Morgunblaðið - 26.08.2022, Blaðsíða 18

Morgunblaðið - 26.08.2022, Blaðsíða 18
18 MINNINGAR MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 26. ÁGÚST 2022 Skjótt hefur sól brugðið sumri, enn og aftur. Hann Eiríkur er dáinn. Hann fór öllum að óvörum, allt of fljótt. Hann kom eins og hlýr and- blær inn í okkar fjölskyldu fyrir nokkrum árum, ungur glaður maður, rithöfundur með drauma sína, vonir og þrár, dökkhærður, í hvítum fötum með bros í augum og rödd sem enginn gat staðist. Og það var sólskin. En á bak við þetta fallega bros, á bak við gleraugun, var stundum eins og leyndist einhver efi, sárs- aukafullur efi, efi um skipan heimsins, um gárurnar í mannlíf- inu, efi um allt sem er og var. Þessar hugsanir hans birtust í skrifum hans og frábærum pistl- um, sem hann flutti í útvarpinu á sinn einstæða hátt. Flutningurinn; það var eigin- lega eins og eins konar síbylja sem jafnvel nálgaðist söngl. Og maður sagði við sjálfan sig: „Mik- ið svakalega var hann Eiríkur góður í dag.“ Eiríkur elskaði ljóð og eftir hann liggja falleg ljóð: Það síðasta Síðustu orðin hafa verið skrifuð. Ekkert fær lengur hamið vindinn. Fjöllin rísa til þess eins að standa ein í kyrrðinni. Inn um gluggann berst niður frá hafinu. Brimið verður eftir á blaðinu, annað ekki. Kannski býr fegurðin og sann- leikurinn í ljóðinu. Hver veit? Kannski fann Eiríkur einmitt fegurðina og sannleikann í ljóð- inu. Það er sárt að Eiríkur er horf- inn okkur, þyngra en tárum taki, en út í eilífðina sendi ég honum brot úr ljóðinu „Andi hins fagra“ eftir P.B. Shelley í þýðingu Helga Hálfdanarsonar, með þökk fyrir allt sem var. Andi hins fagra Sem léttur skuggi leikur tigin dul um líf vort allt með vímusælum geig, og mjúkum væng fer milt um hjörtu feig sem milli blóma flögri sumarkul, sem mánaskíma af fjallsbrún falli fölvagul og seytli gegnum greniskóg í giljahlíð með kvöldsins ró sem löngum gisti hjarta og svip, er húmið hneig, sem skýjum strjáli stjörnunótt sem strengur brostinn ómi hljótt, sem sérhvað eitt, er unað bjó og yndisleikann dulartöfrum sló. Sólveig Hauksdóttir. Ég var aðdáandi Eiríks áður en við urðum samstarfsmenn og vinir. Hann hafði haldið fyrir- lestra í námskeiðum sem ég sótti við Háskólann og bók hans Gefðu mér veröldina aftur var mér og Inga Birni vini mínum mikill inn- blástur. Við lögðum okkur eftir því að lesa allt sem Eiríkur birti á prenti og hlusta á hann þegar færi gafst. Eiríkur var afburða- bókmenntafræðingur en fræðileg skrif hans einkenndust af skáld- legu innsæi og ríkri stílgáfu. Að sama skapi naut skáldskapur hans góðs af skarpskyggni grein- andans og nánast yfirskilvitlegri þekkingu á íslenskum og erlend- um bókmenntum. Eiríkur kunni ekki aðeins ógrynni ljóða og hendinga heldur gat hann farið með heilar blaðsíður úr skáldsög- um eftir minni. Þegar ég hóf störf á Rás 1 leysti ég Eirík af í Víðsjá. Fólk á förnum vegi fann sig knúið til að segja að maður ætti ekki að stæla Eirík. Það færi enginn í fötin hans (a.m.k. ekki leðurbuxurnar eða hvítu jakkafötin). Það sem þetta velviljaða fólk vissi ekki var að Eiríkur var mér og mörgum öðrum miklu meira en beittir pistlar sem hann flutti með sinni sérstöku framsögn. Hann hafði fært okkur trú á að bókmenntir, menning og listir væru sjálfsagð- ur hluti af hversdeginum og full- gild leið til að skilja