Morgunblaðið - 02.01.2016, Page 50

50 MORGUNBLAÐIÐ TÍMAMÓT 2.1. 2016
Þegar igbóar í Suðaustur-Nígeríu þurfa að
lýsa mannlegum örlögum í stórbrotnum ham-
förum er oft gripið til málsháttar. „Eitthvað
öflugra en krybba,“ segja þeir, „hefur ráðist
inn í holu krybbunnar.“ Krybban á við ofurefli
að etja og verður að forða sér í leit að öryggi
eða berjast og drepast.
Líkt og milljónir annarra igbóa stóðu for-
eldrar mínir frammi fyrir þessum grimmilegu
kostum árið 1967 þegar stjórn Nígeríu hóf
borgarastríð gegn suðausturhlutanum með
sínum olíulindum þar sem við bjuggum til þess
að kæfa tilraun leiðtoga þar til aðskilnaðar og
að stofna sjálfstætt ríki undir nafninu Bíafra.
Ég var bara sjö ára þegar við tókum einn af
síðustu bátunum frá Yola, bæ á norðaustur-
landamærunum, til Onitsha, dreifðs versl-
unarbæjar í suðausturhlutanum. Foreldrar
mínir gerðu sitt besta til að hlífa okkur, börn-
unum sínum, við hryllingi Bíafrastríðsins, en
það var útilokað að fela óhugnaðinn.
Á flótta frá einum stað til annars
Í skamman tíma fundum við skjól í fæðingar-
bæ föður míns, Amawbia. En eftir því sem leið
á stríðið og mannfallið jókst kom fyrir að
stjórnarherinn beindi aðgerðum að óbreyttum
borgurum í sprengjuárásum og áhlaupum á
jörðu niðri. Við flúðum frá einum umsetnum
bæ til annars í leit að meintum griðastað, en
fyrr en varði steðjaði ógn að honum og leggja
þurfti á flótta að nýju.
Stjórn Nígeríu setti okkur í herkví og matur
var af skornum skammti, oft jafn vandfundinn
og von eða svefn í látlausri skothríðinni að
nóttu til. Hvar sem við dvöldum fóru systkini
mín og ég ásamt öðrum börnum að veiða eðlur,
sem við síðan steiktum yfir eldi af sprekum og
nutum þess að borða mjúkt, hvítt kjötið.
Börn, sem ekki voru jafn heppin, voru al-
geng sjón. Þau voru hrjáð af kvasíorkor, alvar-
legum næringarskorti, fæturnir mjóir og
renglulegir, magar þeirra útþandir eins og
dælt hefði verið í þá lofti, rifbeinin greinileg,
mjóir hálsar og aflitaðir, rytjulegir hárbrúskar
á höfði.
Hinir fullorðnu voru líka við dauðans dyr.
Dag einn stóð ég í langri röð í miðstöð þar sem
verið var að dreifa mat og fleira þegar ég sá
mann hníga til jarðar. Foreldrar mínir reyndu
að byrgja mér sýn, en voru of seinir. Nokkrir
menn stigu fram til að bera líflausan líkama
hans burt. Ein milljón manna lét lífið í stríðinu,
margir þeirra úr hungursneyð – hungursneyð
sem stjórnvöld ollu vísvitandi.
Upp á síðkastið hef ég í öryggi heimilis míns
í Bandaríkjunum séð þetta kunnuglega víti aft-
ur. Víða um heim er fólk neytt til að flýja heim-
ili sitt og það leitar öryggis af sömu örvænt-
ingu og fjölskylda mín.
Umfang eymdarinnar er gríðarlegt. Flótta-
mannastofnun Sameinuðu þjóðanna greindi frá
því 2015 að 60 milljónir manna væru á vergangi
um heim allan, samkvæmt tölum, sem safnað
var saman í lok ársins á undan – hæsta tala frá
síðari heimsstyrjöld. Orðið „neyðarástand“
virðist máttlaust í því samhengi.
