Morgunblaðið - 01.11.2017, Side 47

47
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 1. NÓVEMBER 2017
Smári Geirsson, rithöfundur í Nes-
kaupstað, er höfundur afmælisritsins
um Síldarvinnsluna í 60 ár, sem er
alls um 300 blaðsíður og með um 350
myndum. Í upphafskafla bókarinnar
er fjallað um að-
dragandann að
stofnun Síldar-
vinnslunnar og
fara hér á eftir
stiklur úr fyrsta
kaflanum.
„Á sjötta ára-
tug tuttugustu
aldarinnar jukust
síldveiðar úti fyrir
Austfjörðum og
spáðu fiskifræðingar því að veiðar á
norsk-íslenskri síld myndu halda
áfram að aukast á næstu árum.
Norðfirðingar, eins og aðrir Aust-
firðingar, höfðu mikinn áhuga á að
hagnýta silfur hafsins í ríkari mæli
en gert hafði verið en aðstaða til
síldarmóttöku í Neskaupstað var
ekki burðug.
Eina fiskimjölsverksmiðjan í
byggðarlaginu var verksmiðja Sam-
vinnufélags útgerðarmanna (Sún).
Afkastaði hún 220 málum (30 tonn-
um) á sólarhring og hafði þróarrými
fyrir 50-60 tonn. Á árunum 1952 og
1953 var tveimur síldarsöltunar-
stöðvum komið á fót í Neskaupstað
en það háði mjög starfsemi þeirra
hve verksmiðjan á staðnum afkastaði
litlu og hafði lítið þróarrými.
Þörf á stærri verksmiðju
Öllum var ljóst að ef efla átti
síldariðnaðinn í Neskaupstað yrði að
stækka þá verksmiðju sem fyrir var
eða byggja nýja og afkastamikla
verksmiðju. Árið 1956 kom til tals að
stækka fiskimjölsverksmiðju Sún en
árið eftir hafði félagið frumkvæði að
því að athuga möguleikann á því að
byggja nýja síldarverksmiðju.
Fyrir hönd Sún unnu þeir Lúðvík
Jósepsson stjórnarformaður og Jó-
hannes Stefánsson framkvæmda-
stjóri mest að verksmiðjumálinu. At-
hugun Sún leiddi í ljós að Norðfirð-
ingum gafst kostur á að fá 14-15 ára
gamlar vélar frá Ingólfsfirði, flytja
þær austur og reisa 2.500 mála (340
tonna) verksmiðju. Talið var að slík
verksmiðja myndi kosta 10 milljónir
króna en í fyrstu þótti það í of mikið
ráðist og því var horfið frá þessari
ráðagerð …
Hinn 21. ágúst árið 1957 var boðað
til stofnfundar hlutafélags sem ætlað
var að reisa og reka síldarverksmiðju
í Neskaupstað. Vakin var athygli á
því að allir gætu eignast hlut í félag-
inu og voru íbúar hvattir til að mæta
á fundinn. Af félagsstofnuninni varð
þó ekki á þessum fundi þar sem í ljós
kom að ýmsir síldarútvegsmenn
höfðu önnur sjónarmið en fundar-
boðendur hvað félagið varðaði. Vildu
útgerðarmennirnir stofna lokað félag
eigenda 12 síldarbáta sem þá voru
gerðir út frá Neskaupstað auk fjög-
urra annarra aðila. Töldu eigendur
bátanna mikilvægt að þeir hefðu
fulla stjórn á félaginu og ættu í því
öruggan meirihluta.
Fyrirtækið formlega stofnað
Næstu mánuði var töluvert þingað
og reynt að sætta hin ólíku sjónar-
mið. Hægt og bítandi gáfu útgerðar-
mennirnir eftir og féllust loks á að
taka þátt í stofnun opins hlutafélags
um síldarverksmiðju. Þegar sættir
höfðu náðst var ákveðið að boða til
nýs stofnfundar hlutafélagsins og
skyldi hann haldinn 11. desember
sama ár.
Stjórn Sún boðaði í annað sinn til
stofnfundar hlutafélags um bygg-
ingu og rekstur síldarverksmiðju
hinn 11. desember 1957 en félagið
átti allt frumkvæði að því að fund-
urinn var haldinn og annaðist undir-
búning hans. Alls sátu 43 menn
stofnfundinn og var þar samþykkt að
stofna umrætt félag. Ákveðið var að
félagið skyldi bera nafnið Síldar-
vinnslan og var sú nafngift í góðu
samræmi við það hlutverk sem því
var ætlað að gegna …
Stórt skref fyrir Norðfirðinga
Aðalhluthafinn í Síldarvinnslunni í
upphafi var Sún með 300.000 kr.
eignarhluta eða 60% hlutafjárins.
