Tímarit Hjúkrunarfélags Íslands - 01.07.1972, Blaðsíða 25

Möguleikarnir á megaloman
ranghugmyndum eru næst-
um ótæmandi.
2. Hypochondriskar ranghug-
myndir. Sjúklingur ímynd-
ar sér og reynir að telja öðr-
um trú um, að hann gangi
með alls konar líkamlega
sjúkdóma. Árum saman get-
ur slíkur hypochondriskur
paranoiker flækzt milli ó-
líkra lækna í leit að einhverj-
um nógu hæfum til að greina
sjúkdóminn, sem hann telur
sig þjást af. Stundum getur
hann eggjað til algjörlega
ónauðsynlegra skurðaðgerða
sem gefa honum stundarfró,
en bráðlega koma einkennin
aftur með auknum styrk.
Eftir ár eða jafnvel áratugi
getur sjúkdómsmyndin þró-
azt yfir í hreina paranoid
psykosu.
Hafa verður í huga í þessu
sambandi, að hypochondri er
eins vanaleg við ýmiss konar
neurosur og þunglyndissj úk-
dóma, eins og áður var vikið
að.
3. Langalgengastar eru þó of-
sóknarhugmyndirnar, maður
hefur það á tilfinningunni
að vera ofsóttur og lagður
í einelti. Þessi tegund rang-
hugmynda virðist vera í
aukningu, meðan aðrar par-
anoid hugmyndir hafa orðið
tiltölulega sjaldgæfari á
seinni tímum.
Flestir læknar og leik-
menn nota líka orðið para-
noid í merkingunni að telja
sig ofsóttan.
Paranoia kalla menn sjúk-
dómsástand án ofskynjana og
annarra grófra schizofren ein-
kenna, en með ríkulegum og
yfirleitt kerfisbundnum rang-
hugmyndum. Þessir sjúklingar
geta oft mjög lengi komizt af
utan veggja sjúkrahússins þrátt
fyrir alls konar togstreitu og
misklíð við nágranna, skyldfólk
og vinnufélaga, sem ranghug-
myndirnar koma af stað. Marg-
ir paranoid sjúklingar lifa sem
sárkennilegir uppfinningamenn,
umbótamenn og leiðtogar ólíkra
öfgamannahópa Fyrr eða síð-
ar, þegar sjúkdómurinn hefur
ágerzt nægilega mikið og á-
rekstrarnir við umhverfið orðið
of stórkostlegir, verður nauð-
synlegt að taka sjúklinginn inn
á sjúkrahús. Það þarf varla að
taka það fram, að sjúkdómsinn-
sæi hafa þessir sjúklingar nán-
ast ekkert og því þarf oft að
grípa til þvingunaraðgerða
gagnvart þeim í sambandi við
innlagningu á sjúkrahús.
Sjúklingar fá oft efnivið í
hugmyndir sínar gegnum fjöl-
miðla nútímans: útvarp, sjón-
varp, dagblöð og jafnvel leik-
hús. Þeir lesa út úr frásögnum
dagblaðanna alls kyns duldar
meiningar um sjálfa sig. Sama
er að segja um efni sjónvarps
og útvarps og leikrit, sem sýnd
eru á leiksviði. Sjúklingnum
finnst alls staðar vera sveigt
að sér, útvarpsþulurinn flytur
þeim ieynileg skilaboð eða hót-
anir, sama er að segja um leik-
arana og sjónvarpsfólkið. Sjón-
varpið er einnig illræmt fyrir
alls konar óholla geisla og raf-
seguláhrif, sem sj úklingarnir
verða fyrir í svo ríkum mæli,
að þeir geta ekki á heilum sér
tekið.
Hér verður að nefna sérstaka
sjúkdómsmynd, sem kallast
paranoia kværulans. Þessir
sjúklingar telja sig hafa verið
órétti beitta á einhvern hátt, og
öll þeirra hugsun og orka snýst
um það eitt að ná rétti sínum.
Þeir skrifa greinar í blöðin,
leggja fram kærur, fara í mála-
ferli og gefast aldrei upp. Það
skiptir ekki máli, hversu lítil-
fjörleg og þýðingarlaus hin
raunverulega eða ímyndaða ó-
réttvísi er, sjúklingurinn vill ná
rétti sínum, hvað sem það á
að kosta í tíma og peningum.
Þess eru dæmi, að menn hafa
gefið atvinnu sína upp á bátinn
til þess að helga líf sitt þrasi
og málastappi, til þess eins að
vinna sigur og fá málstað sinn
viðurkenndan sem réttmætan.
Oft eiga þessir sjúklingar auð-
velt með að auglýsa mál sín og
gera þau almenningi kunn með
aðstoð einhverra dagblaða. Þeir
aðilar, sem verða fyrir barðinu
á ásökunum, geta t. d. vegna
þagnarskyldu verið hindraðir
í að svara fyrir sig, og sú mynd,
sem blöðin gefa af málefninu,
verður því oft einhliða og hlut-
dræg, sjúklingnum í vil. Para-
noia kværulans er sem betur
fer ekki mjög vanaleg sjúk-
dómsmynd, en afar hvimleið,
þegar hún kemur upp, vegna
þess að saklausir einstaklingar
verða oft fyrir barðinu á sjúk-
lingunum, án þess að nokkur
komi auga á hið sjúklega í at-
höfnum þeirra.
Paranoid sjúklingar eru oft
mjög vel gefnir, og stundum
hafa þeir vit á að dylja rang-
hugmyndir sínar að mestu l'eyti,
þar sem þeir eru sér meðvit-
andi um, að annað fólk kynni að
telja hugmyndirnar hreina fjar-
stæðu og jafnvel sjúklegar.
Sjúkleg afbrýSisemi e'öa af-
brýðisparanoia einkennist af
sjúklegri og óraunhæfri af-
brýðisemi. Sjúklingurinn kvel-
ur maka sinn með spurningum.
Oftast eru það karlmenn, sem
þjást af þessari tegund para-
noia. Sjúklingurinn leitar að
sæðisblettum eða framandi ilmi,
læsir eiginkonuna inni, þegar
hann fer til vinnu sinnar, felur
pessarinn, hindrar hana í að
mála varirnar eða leggja hárið
og vill, að hún líti eins herfilega
út og mögulegt er til þess að
minnka hættuna á því, að aðr-
ir karlmenn líti hana girndar-
auga. Þetta er sérlega algengt
hjá áfengissjúklingum.
Til er eins konar erotisk par-
anoia. Sjúklingurinn stendur í
þeirri trú, að hann sé elskaður
og þráður kynferðislega af ein-
hverjum þekktum eða kunnum
einstaklingi, oftast einhverjum
TÍMARIT HJÚKRUNARFÉLAGS ÍSLANDS 59