Morgunblaðið - 11.12.2014, Blaðsíða 48

48 FRÉTTIRInnlent
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 11. DESEMBER 2014
Klapparstíg 44 • Sími 562 3614
Jólasending frá Walkers
Kex og
kökurMikið úrval
Sigurður Bogi Sævarsson
sbs@mbl.is
„Gamla byggðin á Vatneyrinni hér á
Patreksfirði hefur þá sérstöðu að
hafa varðveist sem ein heild að
mestu leyti. Það gefur byggðarlag-
inu skemmtilegan blæ. Í þessari
þyrpingu hefur Vatneyrarbúð sér-
stöðu, því húsið er háreist og setur
sterkan svip á byggðina. Friðlýsing
þess var löngu tímabær,“ segir
Magnús Ólafs Hansson á Patreks-
firði.
Í klassíska götumynd
Fyrr í mánuðinum voru fimm hús
friðlýst, með formlegri ákvörðun
Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar,
en áður hafði Minjastofnun Íslands
lagt fram tillögur um slíkt. Fyrst er
að telja Vatneyrarbúðina fyrir vest-
an, Hallgrímskirkju í Saurbæ á
Hvalfjarðarströnd og Þingvallabæ-
inn, sem raunar er sumarhús og
gestastofa þess sem er í forsæti í
ríkisstjórn hverju sinni. Í Reykjavík
er um að ræða Nasa-salinn í gamla
Sjálfstæðishúsinu við Austurvöll, en
friðlýsingin tekur til innviða þess.
Einnig íbúðarhúsið á Bergstaða-
stræti 70 sem er í eigu Hjalta Geirs
Kristjánssonar og Sigríðar Th. Er-
lendsdóttur.
Bergstaðastrætishúsið var frið-
lýst í tilefni þess að í ár eru liðin 100
ár frá fæðingu Skarphéðins Jó-
hannssonar, arkitekts hússins, en
það þykir hafa „sérstakt gildi sem
nútímalegt hús frá 6. áratugnum
sem hannað er á farsælan hátt í
klassíska reykvíska götumynd og er
sem slíkt gott dæmi um hvernig
fella má nýtt að gömlu“, eins og
segir á vef Minjastofnunar.
Verslunarhús og
útgerðarkontór
Vatneyrarbúð var byggð árið
1916. Þar var lengi helsta verslun
bæjarins og útgerðarveldi var stýrt
af kontór á efri hæð hússins. Húsið
hefur lengi staðið autt og hálfur
annar áratugur hið minnsta er síðan
endurgerð á því hófst. Reikning-
urinn, sem sveitarfélagið greiðir að
mestum hluta, er kominn upp í 40
milljónir króna og nú er ytra byrðið
komið í lag. Innandyra er þó mikið
verk óunnið.
„Allir innanstokksmunir af skrif-
stofunni eru ennþá til og hana
mætti setja upp sem leikmynd liðins
tíma. Á neðri hæðinni sjá menn svo
fyrir sér að væri aðsetur minja- og
landvarða og sérstök Látrabjargs-
stofa á vegum Umhverfisstofn-
unar,“ segir Magnús Ólafs sem er
umsjónarmaður varðveisluverðra
húseigna í Vesturbyggð. Það starf
rækir hann í samvinnu við sveitarfé-
lagið og Minjastofnun, en þar á bæ
er bent á að gömul hús út um land
séu aðdráttarafl meðal annars í
ferðaþjónustu.
„Í krafti friðlýsingar verður von-
andi auðveldara að útvega meiri
peninga til endurbóta á Vatneyr-
arbúð. Þessu hefur miðað hægt, en
vonandi kemst einhver hreyfing á
þetta með þeim fjármunum sem
Vesturbyggð ætlar að setja í fram-
kvæmdir á næsta ári. Ég tel einnig
ástæðu til þess að gamli barnaskól-
inn á Bíldudal, sem Rögnvaldur
Ólafsson teiknaði, verði friðlýstur.
Annars er frumkvæði einstaklinga í
þessu alltaf best. Með auknum um-
svifum í atvinnulífinu hefur skapast
þörf eftir íbúðarhúsnæði hér og
nokkuð hefur verið um að ungt fólk
sé að flikka upp á gömul hús hvar
það hyggst búa. Það finnst mér
skemmtileg þróun,“ segir Magnús
Ólafs.
Listaverk í mörgu tilliti
„Hallgrímskirkja er listaverk í
mörgu tilliti enda var unnið að því
að gera hana sem veglegast úr garði
strax frá upphafi,“ segir sr. Kristinn
Jens Sigurþórsson, sóknarprestur í
Saurbæ á Hvalfjarðarströnd. Kirkj-
an þar var friðuð í tilefni þess að í
ár eru liðin 400 ár frá fæðingu sr.