veröldina, greina hana og gagnrýna. Og það væri í lagi að hrífast og reyna að hrífa aðra með sér. Sú mynd sem ég hafði gert mér af Eiríki sem kaldhæðnum töffara breyttist við nánari kynni. Hann átti sérstakt samband við nánast hvern starfsmann Ríkis- útvarpsins sem gat komið fram í notalegri stríðni, vinalegu brosi eða sameiginlegum áhuga á ein- hverjum höfundi, tónlist eða fót- boltamanni. Eiríkur vann af ástríðu, stundum af offorsi. Hann undirbjó sig fyrir sérhvert viðtal eins og próf, tók bækur með sér heim og sneri aftur með þær út- krotaðar og fullar af minnismið- um. Hann leitaði að því fagra – í víðum skilningi – í umfjöllun sinni og oft var gaman að sjá viðmæl- endur ganga glaða og fulla sjálfs- trausts af hans fundi, ekki síst þá sem höfðu komið inn feimnir og jafnvel óöruggir. Meðan við unnum saman hlakkaði ég til að hitta Eirík á hverjum einasta degi. Hann var hvetjandi og hlýr og óstjórnlega skemmtilegur. Eftir að samstarfi okkar lauk var hann áfram ein- stakur vinur. Hann átti trúnað margra rithöfunda og las verk þeirra sem stóðu honum næst í handritum, gagnrýndi þau af sanngirni og hrósaði af einlægni. Það var sérstakt tilhlökkunarefni að sækja handrit til Eiríks því hann gaf hug sinn allan í lestur- inn, eins og það sem maður hafði skrifað skipti öllu máli. Ég sakna þess að sitja með Ei- ríki í Volvonum MT 848 og hlusta á tónlist og tala um allt eða ekk- ert. Og ég sakna ljóðrænna skyndimynda sem hann dró upp af hversdagslífinu eins og þegar hann sagði að ævintýri sumarsins læsi hann á kvöldin með því að telja marblettina á leggjum Kol- beins sonar síns sem þá var lítill drengur. Eiríkur var innilega stoltur af drengnum sínum og stúlkunum hennar Möggu Stínu sem hann eignaðist hlutdeild í. Veröldin er fátækari án Eiríks en rík af því sem hann gaf. Þinn Haukur. Kliðmjúk útvarpsröddin kunni þær utan að, allar kúnstpásurn- ar, sem eru svo mikilvægar þegar seiðandi röddin segir það mikil- væga, eitthvað af viti. Þannig mun ég minnast útvarpsmanns- ins Eiríks Guðmundssonar, en hann var mér bara svo miklu meira, böndin voru það sterk. Bræðrasynir. Það verður nú varla tengdara. Og við fundum fyrir því alla tíð. Í faðmlaginu, orðfærinu, göngulaginu, vænt- umþykjunni, jafnvel bara þögn- inni. En auðvitað líka í öllum samtölunum um lesnar bækur og ólesnar, skrifaðar og óskrifaðar, að ekki sé talað um Bowie. Og það sem er mér mikilvægast núna, í öllum nístandi og öskrandi sársaukanum, er að strengurinn mun ekki slitna. Það er ekki nokkur vegur, svo sterkur sem hann var – og verður um alla ævi. Elsku Kolli, Finna, Diddi og nafni, harmur ykkar og fjöl- skyldna er mestur, en missir okk- ar allra er mikill og þrúgandi, þótt minningin um ljúfmennið lini þjáninguna um ókomna tíð. Sigmundur Ernir. „Ég skal búa í litlum kofa, mjög litlum, í garðinum þínum,“ orti Eiríkur Guðmundsson. Sennilega hefði enginn skrifað þannig nema hann. Tónninn var hans eigin, hvort sem það var ljóðlist, prósi eða pistill í útvarp, sem eiginlega voru ekki venjuleg- ir útvarpspistlar heldur miklu fremur eins og flæðandi straum- iða af kraumandi lýrík, óþoli, orku og andríki sem ómögulegt var að vita hvaðan kom. „– Ég skal fara með bílinn þinn í skoð- un, ári fyrr en fresturinn rennur út,“ yrkir Eiríkur. Helst þyrfti að fara með tilvistina eins og hún leggur sig í skoðun ekki seinna en í gær. Eiríkur átti margt ógert. Þar á meðal að klára ljóðabókarhand- ritið sem inniheldur þessar línur og ég vélaði upp úr honum fyrir ekki löngu, krotaði í og lét hann hafa með sér í svolitla vist til að kljást við sjúkdóm. „Ég skal […] senda beint út / frá draumum þín- um á eftir auglýstum dagskrár- lokum með stuttum / millikynn- ingum, mjög stuttum.