Tímarit Máls og menningar - 01.03.1961, Síða 63

MENNIRNIR, ÁRIN, LÍFIÐ
Utan dyra gættu lögregluhermenn okkar, þeir tóku okkur gjarnan tali, sögð-
ust bera virðingu fyrir okkur — við vorum ekki þjófar heldur „stjómmála-
menn“. Sumir féllust á að koma bréfum áleiðis. Þrítugasta marz sendi ég bréf
til Asju. Að líkindum hafði ég þar áður fengið frá henni orðsendingu sem
mér hefur gramizt, því ég skrifa henni: „Aðeins vissan um það, að það er
þýðingarmikið fyrir málstaðinn að ég fái fréttir að utan, að ég haldi tengslum
við hreyfinguna, fær mig til að biðja yður að skrifa mér.“ Bréf mitt fannst við
húsrannsókn .hj á Asju og var það notað við réttarhöldin. Eftir þessu bréfi að
dæma, hef ég í fangelsinu lifað á sömu hugsunum og þegar ég gekk frjáls:
„Það er ánægjulegt að heyra, að starfi okkar miðar áfram, þrátt fyrir allar
hindranir. En bréf yðar mælir líka með mínum áformum. Nýju meðlimirnir
í klúbbnum geta verið ágætis strákar, en ég efast mjög um jafnaðarmennsku
þeirra, og skipulagsstarfsemi þeirra er einna líkust leik smábarna.“ (Ég les
þessar línur brosandi, — sautján ára stráklingur afhjúpar barnaleiki nýrra
meðlima í nemendasamtökunum). Síðan sný ég mér að almennum pólitískum
vandamálum: „Sjálfsmenntunarfélag Fljótshverfis1 var ekki leyft“, „Verka-
mannabandalagið“ var bannað, ríkisstjórnin hefur auðsjáanlega ákveðið að
byrgja neðanjarðarhreyfingunni allar dyr. Við verðum að brjóta þær upp.
En einu má ekki gleyma: þessi samtök eru aðeins hjálpartæki, en ekki höfuð-
vandamál hins leynilega starfs.“
Eftir að þetta bréf fannst hjá Asju var ég sendur frá Masnítskaja til Súséf-
skaja. Mér fannst nýja fangelsið himnaríki líkast. í stórum klefa sváfu margir
fangar á einu fleti, ekki var hægt að snúa sér við án þess að vekja þann næsta.
Allir rifust, æptu, sungu „Heilagi Bækal, ó dýrlega haf .. .“ Fangavörðurinn
var fylliraftur og dáði peninga, koníak, konfekt, kölnarvatnið Brocard; hann
virti einnig félagsskap menntaðra manna, sagði oft: „Þið stjórnmálamennirn-
ir eruð sönn gáfnaljós.“ Hann virti heimsóknarleyfi einskis, þau giltu því að-
eins að þrjár rúblur væru lagðar með. Það var hægt að senda okkur alla skap-
aða hluti, en vörðurinn tók það til sín, sem honum þótti mest í varið. Stundum
kom hann draugfullur inn í klefann, hlustaði brosandi á deilur jafnaðarmanna
og þjóðbyltingarmanna og muldraði: „Þið bölvið hver öðrum í sand og ösku,
en ég elska ykkur alla jafnt sko, þjóðbyltingarmenn, bolsévíka og ménsévíka.
Þið eruð gáfaðir menn, en drottinn einn veit, hvað um Rússland verður.“
Hann hafði mikið rautt nef og angaði alltaf af spíritus.
Sumir fanganna hneyksluðust á stöðugum hávaða allan daginn, það væri
ekkert hægt að lesa. Við kusum oddvita, mensévika með gleraugu, hann lýsti
1 Fljótshverfi, rússn.: Zamoskvorétsjé, eitt af hverfum Moskvuborgar.
53