Læknablaðið - apr. 2019, Blaðsíða 7

LÆKNAblaðið 2019/105 159
R I T S T J Ó R N A R G R E I N
Davíð O. Arnar
yfirlæknir hjartalækninga,
Landspítala,
gestaprófessor, læknadeild
Háskóla Íslands
davidar@landspitali.is
doi.org/10.17992/lbl.2019.04.223
Digital cardiology,
artificial intelligence
and the value of
empathy
David O. Arnar, MD, PhD
EMPH, Chief of Cardiology,
Landspitali - The National
University Hospital of
Iceland, Visiting Professor,
Faculty of Medicine,
School of Health Sciences,
University of Iceland
Stafrænar hjartalækningar,
gervigreind og gildi hluttekningar
Á undanförnum árum hefur orðið veruleg aukning
á framboði áhugaverðrar tækni með snjallsímum,
snjallúrum og smáforritum sem nema og geyma ým-
iss líffræðileg merki, svokölluð lífsmörk. Þessi tækni
hefur þróast ört og nú er svo komið að mögulegt er að
taka hjartalínurit með snjallsíma eða úri. Sérstök raf-
skaut skrá einnar leiðslu rit, sem svarar til leiðslu II á
tólf-leiðslu hjartalínuriti. Þetta skapar nýja og einstaka
möguleika á greiningu takttruflana en hentar ekki jafn
vel til mats á blóðþurrð í hjarta, allavega sem stendur.
Það eru margvíslegir mögulegir ávinningar af þessari
snjalltækni.
Gáttatif er frekar algengt og er áætlað að 6000 Ís-
lendingar hafi greinst með takttruflunina.1 Gáttatif
veldur oft talsverðum einkennum en þó er vel þekkt að
einstaklingar geti verið einkennalausir. Gáttatif eykur
hættuna á heilablóðfalli fimmfalt. Í vissum tilvikum
getur slagið verið fyrsta birtingarmynd takttruflun-
arinnar. Snemmgreining gáttatifs með snjalltækni
gæti leitt til þess að einstaklingar sem eru í áhættu á
heilablóðfalli finnist fyrr og með notkun blóðþynn-
ingarlyfja væri hægt að draga verulega úr hættunni.
Á nýlegu þingi American College of Cardiology
voru frumniðurstöður The Apple Heart Study kynntar.
Þessi rannsókn, sem tekur til tæplega 420.000 einstak-
linga, hefur það markmið að meta fýsileika snjallúrs við
greiningu gáttatifs.2 Rannsóknin er um margt áhuga-
verð. Hún er afar fjölmenn en ekki tók nema 8 mánuði
að safna þátttakendum sem þurfa ekki að koma á rann-
sóknarsetrið heldur fara öll samskipti fram í gegnum
tölvusímtöl og fjarvöktun. Flestir þátttakendur voru á
aldrinum 22-54 ára og allir fengu snjallúr frá Apple sem
vaktaði hjartsláttinn með sérstakt algrím til greiningar
á gáttatifi. Úrið sendi boð í stjórnstöð rannsóknarinnar
ef það greindi óreglulegan púls en línurit var þó ekki
tekið af úrinu í þeim tilvikum. Þeir sem höfðu púls-
óreglu fengu hins vegar send rafskaut til að líma á
húð á brjóstkassa til að reyna að staðfesta gáttatif með
línuritsstrimli. Ef það gekk eftir fylgdu ráðleggingar
um að leita til læknis. Skilaboð um hjartsláttaróreglu
komu frá tæplega 2200 (0,5%), sem er fremur lágt en í
samræmi við aldursdreifingu hópsins, og jákvætt for-
spárgildi snjallúrsins fyrir gáttatifi var 84%.