“ Þó að dagskrárlokin hjá Eiríki hafi svo sem mátt vera fyrirsjá- anleg eru ekki margir dagar frá því að ég talaði síðast við hann í síma og ekki öllu fleiri dagar frá því þarsíðast. Leiðir okkar lágu saman í háskólanum og lágu aldr- ei aftur sundur. Ég man hópverk- efni þar sem hann fór í ham, sett- ist niður og skrifaði eitthvað sem hugsunin hafði ekki komið fram á varirnar, stóð á fætur og úr hafði orðið súrrandi fínn póetískt-ana- lýtískur fræðitexti. Að Eiríkur sé farinn er sóun og ekkert annað. En við dauðann fullnast fólk á einhvern hátt. Óskabörn ógæfunnar eru mörg en ekki söm, óeirð þeirra er ólík og í lífi þeirra margra er líka mik- il gæfa og stundum vaðandi húm- or. Eiríkur var leiftrandi skemmtilegur. Á sífelldu flugi. Við hvern á ég núna að tala í síma? Röddin sem rappaði sína póe- síu í útvarp breytti útvarpinu sem slíku. Ekki þó þannig að auð- veldara hafi orðið að tjá hug sinn: Hugur er margslungið fyrirbæri, þversagnakennt, torrætt, og maður tjáir ekki hug eins og að hella vatni í glært glas. Eiríki var hvorki í nöp við vinstrið, ekki við baráttuhópa þótt hann væri ekki hópsál né heldur var hann sér- staklega fráhverfur einstaklings- hyggju hægrisins þótt hann baunaði í allar áttir. Hann vildi vera ljóðrænn og óútreiknanleg- ur. Vildi skilja heiminn, ekki stökkva á vagna. Hann vildi ögra. Ögrun er eitthvað það allra nauð- synlegasta í mannlegu samfélagi. Sá málstaður sem ekki þolir ögr- un er einskis virði. Skenslaus til- vist er leiðinleg, öfugt við Eirík, fjörugan og rómantískan, hræsn- islausan, stundum óþolandi en hreinlyndan, og sífrjóan í hugs- un, tilbúinn að taka hverju skensi sjálfur. Við hvern á ég núna að tala í síma? Það er dálítill kofi úti í garði hjá mér. Ég á síma sem virkar. Eftir auglýst dagskrárlok verður sent beint út frá draumum okkar. Ég votta öllum aðstand- endum mína allra innilegustu en algerlega haldlausu samúð. Það er kannski betra en ekkert. Betri er þessi hugsun hér: Við skulum vera þakklát fyrir að hafa átt hann. Eða þessi, í örstuttu ljóði, án titils, eftir Eirík Guðmunds- son: Að elska er ákvörðun taktu hana strax Hermann Stefánsson. Þegar ég reyni að skrifa nokk- ur orð í minningu starfsfélaga míns og vinar, Eiríks Guðmunds- sonar, finnst mér hálfpartinn eins og Eiríkur standi við hliðina á mér, hristi höfuðið og segi glott- andi: „Uss, þetta er tómt bull!“ Þannig var Eiríkur, hann talaði mikið í hálfkæringi og samband okkar einkenndist af gagn- kvæmri stríðni. Þegar ég var að rannsaka leikjasöngva og spurði Eirík hvort hann hefði ekki farið í „Fram fram fylking“ á bernsku- árunum fussaði hann og sveiaði, sagði að engum krakka hefði dottið í hug að leika slíka leiki nema einhver fullorðinn hefði stjórnað því. Oft þegar við hitt- umst fór hann að stríða Eiði (manninum mínum) á aðdáun hans á Halldóri Laxness. „Hvað á það að þýða að lesa Halldór Lax- ness? Þetta er lélegur höfundur!