Karlar, konur og börn flýja stríð, átök og of-
sóknir á stöðum eins og Sýrlandi (11,6 millj-
ónir), Írak (4,1 milljón), lýðveldinu Kongó (4
milljónir), Afganistan (3,7 milljónir), Súdan
(2,9 milljónir), Sómalíu (2,3 milljónir), Úkraínu
(1,3 milljónir) og Mjanmar (907.000) sam-
kvæmt Sameinuðu þjóðunum. Það kom sér-
staklega við kviku mína vegna upprunans þeg-
ar Sameinuðu þjóðirnar tilkynntu í september
að rúmlega 2,3 milljónir manna hefðu farið í á
vergang í norðausturhluta Nígeríu síðan í maí
2013 – fórnarlömb íslömsku uppreisnarmann-
anna í Boko haram.
Um þessar mundir skjóta Tyrkir skjólshúsi
yfir 1,6 milljónir flóttamanna. Heiti annarra
landa, sem hýsa og hafa forustu, kynnu að
koma sumum á óvart því að þau eru hvorki evr-
ópsk né auðug: Pakistan (1,5 milljónir flótta-
manna), Líbanon (1,2 milljónir), Íran (982 þús-
und), Eþíópía (660.000) og Jórdanía (654.000). Í
október höfðu 643 þúsund flótta- og far-
andmenn náð ströndum Evrópu yfir Miðjarð-
arhafið frá upphafi árs.
Þekkja hlutskipti krybbunnar
Hver sem heimkynni þessara flóttamanna eitt
sinn voru þekkja þeir hlutskipti krybbunnar.
Þegar þarf að safna saman börnunum og
leggja á flótta er enginn tími fyrir vega-
bréfsáritanir og vegabréf. Það sem er knýjandi
er að átta sig á hvernig ganga má í gegnum Sa-
hara-eyðimörkina án þess að deyja úr þorsta,
eða hvernig eigi að lifa af siglingu yfir Miðjarð-
arhafið á fleka. Hver sá sem lætur lífið við að
reyna að komast í öruggt skjól ber því vitni, í
raun, að einn dauðdagi – til dæmis að drukkna
uppi við ítalska strönd – getur verið betri en
annar.
Margir þeirra sem komast af lenda í sjálf-
heldu, óbærilega nálægt örygginu, að baki er
dauði og eyðilegging, framundan gaddavír og
verðir laganna. Þegar þar er komið er flótta-
maðurinn upp á náð og miskunn embættis-
manna kominn.
En Ungverjar hafa reist girðingar til að
halda flóttamönnum í burtu. Malasískir og taí-
lenskir varðbátar hröktu báta fulla af grind-
horuðum róhingum, hinum ofsótta minni-
hlutahópi múslima í Búrma, á haf út. Ástralar
hafa ekki fyrir því að reisa girðingar, en setja
Mörg hundruð þúsund flóttamenn rak á fjörur Evrópu 2015. Margir fengu aðstoð smyglara. Í október óð þessi ungi maður, sem kom á uppblásnum fleka, í land á grísku eynni Lesbos.
RÓTLAUST LÍF
Hvers konar líf bíður farand-
manna við ferðalok?
OKEY NDIBE
er gestaprófessor við
Nevada-háskóla í Las
Vegas og höfundur skáld-
sagnanna „Foreign Gods,
Inc.“ og „Arrows of Rain.“
TÍMAMÓT: FLEIRI FLÝJA HEIMILI SÍN EN NOKKRU SINNI FRÁ SÍÐARI HEIMSSTYRJÖLD
ıTU
RN
IN TS ı 2014ı TU
P
O
INTSı20RNIN
G
PO
IN
14
TU
RNIN
G POINTS|TÍM
AM
Ó
T|2016|TURNINGPOI
TS
|T
ÍM
AM
Ó
T|
20
16
|
Tyler Hicks/The New York Times