjónum vestrænna manna enn um sinn.
Við vesturlandamenn búum við mikinn stundlegan auð hjá því sem þeir í
Austurlöndum. Samt eigum við fátt iil samjafnaðar við verðmæti er veita still-
íngu hugarins einsog tjáð er í þessu upphafi ljóðs úr Gitanjali: „Þegar ég loks-
ins fer héðan, þá vil ég að þetta sé kveðjuorð mitt: Það sem ég sá var óvið-
jafnanlegt."
35