“ sagði Eiríkur og glotti ögrandi. Ég svaraði Eiríki auðvitað með því að finna hans átrúnaðargoð- um, eins og Guðbergi Bergssyni, allt til foráttu. Líklega hefur síð- asta skiptið sem við Eiríkur hitt- umst verið í útvarpsgleðskap í fyrra eða hittifyrra. Ákveðið hafði verið að hver og einn ætti að koma með hljómplötu, vínilplötu en ekki geisladisk, og svo ætti að kjósa um það hvaða plata væri best. Eiríkur kom með plötu með David Bowie og fannst nú ekki þurfa að ræða hlutina frekar. Mér tókst þó að sigra með gam- alli plötu með Edith Piaf. Þá varð Eiríkur stórhneykslaður og sagði að útvarpsmönnum væri ekki við- bjargandi, að taka gamla franska dægurtónlist fram yfir David Bo- wie! Mér er það hins vegar líka minnisstætt þegar Eiríkur kom í fimmtugsafmælið mitt fyrir sex árum. Einhverra hluta vegna komst hann ekki fyrr en seint um kvöldið hinir gestirnir voru farn- ir. Hann gaf mér þá bók með hinu furðulega nafni IOOV, þetta voru í rauninni nokkrar bækur í einni, skáldskapur eftir ýmsa höfunda – og þarna á meðal var ljóðabókin Blindur hestur eftir hann sjálfan. Eiríkur óskaði mér innilega til hamingju með afmælið og skrif- aði svo fallega kveðju á afmæl- iskortið mitt að nú á ég erfitt með að lesa hana án tára. Svo fór ég að lesa bókina og mér til undrunar hrifu ljóð Eiríks mig mest af því sem þar stóð ritað. Ekki má skilja þetta svo að ég hafi ekki búist við því að Eiríkur gæti ort vel heppn- uð ljóð. En ég bjóst samt ekki við því að þau væru svona góð. Kannski hef ég búist við því að finna þar sama hálfkæringinn og oftast einkenndi Eirík. En þarna var meiri alvara – og líka meiri sársauki – en mig hafði grunað að byggi innra með Eiríki. Fyrir nokkru vildi svo til að ég rakst á gamla möppu með mynd- um frá ýmsum veislum og sam- komum útvarpsfólks á undan- förnum áratugum. Ég tók sérstaklega eftir myndum af Ei- ríki. Þarna var hann í hvítu föt- unum sem hann klæddist oft í gleðskap, og mér fannst hann svo glaðlegur að sjá. Daginn eftir var mér sagt látið hans og mér brá verulega. En þessi tilviljun, að ég skyldi vera að skoða myndir af Eiríki rétt áður en ég frétti lát hans, er nú í huga mér eins og síðasta kveðjan frá honum. Myndin af Eiríki í hvítu fötunum, glettnislegum og svolítið ögrandi í tali, lifir innra með okkur sem þekktum hann. Una Margrét Jónsdóttir. Of nálægt sólu Tileinkað Scott Walker Sá sem hefur flogið/of nálægt sólu/ kemst að því/einn góðan veðurdag// að hann þolir ekki/sólskinið, hann hörfar,/dregur sig í hlé, meðal/tákna sem gera ekki/annað en þetta: minna/á geislana sem hann hefur/eytt ævi sinni í að flýja. (E.G.) Frá því fréttin barst mér af andláti Eiríks hef ég upplifað mjög undarlega tilfinningu um óraunveruleika. Eins og einhver hefði átt við raunveruleikann, einhver sem ætti ekki að vera að því. Síðasta símtal sem við Eiríkur áttum snerist að mestu um tón- listarmanninn Rufus Wain- wright. Eiríkur hringdi í mig eft- ir tónleika Rufusar, í byrjun sumars; við tveir áttum, held ég, svolítinn hlut að því brýna máli að kynna Rufus fyrir hlustendum Rásar 1. Þetta var gefandi sam- tal, af Eiríks hálfu; hann var með ákveðna kenningu um hvers vegna Rufus væri ekki vinsælli en hann er; og þegar Eiríkur tal- aði um píanóleik Rufusar varð mér hugsað til nærveru Eiríks sjálfs við hljóðfærið. Ég veit ekki hversu oft ég heimsótti hinn frábæra útvarps- mann í Efstaleitið. Ég