Fjölmörgum spurningum er ósvarað og frekari rýni
á gögnunum er væntanleg. Eigi að síður sýnir rann-
sóknin að þessi nálgun er gerleg og þetta er líklega bara
upphafsskrefið á langri vegferð. Að sjálfsögðu þarf að
kanna til hlítar hvort upplýsingarnar sem safnað er leiði
til betri útkomu og hvernig best sé að nálgast viðfangs-
efnin í hverju tilviki fyrir sig. Það er nefnilega ekki
eingöngu tækifærið til skráningar hjartalínurita sem er
áhugavert. Skoðun á hreyfimynstri einstaklinga, blóð-
sykurs gildum, súrefnismettun, svefnmynstri, vökva -
jafnvægi, svo fátt eitt sé nefnt, er einnig möguleg með
beinum eða óbeinum hætti. Þetta skapar tækifæri til að
safna gögnum sem hefur ekki áður verið rýnt í á kerfis-
bundinn hátt. Söfnun ítarlegra svipgerðarupplýsinga er
gagnleg að ýmsu leyti, ekki síst við frekari þróun mark-
vissrar einstaklingsmiðaðrar nálgunar sem inni felur
meðal annars nýtingu arfgerðarupplýsinga.3
Það kunna þó að vera neikvæðar hliðar á söfnun
stafrænna upplýsinga frá einstaklingum. Heilbrigðis-
starfsfólk er sem stendur ekki í stakk búið til að taka
við auknu og óritskoðuðu aðflæði upplýsinga frá sjúk-
lingum. Vaxandi notkun snjalltækja sem skrá stafrænar
upplýsingar og senda á lækna gæti því aukið álag og
áreiti á heilbrigðiskerfi sem þegar á í vök að verjast á
margan hátt. Falskt jákvæðar niðurstöður gætu aukið
kostnað við heimsóknir og rannsóknir þegar þær eiga
ekki við. Það er því nauðsynlegt að þróa farvegi og
verkferla í þessu tilliti.
Gervigreind hefur fram til þessa ekki verið mikið
notuð í klínískri læknisfræði. Eigi að síður gæti hún
nýst víða, til að mynda við sjúkdómsgreiningu og
ráðleggingar á gagnreyndri meðferð, til að bæta lyfja-
öryggi og aðstoða við úrlestur myndgreiningarann-
sókna.4 Þá kann hún að geta nýst við frumvinnslu og
ráðleggingar um hvernig skuli bregðast við stafrænum
upplýsingum. Gervigreind gæti sömuleiðis hjálpað til
við að draga úr tímafrekri handvirkri skráningu upp-
lýsinga í sjúkraskrá sem og við gerð innskriftarnótu,
göngudeildarskrár og dagáls.
Ef gervigreind getur hjálpað læknum við ýmis verk
gæti sá tími sem þannig vinnst nýst til að færa þá í
auknum mæli aftur að rúmstokknum. Bein samskipti
læknis og sjúklings eru nefnilega einn af hornsteinum
læknisþjónustu. Tækniframfarir hafa vissulega gjör-
breytt möguleikum til greiningar og meðhöndlunar
ýmissa sjúkdóma á undanförnum árum. Þó verður mik-
ilvægi heildrænnar sýnar við ákvörðun um framvindu
og þess að geta sýnt sjúklingum hluttekningu þegar við
á seint ofmetið. Framrás tækninnar verður þó tæpast
stöðvuð og það er tímabært að hefja aðlögun að því að
sjúklingar framtíðarinnar muni mæta vel undirbúnir
í læknisheimsókn með magn ítarlegra upplýsinga um
sinn hag.
Heimildir
1. Stefansdottir H, Aspelund T, Gudnason V, Arnar DO. Trends in the
incidence and prevalence of atrial fibrillation in Iceland with future
projections. Europace 2011; 13: 1110-7.
2. Turakhia MP, Desai M, Hedlin H, Rajmane A, Talati N, Ferris T, et al.
Rationale and design of a large-scale, app-based study to identify cardiac
arrhythmias using a smartwatch: The Apple Heart Study. Am Heart J
2019; 207: 66-75.
3. Arnar DO, Palsson R. Precision medicine and advancing clinical care.
Insights from Iceland. JAMA Intern Med 2018 Dec.
4. Topol E. High-performance medicine: The convergence of human and
artificial intelligence. Nat Med 2019; 25: 44-56.