Morgunblaðið - 02.01.2016, Blaðsíða 58

HVAÐ SKILGREINIR
NÚTÍMASTRÍÐSMANN?
58 MORGUNBLAÐIÐ TÍMAMÓT 2.1. 2016
Ashley Gilbertson hefur á síðustu árum ljós-
myndað svefnherbergi hinna látnu. Nánar
tiltekið svefnherbergi þátttakenda í stríð-
unum í Írak og Afganistan; svefnherbergi í
Bandaríkjunum, Englandi, Skotlandi, Hol-
landi, Ítalíu, Þýskalandi og Frakklandi.
Sumir foreldrar halda persónulegum mun-
um barnanna sinna eins og þeir voru þegar
þau fóru, sem Gilbertson festir á filmu. Á
einni myndinni sjáum við hokkíkylfur og
fána með merki hokkífélagsins Toronto
Maple Leafs. Á annarri hangir höfrunga-
dúkka við bókahillu þar sem litlir plastengl-
ar standa. Þetta eru ljósmyndir af fjarveru
– hljóðlátar birtingarmyndir persónunnar að
baki hermanninum sem mun aldrei snúa til
baka – og þetta eru ljósmyndir af sári sem
grær ekki – sorg fjölskyldu varðveitt í föstu
formi.
Ekki bara nöfn og númer
Gilbertson vildi að áhorfandanum liði eins
og hinir nýlátnu hermenn væru „ekki bara
nöfn og númer fólks sem hafði dáið á
ókunnugum stað“, og honum tekst það
markmið nánast óhugnanlega vel. Að horfa
á verkin hans virkar á áhorfandann eins og
hann sé óþægilega mikið í leyfisleysi, að
horfa náið á óbærilegan sársauka. Hin vel
viðhöldnu herbergi minna mig á áletrun á
legsteini bresks hermanns í fyrri heims-
styrjöld: „Ef ást hefði getað bjargað honum,
þá hefði hann ekki dáið.“ Á sama tíma er sú
staðreynd jafnvel skrítnari en myndirnar
sjálfar hvað þeirra er mikil þörf, að við
þurfum þessa áminningu að þeir sem falla í
átökum séu meira en nöfn á blaði. Mér sýn-
ist sem helsta sérkenni styrjalda nútímans
sé ekki nein tæknileg þróun – alveg sama
hversu sláandi notkun drónanna er eða
notkun styrjaldaraðila á samfélagsmiðlum –
heldur frekar að hve miklu marki hinn al-
menni borgari í vestrænu lýðræðisríki getur
skilið sig frá ábyrgðinni á stríðum sem háð
eru í hans nafni og fyrir skattpening hans.
Þegar ég var í Írak árið 2007 hafði ég
áhyggjur af því að Bandaríkjamenn fylgdust
ekki með styrjöldunum okkar og heimkom-
an sló ekki á þær áhyggjur mínar. Ég man
eftir að hafa fengið símtal á bar í Brooklyn,
þar sem mér var sagt að kunningi minn
hefði verið skotinn í Afganistan. Upplýsing-
arnar létu aðstæðurnar sem ég var í nánast
virðast ógeðfelldar. Ég vissi að pólitísku
ákvarðanirnar sem teknar voru heima fyrir
réðu því að lokum hvort fólk lifði eða dó í
Írak, en á sama tíma virtust Bandaríkin svo
ótengd því sem var að gerast í erlendum
ríkjum. Ég var hluti af því sem Andrew
Bacevich kallaði „1% herinn“, herliði Banda-
ríkjanna sem byggist eingöngu á sjálf-
boðaliðum. Á þeim tíma virtist það vera það
sem útskýrði tilfinningar mínar um að ég
væri ekki á réttum stað og ég fékk þá hug-
aróra að það að taka upp herskyldu á ný
myndi leysa öll okkar vandamál.
Saumað að hershöfðingjunum
En samt þegar litið er til baka sé ég að á
meðan ég var í Írak var frekar mikil og al-
menn umræða um stefnuna í varnarmálum.
Þegar David Petraeus hershöfðingi bar vitni
fyrir Bandaríkjaþingi í september 2007 um
niðurstöðu fjölgunarinnar í bandarísku her-
liði var mikið af pólitískum sýndarleik, þar
sem samtök gegn stríðinu keyptu ögrandi
heilsíðuauglýsingu í New York Times og
fréttastöðvar báru á borð ítarlega (þótt hún
væri oft illa gerð) greiningu og öld-
ungadeildarþingmenn úr báðum flokkum
saumuðu vel að arkitektum opinberrar
stefnu Bandaríkjahers.
