Dagblaðið Vísir - DV - 25.02.2011, Side 11

Fréttir | 11Helgarblað 25.–27. febrúar 2011
vistun. Þá hélt ég að við værum að gera
skiptidíl, ég færi ekki á neyðarvistun
ef ég myndi pissa, þannig að ég gerði
það. Það kom í ljós að ég hafði notað
amfetamín, kókaín, e-pillur, sýru og
gras þannig að ég var send beinustu
leið í lögreglubíl á neyðarvistun.
Ég var ekki sátt við þessa með-
ferð og fannst allir ósanngjarnir. Mér
fannst ég ekki hafa gert neitt rangt því
ég hugsaði alltaf með mér að þetta
væri mitt líf og ég mætti gera það sem
ég vildi. Mér var gefið þetta líf og ég var
þakklát fyrir það en mátti ég ekki taka
við núna? Ég hélt að ég hefði þroska til
að taka eigin ákvarðanir. Ég skildi ekki
af hverju allir væru að væla í kringum
mig. Ég áttaði mig ekki á því hvað ég
var að gera fólkinu í kringum mig.“
Seldi fíkniefni
Oftast fann hún skjól í dópbælum.
„Sem voru grútskítug og ógeðsleg. Það
var aldrei þrifið þarna og fólk streymdi
inn og út. Fimm pör stunduðu kannski
kynlíf í sama rúminu sömu helgina án
þess að hafa hugmynd um það hver
hafði verið þar á undan þeim. Ég vil
helst ekki hugsa út í það hvað þetta var
ógeðslegt.“
Smám saman leiddi þetta til þess
að Heiða fór að selja fíkniefni gegn því
að fá efni fyrir sjálfa sig. „Ég var alltaf
að reyna að líta út fyrir að vera eldri en
ég var og haga mér þannig svo ég fengi
að vera með. Þetta snerist allt um það
að fá þennan titil svo það væri ekki lit-
ið á mig sem litlu stelpuna. Því þurfti
ég að halda andlitinu, ég mátti alls ekki
brotna niður eða láta þau finna að ég
væri yngri. Þannig að ég fór að klæða
mig öðruvísi, gekk um á háum hælum
og í leðurjakka. Reyndi að líta út fyrir
að vera 25 ára þegar ég var bara fimmt-
án.
Ég lék leikrit þar sem ég þurfti að
vera eins og hinir. Enginn vissi í raun
og veru hvernig mér leið, ég var alltaf
hrædd. Það þarf rosalega mikið til til
að öðlast virðingu frá þessu liði, það
er ekkert sjálfgefið að fá að selja fyrir
þau. Þannig að ég passaði mig á því að
segja ekkert nema ég væri spurð, vera
alvarleg, sleppa öllum aulahúmor og
gera það sem þau sögðu.“
Vildi verða þekkt
Liður í því var að ýkja neysluna. „Eins
og í fyrsta skipti sem ég prófaði E
sagðist ég hafa gert það áður svo ég
yrði ekki litin hornauga. Síðan át ég
tvær pillur og man ekki meira. Í hvert
sinn sem ég prófaði eitthvað nýtt laug
ég því til að ég hefði gert það mar-
goft áður svo þetta fólk fengi ekki að
vita sannleikann um mig, að ég væri
í rauninni bara krakki sem vildi verða
fullorðinn í þessum heimi.
Ég sóttist eftir því að verða ein af
þeim en ekki einhver smápíka eða
skinka eða eitthvað. Ég vissi að það
myndi færa mér vinsældir auk þess
sem það fylgdi því ákveðið öryggi að fá
að selja fíkniefni. Um leið og ég hefði
það þyrfti ég aldrei að lenda í krísu
sjálf, en það var rosalega erfitt að kom-
ast þangað. Á endanum var ég orðin
háð öllum fjandanum. Ég fékk aldrei
nóg og þurfti alltaf meira.