veit bara að ég hlakkaði alltaf til að fara þangað, eða hitta Eirík annars staðar til að spjalla. Það var ein- mitt annars staðar sem ég hitti hann síðast með hljóðnemann á milli okkar – það var á Mokka. Ég hafði gefið út bók, og það vildi svo til að Eiríkur var einn af þeim sem óbeint höfðu horft yfir öxlina á mér á meðan ég skrifaði bókina. Því undir þessari sögu – að minnsta kosti í mínum huga – lá andi þess tónlistarmanns sem Ei- ríkur mat öðrum fremur: David Bowie. Hann mætti á Mokka, klædd- ur í hvítu gallabuxurnar og bláu peysuna, og lagði á borðið sex þéttskrifaðar arkir með punkt- um. Ég held ég hafi aldrei áður orðið vitni að jafn mikilli undir- búningsvinnu fyrir viðtal um eina auma skáldsögu. Ég er ekki að búa til þá minningu, en ég man að á meðan við töluðum saman hugsaði ég: Þetta er maðurinn til að tala við. Enda svo miklir hæfi- leikar samankomnir í þessum manni hinum megin við borðið: næmleiki og mælska skáldsins, örlæti og hrífandi samtalstækni útvarpsmannsins, skilningur og þekking tónlistarmannsins, bæði á rituðu orði og músík. Það er ómetanlegt fyrir skáldsagnahöf- und, sem sjálfur þykist vita að bók sín opnist ekki upp fyrir öll- um lesendum, að mæta lesanda eins og Eiríki Guðmundssyni. Í lok spjallsins vitnaði hann í nið- urlag áðurnefndrar bókar; hann sagði við mig brosandi að nú væri kominn tími til að leyfa raunveru- leikanum að hafa sinn gang, án þess að vera eitthvað að eiga við hann. Ég óska þess núna að hægt væri að eiga við þann veruleika sem blasir við okkur öllum sem kynntumst Eiríki – nú þegar hann er kominn á einhverja stöð sem við hin sem eftir lifum þekkj- um ekki ennþá. Ég átti líka eftir að þakka honum almennilega fyr- ir gjöfina sem hann gaf mér þeg- ar ég heimsótti hann einu sinni á Fálkagötuna: þriggja diska út- gáfuna af Station to Station. Takk fyrir allt, kæri Eiríkur. Ég stend mig svo oft að því að vitna í orðin sem þú sagðir svo oft – alltaf af einhverri kómískri hlýju: „Ungir menn.“ Bragi Ólafsson. Eiríkur. Eiríkur Guðmunds- son. Ógleymanlegur drengur, út- varpsmaður, skáld, rithöfundur og vinur. Ég hitti hann uppi í útvarpi í fyrsta sinn fyrir tuttugu árum eftir að hann hafði ráðið mig til að gagnrýna fyrir Víðsjá og hitti þar fyrir örlagatöffara að mér fannst, Bryan Ferry með gleraugu, en með húmorískt blik í augum og brosvipru sem spurði hvar ertu, vinur? Og hver ertu? Fallegur drengur í fullri merkingu þessara orða, eitthvað óendanlega fagurt skein í gegnum töffaraskapinn sem samt var glæsilegur, engin uppgerð, miklu fremur áunnið ör- yggi sem hann hafði fengið með árangri sínum sem hin nýja rödd gömlu gufunnar, gefið ungu fólki í menningunni nýjan tilverurétt í henni, frjáls rödd sem sagði skoð- anir sínar óhikað og hispurslaust, en alltaf með einhverjum eleg- ans. Við urðum góðir vinir með tímanum og áttum góðar stundir saman, deildum smekk á bók- menntum og tónlist að miklu leyti. Við stofnuðum meira að segja Nabokov-félagið sem við einir tilheyrðum. Eiríkur hafði stíl sem fáir, ef nokkrir, höfundar gætu nálgast á sínum bestu augnablikum. Við gleymdum þessu kannski stund- um gegnum árin, eða tókum þessu sem sjálfsagðum hlut af því snillin ómaði í eyrum okkar marga daga í viku og þetta hljóm- aði svo einfalt úr munni hans, bara að setja saman nokkrar hnyttilegar setningar, djúpar