Morgunblaðið - 22.07.2016, Blaðsíða 14

14 FRÉTTIRInnlent
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 22. JÚLÍ 2016
VIÐTAL
Elvar Ingimundarson
elvar@mbl.is
„Aflandsstarfsemin er bæði um-
svifameiri og algengari en fólk gerir
sér grein fyrir,“ segir James S.
Henry hagfræðingur sem hingað er
kominn til funda með starfshópi á
vegum fjármála- og efnahagsráðu-
neytisins sem vinnur að því að meta
umfang fjármagnstilfærslna og
eignaumsýslu á aflandssvæðum.
Stór hluti af fjármagni heims-
ins er nú í skattaskjólum
Henry segir marga hafa reynt að
meta umfang aflandsstarfsemi en
það sé eins og að reyna að mæla
svarthol. „Við reynum að meta um-
fangið svona nokkurn veginn. Það er
sama hvernig við lítum á tölurnar,
niðurstaðan virðist alltaf vera sú að
10 til 15 prósent af auðlegð heimsins
sé falin á aflandssvæðum þar sem
lagður er á hana lítill eða enginn
skattur,“ segir Henry..
Hann segir nánast ómögulegt fyr-
ir innlenda eftirlitsaðila að meta
eignir þegna sinna erlendis og al-
þjóðlegar stofnanir eins og Alþjóða
gjaldeyrissjóðurinn hafi sýnt vanda-
málinu lítinn áhuga.
„Þarna er stór hluti af fjármagni í
heiminum og hlutfallið hefur bara
aukist undanfarin ár. Ég spurði
varaframkvæmdastjóra Alþjóða
gjaldeyrissjóðsins: „Af hverju hafið
þið aldrei rannsakað þessi skatta-
skjól síðustu 30 ár.“ Hann sagði:
„Það er mjög einfalt svar við því. 80
aðildarríki Alþjóða gjaldeyrissjóðs-
ins eru skattaskjól.“ Vandinn er því
ekki aðeins efnahagslegur heldur
líka pólitískur. Stærstu bankar og
lögfræðifyrirtæki heims taka öll
þátt í aflandsviðskiptum. Þetta eru
ekki bara einhver lítil fyrirtæki í
skattaskjólunum sjálfum, þetta eru
stóru bankarnir hér á Vesturlönd-
um,“ segir Henry.
Hann segir nýja alþjóðlega elítu
hafa myndast í heiminum. „Þarna
geta þeir tæplega 100.000 einstak-
lingar sem stjórna einum þriðja af
auði heimsins falin fé sitt. Þessir
einstaklingar eru ný alþjóðleg elíta
og í kringum þá hefur orðið til heill
aflandsiðnaður þar sem þúsundir
lögfræðinga, viðskiptafræðinga,
hagfræðinga og almannatengslafull-
trúa gæta þess að eignarhald þeirra
fari leynt og þeir þurfi ekki að borga
skatta í heimalöndum sínum.“
Ekki bara vandamál
í útlöndum
Henry segir margar tegundir af
aflandsstarfssemi vera til. Það að
stóru álfyrirtækin séu með höfuð-
stöðvar á lágskattasvæðum, vörubíl-
ar íslenskra fyrirtækja séu skráðir
erlendis og farskip skráð fjarri
heimaslóð séu allt dæmi um aflands-
viðskipti þar sem eignir og hagn-
aður eru flutt til lágskattasvæða til
að sleppa við skattgreiðslur í því
landi þar sem verðmætin verða til.
Þetta athæfi skekki síðan sam-
keppnisstöðuna þar sem heiðarleg
fyrirtæki sem borga fulla skatta eru
undirboðin af óprúttnari aðilum.
„Það er ekki mikið talað um það en
Holland er til dæmis skattaparadís
fyrir fyrirtæki sem geta lækkað
skattgreiðslur sínar töluvert með
því að gefa upp tekjur sínar þar,“
segir Henry.