Ég hélt að það myndi færa mér
völd, peninga og vinsældir að selja
fíkniefni. Ég vildi öðlast nafn, verða
þekkt, hafa einhvern titil svo ég væri
ekki bara enginn, hver önnur stelpa.
Ég hélt alltaf að ég hefði stjórn á
þessu en ég réð ekkert við þetta. Ann-
ars ætti ég fullt af peningum í dag. Ég
fékk alltaf að velja hvort ég fengi efni
eða pening fyrir en ekki í eitt skipti
valdi ég peninginn. Ég þurfti á efnun-
um að halda.“
Kenndi fjölskyldunni um
Fíknin yfirtók lífið. Á meðan hún var á
einhverju fannst henni veröldin snú-
ast um sig, að hún væri best. „Sérstak-
lega þegar ég var á kókaíni. Þá átti ég
heiminn. En þegar krísan kom, nið-
urtúrinn helltist yfir og mig vantaði
efni, komu stundir þar sem mig lang-
aði bara að taka eigið líf. Ég hugsaði
ekki rökrétt og varð nokkurn veginn
sturluð. Ég fékk svitaköst og lá und-
ir tveimur sængum en var samt skít-
kalt og í brjálaðri vanlíðan. Allt minnti
mig á fíkniefni. Sama hvert ég fór eða
hvað ég gerði var þörfin alltaf til staðar.
Meira að segja í mat hjá mömmu og
pabba. En það huggaði mig að plana
næsta djamm, að hugsa til þess að eft-
ir tvo tíma fengi ég næsta skammt.
Ég gat ekki einbeitt mér, ég var pirr-
uð, reið og vissi ekki af hverju það var.
Ég tók það út á foreldrum mínum og
yngri systkinum. Það var öllum öðr-
um að kenna að mér leið svona. Mér
datt það ekki til hugar í eina sekúndu
að það væri mér að kenna, að ég hefði
kannski átt að skipta síðasta skammti í
tvennt og eiga smá eftir.“
Systirin óttaslegin
Heiða á tvö yngri systkini sem átt-
uðu sig bæði á því hvað var að gerast
hjá henni. Foreldrar hennar reyndu
að halda því leyndu en það var ekki
hægt. „Það hafði slæm áhrif á þau.
Þau skildu ekki í hvað ég hafði breyst,
ég var ekki systir þeirra lengur. Ég
gleymi því aldrei þegar litla systir mín
sagðist vera hrædd við mig og bað mig
að fara, strjúka aftur. Þá fannst mér
hún ósanngjörn og sagði að ég ætti
líka heima þarna, hún gæti bara haldi
kjafti, farið inn í herbergið sitt og hætt
að skipta sér af mér. En þetta situr í
mér. Ég held að hún hafi óttast að ég
myndi berja hana.
Stundum barði ég í veggi og eitt-
hvað þegar ég var í fíkn. Og ég var alltaf
að rífast við alla. Í raun vildi ég bara fá
að vera í friði. Þegar ég hugsa til baka
finnst mér þetta hálfóraunverulegt. Ég
er ekki svona manneskja. Ég gæti ekki
hækkað röddina á fjölskylduna mína.“
Þjófavarnarkerfi til varnar stroki
Birta átti það líka til að taka sína van-
líðan út á fjölskyldunni. Henni leið
nefnilega mjög illa eftir nauðgun sem
hún lenti í á fyrsta fylleríinu sínu,
þrettán ára gömul. „Ég fór með kær-
astanum mínum í partí þar sem ég var
misnotuð af manni sem var kominn
yfir þrítugt. Málið var kært en maður-
inn sat ekki inni nema í nokkra mán-
uði.