Bæjarsjóður Neskaupstaðar lagði
fram 50.000 kr. og Dráttarbrautin hf.
40.000 kr. Afgangurinn, 65.000 kr.,
skiptist á 32 hluthafa sem hver um
sig átti 1.000 – 5.000 kr. hluti.
Söfnun hlutafjárins hafði valdið
nokkrum vonbrigðum því áformað
hafði verið að safna einni milljón
króna en undirtektir margra við
hlutafjársöfnuninni höfðu verið
dræmar …
Stofnun Síldarvinnslunnar hf. var
stórt skref í þá átt að gera Norðfirð-
ingum kleift að hagnýta síldina sem
unnt var orðið að sækja á nálæg mið í
ríkum mæli. Var talið að nýting síld-
arinnar gæti skipt sköpum fyrir
byggðarlagið og eflt það á allan hátt.
Viku eftir stofnfund Síldarvinnsl-
unnar hf. ákvað stjórn félagsins að
síldarverksmiðjan, sem áformað var
að byggja, skyldi geta brætt allt að
2.400 málum á sólarhring. Þegar var
hafist handa við undirbúning fram-
kvæmda og útvegun lánsloforða og
ríkisábyrgðar. Vélsmiðjunni Héðni í
Reykjavík var falið að gera teikning-
ar að verksmiðjunni og í marsmánuði
1958 lágu teikningarnar fyrir. Þá
hafði verksmiðjunni verið valinn
staður í fjörunni innan við fisk-
vinnslustöð Sún og skyldu stein-
steyptar hráefnisþrær byggðar aust-
an verksmiðjuhússins.
Samið var við Vélsmiðjuna Héðin
um að reisa verksmiðjuna og koma
fyrir öllum vélbúnaði en verksmiðju-
vélarnar voru keyptar frá síldar-
verksmiðjunni á Dagverðareyri í
Eyjafirði. Síðan var samið við bygg-
ingarfélagið Snæfell hf. á Eskifirði
um byggingu hráefnisþrónna …
Tímamót í atvinnusögunni
Í byrjun aprílmánaðar hófust
framkvæmdir við byggingu verk-
smiðjunnar og gengu þær vel. Vélar
og tæki frá Dagverðareyri voru flutt
austur auk mikils gufuketils sem
síldveiðiskipið Helgi Helgason VE
dró frá Hafnarfirði til Neskaup-
staðar. Gufuketillinn var keyptur úr
togaranum Venusi sem lá í Hafnar-
fjarðarhöfn.
Flatarmál verksmiðjuhússins var
955 fermetrar og hráefnisþrónna 800
fermetrar. Ákveðið var að byggja
einungis helminginn af hráefnis-
þrónum í fyrstu og rúmaði þessi
helmingur 10.000 mál eða 1.360 tonn.
Að morgni hins 17. júlí 1958 hófst
móttaka síldar í hina nýju verk-
smiðju. Það var Gullfaxi NK sem
kom með fullfermi til löndunar. Dag-
urinn þótti marka tímamót í atvinnu-
sögu Neskaupstaðar og átti síldar-
verksmiðjan eftir að leggja grunn að
öflugu fyrirtæki,“ segir m.a. í bók
Smára Geirssonar.
Aflinn var metinn í tunnum
og málum en ekki tonnum
Ljósmynd/Guðmundur Sveinsson
Útgerð Síldarvinnslan hóf útgerð 1965 og var Barði NK fyrsta skipið.
Smári
Geirsson
 Veglegt rit um
Síldarvinnsluna í 60 ár
Ekkert tilboð barst um leiguskip í
togararall Hafrannsóknastofnunar,
en Ríkiskaup óskuðu nýverið eftir
tilboðum í verkefnið. Á næstunni
verður farið yfir stöðuna, en nokk-
ur tími er til stefnu þar sem
togararallið hefst ekki fyrr en í
lok febrúar eða eftir tæpa fjóra
mánuði.
Auk skipa Hafrannsóknastofn-
unar, Árna Friðrikssonar og
Bjarna Sæmundssonar, tekur
Ljósafellið frá Fáskrúðsfirði þátt í
rallinu samkvæmt samningi sem
gildir fram yfir rallið vorið 2019.
Skipið er einn Japanstogaranna
svokölluðu sem komu til landsins
upp úr 1970 og hafa tekið þátt í
rallinu í fjölda ára, en þeir eru fáir
eftir í rekstri.
Ljósafellið tók þátt í haustralli
Hafrannsóknastofnunar og lauk
þætti þess í verkefninu á mánu-
dag, en það hófst 4. október.