Hallgríms Péturssonar, sálma-
skáldsins sem sat staðinn 1651-1669
og orti þar meðal annars Pass-
íusálmana.
Í umsögn Minjastofnunar segir
að þetta sé ein markverðasta
kirkjubygging eftirstríðsáranna,
byggð 1954-57. Sé vel varðveitt og
heilsteypt höfundarverk Sigurðar
Guðmundssonar og Eiríks Ein-
arssonar.
Kirkjuskipið prýða steindir
gluggar eftir Gerði Helgadóttur og
á altarisvegg er freska eftir finnska
listamanninn Lennart Segerstrale.
„Verk þessi setja sterkan svip á
kirkjuna, en margir gera sér ferð
hingað heim til að skoða hana þar
sem sr. Hallgrímur á sitt hefðarsæti
í hjarta margra landsmanna. En því
miður höfum við ekki getað sinnt
viðhaldi eins og við vildum, enda
eru ekki nema 125 manns í sókn-
inni,“ segir Kristinn Jens. Í þessu
sambandi getur prestur þess að eig-
endur Hvals hf. leggi kirkjunni til
nokkurt fé árlega. Af því er til saga
nokkursem hafa má eftir:
Barst skilvíslega
„Loftur Bjarnason, sem lengi var
forstjóri Hvals, hét á kirkjuna í
upphafi hverrar vertíðar. Sagði að
ef vel gengi um sumarið fengi kirkj-
an upphæð að hausti. Þetta gekk
eftir og áheitin bárust skilvíslega.
Þessum sið hafa Hvalsmenn haldið,
meira að segja þótt hvalveiðar
lægju niðri um langt árabil. Fyrir
það erum við ákaflega þakklát,“
segir Saurbæjarprestur.
Leikmyndir frá liðnum tíma
 Fimm hús voru friðlýst nú í vikunni  Gömlu húsin á Patreksfirði eru heild og Vatneyrarbúð er
eitt þeirra  Hallgrímskirkja í Hvalfirði er heildstætt höfundarverk  Hvalsmenn hétu á kirkju
Morgunblaðið/Jim Smart
Austurvöllur Innviðum í Nasa-
salnum góða má ekki hrófla við.
Morgunblaðið/Ómar
Skólavörðuholt Bergstaðastræti
70 þykir hafa sérstakt gildi.
Morgunblaðið/Sigurður Bogi
Hvalfjörður Hallgrímskirkja í Saurbæ var reist í minningu sálmaskáldsins.
Morgunblaðið/Sigurður Bogi
Patreksfjörður Vatneyrarbúð á Patreksfirði. Viðgerð á húsinu stendur yfir.
Magnús Ólafs
Hansson
Kristinn Jens
Sigþórsson
Nú hefur Þingvallabær verið frið-
lýstur, en hann var byggður í tilefni
Alþingishátíðarinnar 1930. Hann
var upphaflega þrjár burstir en
tvær til viðbótar voru byggðar fyrir
lýðveldishátíðina 1974. Lengi var
heimili þjóðgarðsvarðar í húsinu,
en eftir að föst búseta hans lagð-
ist af var nánast allt húsið gert að
sumardvalarstað og gestahúsi for-
sætisráðherra.
„Þingvallabærinn og kirkjan
sem stendur við hlið hans eru
dæmi um hvernig byggingar geta
aukið gildi náttúrunnar og verða
þegar best tekst til nánast hluti af
landslaginu. Fyrir vikið kemur vel
til greina að nýtt hótel á Þingvöll-
um verði reist þar sem Hótel Val-
höll stóð áður,“ sagði Sigmundur
Davíð Gunnlaugsson forsætisráð-
herra í viðtali við Morgunblaðið á
síðasta ári.
Síðustu ár hefur verið í umræðu
að reisa nýtt hótel á Þingvöllum í
stað Valhallar sem brann sumarið
2009. Mat forsætisráðherra í því
efni er að nýtt hótel þurfi að vera í
svipuðum stíl og Valhöll var, enda
hafi svipur hennar kallast vel á við
Þingvallabæinn. Ný bygging gæti
því styrkt heildarmynd staðarins.
Eru nánast hluti af landslagi
FIMM BURSTIR Á ÞINGVÖLLUM
Morgunblaðið/Sigurður Bogi
Þingvallabærinn Þriggja bursta hús var reist 1930 en tveimur bætt við síðar.
Morgunblaðið/Kristinn
Forsætisráðherra Byggingar geta aukið gildi náttúru," segir Sigmundur.