En eftir að þetta gerðist brotnaði ég
gjörsamlega saman, hætti að mæta í
skólann og byrjaði að drekka. Ég fór að
hanga með eldri krökkum sem máttu
vera lengur úti en ég og ég sætti mig
ekki við það þannig að ég fór bara að
heiman. Fyrst kom ég alltaf heim strax
morguninn eftir en fyrst allir voru
svona reiðir við mig langaði mig bara
ekkert heim. Þannig að ég var alltaf
fleiri og fleiri daga í stroki. Á endanum
setti mamma upp þjófavarnarkerfi svo
ég kæmist ekki út. Það virkaði í nokkra
daga en svo var ég bara alveg brjáluð
yfir þessu og hljóp út og faldi mig. Eða
batt lak við svalahandriðið og klifraði
þar niður.“
Réðst á fjölskylduna
Fjórtán ára var hún fyrst send á Stuðla.
Þar kynntist hún fleiri krökkum í svip-
uðum vandræðum. „Eftir að ég kynnt-
ist krökkunum á Stuðlum prófaði ég
fyrst eiturlyf og var týnd dögum sam-
an. Kom kannski ekki heim í viku.
Það hafði áhrif á fleiri en mig þó
að ég hafi ekki fattað það á þeim tíma.
Sjö ára systir mín var alltaf hrædd og
henni leið mjög illa. Hún var svo lítil
að hún vissi ekki hvað var að gerast. Ég
kom stundum heim út úr heiminum
og hún horfði grátandi á mig öskra á
mömmu og pabba. Ég hef oft ráðist á
mömmu, pabba og litlu systur mína,
kýlt þau, sparkað í þau eða ýtt þeim frá
mér. Oft af engri ástæðu, það var nóg
að þau voru í veginum fyrir mér.
Ástandið á heimilinu var í algjöru
rugli. Mamma og pabbi sem rifust
aldrei áður rifust stöðugt og alltaf um
mig. Ég er alveg hissa á því að þau séu
saman í dag. Við vorum bara venju-
leg fjölskylda en þetta bitnaði á öllum
sem stóðu mér nærri. Mér var alveg
sama á þeim tíma, hugsaði ekkert út í
það, en í dag er ég miður mín.“
Reyndi sjálfsvíg
Þunglyndið náði tökum á henni en
hún var of lokuð til þess að geta fært
vanlíðan sína í orð. Eina nóttina tók
hún ákvörðun um að ljúka þessu lífi.
„Mér leið það illa að ég fékk nóg og
ákvað að drepa mig. Ég var á þung-
lyndislyfjum og rítalíni og tók öll lyf-
in mín.
Næsta morgun kom mamma að
mér meðvitundarlausri uppi í rúmi
þar sem ég hafði pissað á mig. Hún
fékk algjört sjokk, bjóst ekki við þessu
þar sem hún vissi ekki hvernig mér
leið. Það vissi það enginn. Eftir þetta
var hún alltaf hrædd.“
Birta komst til meðvitundar þrem-
ur dögum seinna. „Ég var uppi á spít-
ala og mér leið enn jafn illa. Þetta
breytti engu. Nema því að þegar ég
strauk vissi mamma aldrei hvort ég
var á lífi eða ekki. Hún hætti að vinna
og helgaði sig lífi mínu. Hún var allt-
af að leita að mér. Ef ég var oft á sama
staðnum fann hún mig stundum og
fór með mig heim. Þá varð ég brjáluð
og réðst á hana eða hljóp út. Ég strauk
örugglega aðra hverja helgi. Ég var
alltaf að fara. Oftast strauk ég frá föstu-
degi til sunnudags, stundum í fjóra
daga eða viku. Það var misjafnt.“
Stundaði kynlíf gegn vilja sínum
Þegar hún strauk gat hún oftast nær
fengið inni hjá einhverjum. Ef ekki þá
fann hún bíl eða eitthvað sem hún gat
krassað í. „Ég lít ekki svo á að ég hafi
greitt fyrir gistinguna með kynlífi. En
ég hef sofið hjá mönnum sem leyfðu
mér að gista hjá sér.