og sannar í senn, og flytja þær í út- varpi svo allir gætu heyrt. En gæti nokkur leikið það eftir? Ég held ekki, við fáum aldrei annan Eirík, fáum aldrei svo skáldleg tök á menningunni sem hann gaf okkur árum saman svo unun var á að hlusta. Hann skildi nefnilega betur en flestir formið á listgrein- inni sem hann skóp að mörgu leyti, ég held að pistlar hans í út- varpi hafi breytt tjáningarform- inu, staðlaðri tuttugustu aldar ríkisútvarpstjáningu sem var svo stíf að manni varð hugsað til föð- urmorðingjanna sem forfeður okkar klæddust við hátíðleg tækifæri. Hann gerði þessi hátíð- legu tækifæri að daglegu brauði með því að mýkja kragann og hneppa frá nokkrum tölum. Og gera menninguna áhugaverða, ekki stífa og yfirlætislega. Held- ur flæðandi og hugvekjandi á tungumáli samtímans. Hann var nefnilega Eiríkur. Og enginn varamaður til á bekknum. Gauti Kristmannsson. Til Eiríks Mikið þykir mér sárt að þú sért farinn yfir þetta limgerði sem ég þekki ekki nema í skáld- skap og kann engin skil á. Ef ég gæti bara þakkað þér gjafirnar sem þú gafst mér og heiminum öllum með skynjun, alltaf á dýpið og hvatningu alla tíð, eins og verndandi bróðir, mildur, dulur, glottandi, fagur, skýr. Ég veit að þú veist að skáldið Orfeus dó úr harmi. Þegar höfuð hans splundraðist frá búk mátti enn heyra rödd hans flytja lýrík frá tungu, munni, höfði sem liðaðist niður Hebrusfljót. Rödd sem flutti undurfagran skáldskap, heillaði villt dýr, fugla, steina, tré með söng og hörpuslætti svo líf- ríkið féll í stafi. Við rísum úr skáldskap, hann býr okkur og heiminn til. Hann er undirstaða, getur verið hættulegur og lifir okkur af. Elsku vinur minn, þú gafst mikið og hvarf þitt héðan markar djúpt sár. Að skrifa er kannski að spyrja spurninga og ég næ hrein- lega ekki utan um þá staðreynd að þú sért dáinn. Þú fluttir skáld- skap, gekkst inn í hann, gafst allt og fórst við þá iðju. Takk fyrir trú á fegurðina, fyrir hjarta, rödd og áhrifamátt. Takk fyrir að segja mér að skrifa, að halda áfram, halda áfram að skrifa, halda áfram, ekki hætta. Og ég endur- tók þessi orð við þig löngu síðar, þú verður að skrifa, halda áfram, mátt ekki hætta. En það er eitt- hvað máttugra sem ræður ferð. Þín er sárt saknað, sorgmædd- ir fuglar gráta þig en fagurfræðin og röddin eru hér enn þótt þú dyljist um stund. Ég votta fjölskyldu og ástvin- um Eiríks Guðmundssonar djúpa samúð sem og bókmenntunum sjálfum sem hafa misst mikið. Soffía Bjarnadóttir. Haust í ágúst, haust í ágúst og bölvaður dauðinn ákvað að heim- sækja Eirík í Vesturbænum og haustdagur í ágúst verður vetr- ardagur í ágúst. Reiðarslag, vantrú, sorg. Orðin þyrlast. Ekk- ert hefur breyst. Allt hefur breyst. Eiríkur Guðmundsson látinn. Það eru innan við tvær vikur síðan Eiríkur sendi mér lokaútgáfuna af formála sínum að ljóðasafninu sem hann valdi sjálf- ur, safn úrvals ljóða minna frá upphafi ferils til nútímans. Ég á stórt útgáfuafmæli í haust og Ei- ríkur tók að sér það vandasama verkefni að gera ljóðasafnið flug- fært og gerði það auðvitað lista- vel eins og hans var von og vísa. Hann gerði allt einstakt sem fangaði huga hans. Hann lá yfir þessum sjö ljóða- bókum mínum frá því snemma í vor, spáði og spekúleraði, valdi rjómann og skrifaði þennan eð- Eiríkur Ómar Guðmundsson

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.