Hann segir fyrirtæki nota ýmsar
aðferðir til að losna við að borga
skatta. „Félag sem er með rekstur á
Íslandi getur stofnað fyrirtæki á
lágskattasvæði. Félagið í skatta-
skjólinu eignast síðan félagið á Ís-
landi og lánar því fé með óþekktum
vaxtakjörum. Allur hagnaður fyrir-
tækisins á Íslandi fer síðan í að end-
urgreiða lánin sem það fékk frá
skúffufélaginu sem gefur upp sinn
hagnað í skattaskjólinu og þarf því
ekki að borga mikla skatta af hon-
um. Félagið á Íslandi er síðan alltaf
rekið með tapi á pappírunum og
sleppur við að borga skatt á Ís-
landi,“ segir Henry og telur mörg
fyrirtæki á Norðurlöndum nota
þessa aðferð til að sleppa við að
borga skatta.
Oft hreyfist fjármagnið ekkert
Henry segir fólk oft sjá aflandið í
aflandsviðskiptum fyrir sér sem
raunverulegan stað en afland sé í
raun afstætt hugtak.
„Fólk sér fyrir sér að eitthvað
gerist í aflandsviðskiptum en þau
eru í raun bara bókhaldsbrella.
Fjármagnið færist ekkert. Það fara
engir peningar til Panama eða Cay-
man-eyja. Ég get setið hér og stofn-
að félag í skattaskjóli. Síðan eignast
það húsið mitt og bílinn minn. Húsið
og bíllinn fóru ekki neitt en eru nú í
eigu aflandsfélags sem borgar ekki
skatta af þeim í mínu heimalandi,“
segir Henry.
Hann segir aflandsviðskipti hafa
breyst eftir að Panama-skjölin voru
birt. „Aflandsviðskipti aukast nú
hraðast í Austur-Asíu á stöðum eins
og Singapúr og Hong Kong og al-
þjóðlegu bankarnir einbeita sér nú
að þessum markaði en fjármagn
streymir nú frá Kína og í aflandsfé-
lög. Fjármunirnir eru síðan notaðir
til fjárfestinga á fasteignum og landi
á Vesturlöndum sem þykir mjög
örugg fjárfesting.“.
Hann segir fjármálafyrirtæki
einnig hagnast mikið á peningasend-
ingum innflytjenda. „Fjöldi innflytj-
enda í heiminum hefur aukist mikið
og peningasendingar þeirra til
heimalanda sinna hafa að sama
skapi aukist. Í sumum löndum eru
peningasendingar frá ættingjum er-
lendis orðnar mun hærri en þróun-
araðstoð. 25% af gjaldeyristekjum
Haíti koma til dæmis frá peninga-
sendingum,“ segir Henry.
Ísland hefur nokkra sérstöðu
„Eitt af því sem er sérstakt við Ís-
land er að þið áttuð bankana sem
skipulögðu aflandsviðskiptin. Þið
veittuð ykkur því áverkana sjálfir
sem er óvenjulegt. Yfirleitt eru al-
þjóðlegu bankarnir á bakvið svona
starfsemi,“ segir Henry.
Hann telur svigrúm til endurbóta
hafa myndast hér á landi í kjölfar
hrunsins.
„Í Bandaríkjunum hafa bankarnir
haldið völdum sínum og geta enn
haft mikil áhrif á aðgerðir ríkis-
stjórnarinnar. Svona er þetta ekki á
Íslandi. Hér hafa bankarnir misst
mikið af völdum sínum og því hafið
þið tækifæri til að setja góðar
grundvallarreglur sem eru heildinni
til góða en þjóna ekki hagsmunum
einstakra fjármálafyrirtækja.“
Hann segir eitt mikilvægasta
skrefið vera að skrá raunverulegt
eignarhald á fyrirtækjum og fast-
eignum. „Ég hef rannsakað þetta í
New York þar sem ég bý og þar eru
70% af fasteignum í borginni í eigu
óþekktra aðila sem fela sig á bakvið
skúffufyrirtæki og nafnleynd. Það
þarf að skrá eignarhald svo við vit-
um hverjir eigi hvað og hvaða hags-
muna þeir hafi að gæta. Til að ýta á
eftir skráningunni væri hægt að
setja 1% nafnleyndarskatt ofan á
fasteignagjald á eignir þar sem eig-
endur eru nafnlausir,“ segir Henry.