Rannsóknaskipið Árni Friðriksson
lýkur sínum hluta haustrallsins um
eða eftir næstu helgi. aij@mbl.is
Ekkert tilboð
barst um skip
í togararall
Frá og með 1. nóvember falla úr
gildi tímabundin ákvæði um bann
við veiðum með dragnót á nokkrum
svæðum á Vestfjörðum, Ströndum,
fyrir Norðvesturlandi og út af
Austfjörðum. Umrædd ákvæði voru
sett á árunum 2010 til 2013 og er
gerð nákvæm grein fyrir þeim á
heimasíðu Fiskistofu.
Sjávarútvegsráðuneytið sendi í
haust bréf til hagsmunahópa í sjáv-
arútvegi með fyrirspurn um af-
stöðu til veiða í dragnót á tilteknum
svæðum, en starfshópur á vegum
ráðuneytisins hefur m.a. fjallað um
þessar veiðar. Í minnisblaði starfs-
hópsins var vísað til þess að Haf-
rannsóknastofnun hafi ítrekað á
undanförnum árum og áratugum
bent á að fyrirliggjandi athuganir
og rannsóknir sýni að áhrif drag-
nótaveiða á botn og lífríki séu til-
tölulega lítil. aij@mbl.is
Bann við dragnót
fellt úr gildi á
nokkrum svæðum
Ágúst Ingi Jónsson
aij@mbl.is
Alþjóða hafrannsóknaráðið, ICES,
hefur leiðrétt fyrri ráðgjöf um veiðar
á norsk-íslenskri síld á næsta ári. Nú
er ráðlagt að ekki verði veitt meira
en sem nemur rúmlega 384 þúsund
tonnum í samræmi við samþykkta
aflareglu strandríkja. Fyrir mánuði
síðan var lagt til að aflinn 2018 yrði
ekki meiri en 546 þúsund tonn.
Um mikinn samdrátt er því að
ræða, en ráðgjöf fyrir bæði 2017 og
2018 hefur nú verið endurskoðuð.
Ráðgjöf fyrir árið 2017 var 646 þús-
und tonn, en hefur nú verið lækkuð í
rúm 437 þúsund tonn. ICES gerir
hins vegar ráð fyrir því að aflinn í ár
verði rúmlega 805 þúsund tonn.
Í október 2017 uppgötvaðist villa í
gögnum frá bergmálsleiðangri á
hrygningarslóð við Noreg fyrir árin
1988-2008. Þessi villa olli því að
stærð stofnsins var verulega ofmetin
í úttektinni í fyrra og einnig þeirri
sem kynnt var núna í september.
Á heimasíðu Hafrannsóknastofn-
unar segir meðal annars: „Leiðrétta
stofnmatið sýnir stærð hrygningar-
stofns árið 2017 vera 14% lægri og
fiskveiðidauði ársins 2016 er 15%
hærri heldur en stofnmatið sem
kynnt var í september sl. Samþykkt
aflaregla gefur 32% lægra ráðlagt
aflamark fyrir árið 2017 og 30%
lægra ráðlagt aflamark fyrir árið
2018 en fyrri útgefnar ráðgjafir.“
Veiðar umfram ráðgjöf
ICES 10–21% á ári
Á vef Hafró segir einnig: „Ekki er
í gildi samkomulag milli þeirra þjóða
sem stunda veiðar úr norsk-íslenska
síldarstofninum um skiptingu afla-
hlutdeildar og hver þjóð hefur því
sett sér aflamark. Afleiðingarnar eru
að frá árinu 2013 hafa veiðar umfram
ráðgjöf ICES numið 10–21% á ári.
Samhliða hefur stofninn farið
minnkandi vegna lélegrar nýliðunar
allt frá árinu 2005.
Villan í stofnmatinu sem uppgötv-
aðist nú í október hefur verið til stað-
ar frá því að rýnifundur um stofnmat
átti sér stað í janúar 2016. Þessi villa
hafði því einnig áhrif á ráðgjöf síð-
asta árs og er hún því leiðrétt hér.
Lækkun á ráðgjöf fyrir 2017 og
2018, í samanburði við fyrri (röngu)
ráðgjafir, má rekja til lækkunar á
mati á stærð hrygningarstofns. Af-
leiðingin er sú að stofninn fer enn
lengra niður fyrir aðgerðarmörk
sem lækkar veiðdánartölur frekar í
samræmi við samþykkta aflareglu.“
Aukinn samdráttur
í síldarráðgjöf ICES
 Villa í gögnum  Síldarstofninn ofmetinn
FYRIR SJÁVARÚTVEGINN
R
R
Marás ehf. - Miðhrauni 13 - 210 Garðabæ - Sími 555-6444 - www.maras.is