Ég var líka svo hrædd um að fá
höfnun ef ég gerði ekki það sem ég
var beðin um, að ég yrði lamin eða
eitthvað, og átti því mjög erfitt með
að segja nei. Þeir töluðu alveg við mig
eins og ég væri velkomin en ég var svo
lokuð að ég var bara ein í mínum eig-
in heimi og gerði bara það sem ég var
beðin um að gera. Ef einhver bað mig
um að gera eitthvað þá gerði ég það
jafnvel þótt ég vildi það ekki sjálf. Ég
svaf hjá hinum og þessum strákum
sem gátu doblað mig í alls konar hluti.
Þetta var hópur af strákum sem
vissu alveg hvar þeir höfðu mig. Í raun
og veru var ég bara þarna. Ég sagði
ekki neitt en gerði það sem ég var beð-
in um.“
Vildi vera góð í rúminu
Heiða grípur orðið: „Þeir koma fram
við þig eins og prinsessu þar til þeir
eru búnir að vinna þig á sitt band. Þá
breytist þetta smátt og smátt en þú
tekur ekki einu sinni eftir því. Þeir láta
manni líða eins og maður sé velkom-
inn og kalla mann „sæta“, „skvísa“ og
allt þetta. Stelpur sem fá að heyra hvað
þær eru sætar hugsa ekki lengra, þær
fatta ekki að þær þurfa að gera eitt-
hvað til að fá að heyra það.“
Birta segir að það hafi ekki alltaf
allt verið sagt beint við hana en hún
hafi stundum farið að hugsa þegar
hún hlustaði á strákana tala um aðr-
ar stelpur. „Þeir notuðu niðrandi orð,
kölluðu þær hórur og töldu upp þá
stráka sem hún hafði sofið hjá í vina-
hópnum. Sögðust vera til í að fikta í
henni en ekkert meira, því hún væri
bara hóra. Töluðu síðan um það
hvernig hún var í rúminu.
Þannig að ég fékk metnað fyrir
því að vera góð í rúminu. Það var líka
þannig að ef strákur hrósaði mér fyrir
eitthvað í rúminu leið mér eins og ég
þyrfti að sanna mig fyrir næsta manni.
Ég vildi hafa gott orð á mér.“
Raunveruleg viðurkenning
Í meðferð var unnið með þetta. „Þetta
heimili bjargaði lífi mínu,“ segir Heiða
þakklát. „Ég veit ekki hvar ég væri í
dag eða hvort ég væri til yfirhöfuð ef
ekki væri fyrir þessa meðferð. En ég
var ekkert að fara að taka mig á þeg-
ar ég kom þarna inn. Mér fannst ekk-
ert að mér en þessar stelpur voru allar
þroskaheftar í mínum huga.
Síðan var ég tekin á teppið og mér
sagt að það væri engin millileið fær,
annaðhvort myndi ég drepast fyrir
aldur fram eða taka mig á og eiga gott
líf, gera eitthvað úr mér og fá viður-
kenningu, almennilega viðurkenn-
ingu sem ristir dýpra en viðurkenning
frá einhverjum hópi í undirheimun-
um. Ég mun aldrei gleyma þessum
orðum og rifja þau upp í hvert sinn
sem ég þarf að taka ákvörðun. En það
gat enginn tekið þessa ákvörðun fyrir
mig. Ég þurfti að gera það sjálf.“
Henti öllu þýfinu
Birta segir að það sé bara spurning
um að gefa þessu séns. „Maður hefur
engu að tapa. Ég ætlaði aldrei í lang-
tímameðferð en gerði samning um
að fara þangað í tvær vikur og sjá svo
til. Þar sá ég hvað ég gæti eignast gott
líf. Ég var orðin svo vön því sem var að
gerast heima að ég var hætt að sjá eitt-
hvað að því. Það var ekki fyrr en ég fór
í meðferð að ég sá hvernig lífi ég gæti
lifað. Ég vildi öðlast þetta líf.“
Mánuði síðar var hún búin að
leggja allt á borðið og segja frá öllu
sem hún hafði gert. Eitt af stóru skref-
unum í bataferli hennar var að losa sig
við allt sem hún hafði stolið. „Ég stal
öllu steini léttara. Ég var alltaf að reyna
að vera kúl og sýna mig þannig að ég
stal á hverjum degi og oft fyrir aðra.