En er hann að rannsaka einhver
mál sem tengjast Íslandi núna?
„Ég er að skoða mál núna sem
tengist samstarfi íslensks fyrirtækis
við fyrirtæki í eigu mafíunnar í New
York og tengsl þeirra við SPV-fjár-
málastrúktúr [e. Special Purpose
Vehicle – innsk. blm.] tengdan Don-
ald Trump. Við þurfum að halda
áfram að rannsaka málin,“ segir
Henry.
„Skattaskjól eru stór iðnaður“
 Aflandsstarfsemi mun algengari en fólk gerir sér grein fyrir  Mikið af fyrirtækjum á Íslandi með
starfsemi í skattaskjólum  Telur Ísland hafa einstakt tækifæri til að taka á málefnum aflandsfélaga
Morgunblaðið/Ófeigur
Ráðgjafi James S. Henry kom hingað til lands til að funda með starfshópi sem vinnur að því að meta umfang fjármagnstilfærslna og eignaumsýslu á aflands-
svæðum. Hann telur Íslendinga hafa tækifæri til að koma böndum á aflandsstarfsemi núna þar sem fjármálafyrirtæki hafi misst mikið af áhrifum sínum.
Henry segir af-
landsviðskipti
eins og við þekkj-
um þau í dag
hafa orðið til upp
úr 1970 og teng-
ist því „ránræði“
sem ríkjandi sé í
mörgum þróun-
arlöndum. „Það
hafa alltaf verið til skattaskjól en
skattaskjólin eins og við þekkjum
þau í dag uxu og döfnuðu vegna
þess mikla fjármagns sem
streymdi frá þróunarlöndum upp
úr 1970 í kjölfar óábyrgra lánveit-
inga frá Vesturheimi sem enduðu í
vösum harðstjóra og spilltra emb-
ættismanna sem vildu fela eignir
sínar erlendis,“ segir Henry.
Það þýðir að vestræn ríki lánuðu
ríkisstjórnum sem hikuðu ekki við
að stinga peningum ríkisins í eigin
vasa. Þannig var ríkið skráð fyrir
skuldunum en meirihluti pening-
anna rann í vasa valdamanna. Þeir
földu féð í aflandsfélögum og fá-
tæk ríkin sátu eftir með skuldir
sem þau gátu ekki borgað.
Meirihluti fjárins kom því fljótt
aftur til vesturlanda með nýjum
eigendum sem fjárfestu í Evrópu
og Ameríku. Þannig hafi þessar
álfur fengið mun meira fé frá þró-
unarlöndum en þau hafi nokkurn
tíma sent þangað.
Óábyrg lán hleyptu öllu af stað
UPPHAF RÁNRÆÐIS, SKATTASKJÓLA OG AFLANDSVIÐSKIPTA
Fé Margir vilja
fela auðævi sín.
James S.
Henry er
einn fremsti
sérfræð-
ingur heims
í aflands-
félögum og
hagfræði-
rann-
sóknum.
Hann út-
skrifaðist
sem lög-
fræðingur frá Harvard og tók
síðan framhaldsnám í hag-
fræði. Hann var áður yfirhag-
fræðingur alþjóðlega
ráðgjafafyrirtækisins McKinsey
& Co. en starfar nú sem ráð-
gjafi Tax Justice Network, al-
þjóðlegra samtaka sem rann-
saka umfang eigna á af-
landssvæðum og skattaundan-
skot stóreignamanna og fyrir-
tækja tengdum skattaskjólum.
Hann hefur skrifað fjölda
greina og bóka um efnið og
stundað umfangsmikla rann-
sóknarblaðamennsku á skatt-
svikum og fjármálamisferli í
þriðja heiminum og Bandaríkj-
unum.
Hann er einn af meginhöf-
undum skýrslunnar The Price
of Offshore Revisited eða
Endurmat á kostnaði vegna af-
landsviðskipta, sem er um-
fangsmesta rannsókn á um-
fangi aflandsviðskipta og
áhrifum hennar á efnahag
þjóða sem gerð hefur verið.
Leiðandi í
rannsóknum
HVER ER JAMES S. HENRY?
Gull Verðmæti eru
oft falin erlendis.