Stefnan sem menn unnu eftir á þeim tíma
snerist um gagnaðgerðir gegn uppreisninni,
sem handbók Bandaríkjastjórnar lýsti sem
„blöndu af alhliða aðgerðum borgara og
hers til þess að takast samtímis á við upp-
reisnina og taka á rótum hennar“. Þar sem
það var heimspeki okkar, og af því að við
höfðum gríðarmikið herlið sem bar ábyrgð á
ýmsum héruðum Íraks, tengdust árangurs-
mælingarnar allar stöðugleika – Petraeus
hélt því fram að á heildina litið hefði örygg-
isbrestum fækkað, færri almennir borgarar
týndu lífi og öryggissveitir Íraka létu til sín
taka, á meðan öldungadeildarþingmenn
spurðu hvort misfellurnar í írösku samfélagi
myndu gera lítið úr þeim árangri eða hvort
sá takmarkaði árangur sem herinn gat sýnt
fram á væri þess virði að halda aðgerðunum
áfram, eða hvort eitthvað af þessu tryggði
öryggi Bandaríkjanna (hershöfðinginn við-
urkenndi að hann vissi það ekki).
Svona samtöl virðast æ sjaldgæfari á vor-
um tímum: Öld gagnhryðjuverkanna. Við
sendum ekki herlið til þess að taka svæði
lengur; við gerum loftárásir eða sendum
dróna eða sérsveitir til þess að drepa eða
klófesta óvini okkar. Í besta falli sendum við
nokkra ráðgjafa, líkt og við gerðum í Víet-
nam í upphafi sjöunda áratugarins. Í stað-
inn fyrir að við reynum að lyfta heilu sam-
félögunum upp úr öskustónni höfum við
takmarkað markmið okkar við að elta uppi
og drepa óvini okkar. Það sem var einu
sinni einn þáttur af mun víðari baráttu hers
og almennra borgara gegn uppreisnar-
starfsemi er nú orðið eina ráðið, jafnvel þótt
svo virðist sem það veki andúð víða um
heim.
Það er ekki að hin háleitu markmið þess
að kveða niður uppreisnir séu orðin minna
mikilvæg við að kveða niður öfgastefnur;
eina ástæðan er að við höfum áttað okkur á
því að við erum annaðhvort ekki nógu góð
eða nógu þolinmóð til þess að ná þeim
markmiðum, þannig að hvers vegna ættum
við ekki að skipta yfir í eitthvað sem við
getum gert? Eins og John Amble, fyrrver-
andi liðsforingi í njósnadeild Bandaríkja-
hers, sagði: „Þó að það að eiga í samtali við
viðkvæm samfélög til þess að draga úr
stuðningi við al-Qaida sé enn algjör nauð-
syn … þá myndi jafnvel mjög rausnarleg
lýsing á tilraunum okkar í þessa veru meta
árangurinn í meðallagi.“
Berið það saman við hina bylting-
arkenndu breytingu á hraðanum í aðgerðum
sérsveita. Að sögn Marcs Ambinders og
D.B. Gradys voru færri en tólf slíkar að-
gerðir samþykktar á einum mánuði í apríl
2004, en þegar komið var fram í júlí 2006
voru þær orðnar 250 á mánuði, og þar sem
drónar eru sífellt meira notaðir hefur geta
okkar til þess að beina hernaðargetu okkar
á afvikna staði einungis aukist. John Nagl,
fyrrverandi undirofursti, lýsir sérsveitum
Ljósmyndarinn Ashley Gilbertson hefur fest herbergi fólks sem féll í stríðunum í Írak og Afganistan á filmu til þess að minnast þess. Herbergin eru víða um heim. Sumir foreldrar hafa varðveitt
persónulega muni barna sinna í nákvæmlega því ástandi sem þeir voru þegar þau fóru í stríð. Karina S. Lau, óbreyttur hermaður, dó í Fallujah í Írak þegar þyrlan hennar var skotin niður 2. nóv-
ember 2003. Hún var frá Livingston í Kalíforníu, og herbergið hennar var ljósmyndað í desember 2009. Þetta eru ljósmyndir af sári sem grær ekki, fjölskyldusorg varðveitt í föstu formi.
Ashley Gilbertson / VII
Í stað þess að reyna að rétta
samfélög af höfum við
þrengt sjónarhorn okkar að
því að leita uppi og drepa
óvini okkar.
PHIL KLAY
var landgönguliði í Íraks-
stríðinu og er höfundur
smásagnasafnsins „Redep-
loyment“.
Í staðinn fyrir að við
reynum að lyfta
heilu samfélög-
unum upp úr öskustónni höf-
um við takmarkað markmið
okkar við að elta uppi og
drepa óvini okkar.
”
TÍMAMÓT: ÞÚSUNDIR GANGA TIL LIÐS VIÐ RÍKI ÍSLAMS ÞRÁTT FYRIR AÐGERÐIR GEGN HRYÐJUVERKUM
ıTU
RN
IN TS ı 2014ı TU
P
O
INTSı20RNIN
G
PO
IN
14
TU
RNIN
G POINTS|TÍM
AM
Ó
T|2016|TURNINGPOI
TS
|T
ÍM
AM
Ó
T|
20
16
|