Þegar ég var búin að henda öllu sem
ég hafði stolið stóðu eftir þrjár flíkur
og tvö ilmvötn en því fylgdi svo mik-
ill léttir.
Síðan hef ég aldrei stolið neinu.
Það var líka góð tilfinning sem fylgdi
því hvað allir voru stoltir af mér. Mér
leið miklu betur eftir þetta. Líka af
því að ég gat talað um vandamálin án
þess að verða dæmd. Ég hélt alltaf að
fólk myndi hugsa illa til mín ef það
vissi hvað ég hef gert.“
Vildu betra líf
Stelpurnar kunna báðar starfsfólkinu
á Laugalandi bestu þakkir fyrir hjálp-
ina. Af sjö manna hópi eru fimm að
lifa lífinu í dag. „Sjáðu okkur í dag.
Þetta gerðist ekki á einni nóttu. Við
vöknuðum ekki allt í einu upp og allt
var í lagi,“ segir Heiða og Birta segir
að það hafi kostað vinnu að ná bata.
Heiða tekur undir það og segir að það
þurfi að vinna með einstaklinga í þess-
ari stöðu en ekki sé hægt að hjálpa
neinum sem vill ekki þiggja hjálpina.
„Þetta er fyrst og fremst spurning um
ákvörðun. Ef maður ætlar sér eitt-
hvað, þá gerir maður það. Allir gáfust
upp á mér af því að ég sveik alla. Fyrst
var mér alveg sama en síðan fór ég að
finna fyrir höfnun. Og þegar ég kom á
Laugaland bjóst ég við því að mér yrði
hent út eftir tvær vikur í mesta lagi. En
ég varð smám saman ákveðin í því að
sýna að ég gæti staðið mig. Af því að
ég var að gera þetta fyrir mig, ég vildi
lifa betra lífi.“
Besta gjöfin var þó að finna fyrir
trausti segja þær báðar. „Það var mik-
ils virði,“ segir Birta sem stundar nú
nám með jafnöldrum sínum og stefnir
á að ljúka stúdentsprófi á næsta ári. Og
Heiða, hún er farin að vinna. „Ég fékk
vinnu og það var mjög gefandi. Allt í
einu hafði ég eitthvert hlutverk. Áður
átti ég mér ekkert líf fyrir utan það að
hanga útúrdópuð uppi í sófa í ein-
hverju bæli. Ég fékk hrós fyrir það sem
ég var að gera og kunni að meta það.
Þetta var ekki innantómt hrós held-
ur hrós sem sem var einhvers virði og
hafði einhverja meiningu. Þannig að
ég lagði mig fram við að standa mig
enn betur og fá viðurkenningu.“
„Ég skammast mín“
Auk þess sem stelpurnar fengu sína
meðferð var unnið með alla fjölskyld-
una. Reynt var að ná sáttum og finna
leiðir til þess að styrkja heilbrigð sam-
skipti. Heiða segir að það hafi ekki
veitt af. „Ég gerði mömmu geðveika.
Líf hennar snerist um mig. Hún gerði
allt fyrir mig því hún hélt að þannig
gæti hún haldið mér heima. Hún
var þjökuð af sektarkennd því henni
fannst hún ekki nógu góð móðir.
Henni fannst hún hafa brugðist. Og ég
notfærði mér það út í ystu æsar. En eft-
ir nokkra mánuði gekk ég út af með-
ferðarheimilinu sem ný manneskja.
Ég skammast mín og trúi ekki að ég
hafi getað komið svona fram við fólk.“
„Ég svaf hjá hinum
og þessum strákum
sem gátu doblað mig í alls
konar hluti.
„Fyrst fékk ég fíkni-
efnin gefins hjá
eldra fólki sem vissi að
ég myndi seinna koma
að kaupa þau. Þannig
varð ég háð.