Bókasafnið


Bókasafnið - 01.01.2003, Síða 56

Bókasafnið - 01.01.2003, Síða 56
orðum. í Library of Congress hefur t.d. verið mótuð sú stefna að gefa má heimild allt að 10 efnisorð.63 Því ítarlegri sem lyklunin er þeim mun fleiri aðgangsmöguleikar eru að efni hennar, jafnframt þarf að hafa í huga upplýs- ingagildið fyrir notandann. 3) Sértækni lyklunar. Skal gefa heimildum víðari efnisorð jafnframt sértækum efnisorðum til að halda saman efnissviðum? Á að nota almennt (vítt) efnisorð (s.s. heiti fræðigreinar) með þrengri efnisorðum? Ennfremur þarf að móta stefnu um hvort nota eigi víddarlyklun, til dæmis um mjög sérhæft efni (e. upward posting). 4) Hvaða fleti viðfangsefnis skal setja fram með valorðum? Móta þarf reglur um hvernig lykla eigi í einstökum efnisflokkum, svo sem bók- menntum, sögu og landafræði, svo og móta stefnu um meðferð tímabilaskiptinga, tungu- mál gagna sem og útgáfuform. 5) Sérnöfn. Setja þarf reglur um mótun og með- ferð sérnafna í lyklun, svo og nöfn stofnana, örnefna og landfræðiheita, til dæmis hvort jafnframt sé notað tilsvarandi samnafn þegar sérnafn er notað sem valorð.64 Við lyklun mannanafna er almennt stuðst við nafn- myndaskrár bókasafna við mótun valorða og reglur um samræmd höfuð við mótun annarra sérheita. Skjalfærð stefna um lyklun stuðlar að sam- kvæmni og gerir þeim sem þróa efnisorðalykilinn og lykla auðveldara fyrir. Gagnlegt að útbúa gátlista sem hafður er til hliðsjónar þegar heimildir eru lyklaðar til að tryggja hámarks samkvæmni við lyklun. Til þess að tryggja sem nákvæmastar leitarheimt- ur er nauðsynlegt að gæta nákvæmni við lyklun heimilda og gaumgæfa að valorð lýsi innihaldi heim- ilda á gagnorðan, markvissan og hnitmiðaðan hátt. Hafa þarf í huga að við lyklun er ekki aðeins verið að efnisgreina heimildir fyrir nútíðina heldur einnig fyrir framtíðina, ennfremur að þarfir breytast - það sem getur virst skipta litlu máli í dag getur verið vegið þungt á morgun. Mikilvægt að reyna að setja sig í spor notenda og hafa upplýsingaþarfir þeirra og mismunandi leitaraðferðir í huga. íslensk bókasöfn og upplýsingamiðstöðvar þurfa að standa sameiginlega að stefnumörkun um efnis- orðagjöf. Stofna þarf Efnisorðaráð bókasafna með full- trúum allra safnategunda, setja þarf fram stefnumark- andi reglur sem samstaða væri um að fylgja og standa að þróun kerfisbundins efnisorðalykils. Nauðsynlegt er að Kerfisbundni efnisorðalyfeillinn sé aðgengilegur á Netinu og nýjum orðum bætt inn reglulega. Stefnu- mörkun um aðferðir við samantekt efnisorðalykilsins og beitingu hans þarf einnig að vera aðgengileg á Netinu. Þá væri æskilegt að gefa bæði handbókina og efnisorðalykilinn út a.m.k. öðru hverju. Þeir sem nota kerfisbundna efnisorðalykilinn við lyklun þurfa að kynna sér vel uppbyggingu hans, þá hugmyndafræði sem hann byggist á, svo sem staðla, ennfremur þær reglur sem settar eru fram um upp- byggingu og notkun. Þeir sem sinna upplýsingaþjón- ustu á einstökum söfnum þurfa einnig að kunna góð skil á efnisorðalyklinum, þekkja hann vel sem og uppbyggingu lykilsins til að geta notað sér kosti hans við upplýsingaleitir, því markvissari leitarheimtur fást ef viðkomandi kann skil á því lyklunarmáli sem notað er og hvernig því er beitt í viðkomandi gagna- grunni. Æskilegt væri að stofnuð yrði nokkurs konar bókfræðimiðstöð, t.d. í Landsbókasafni íslands - Há- skólabókasafni þar sem væri miðstöð skráningar, flokkunar og lyklunar fyrir landið allt. Hvað lyklunina varðar þá starfaði efnisorðaráð skipað fulltrúum allra safnategunda með ritstjóra og/eða ritnefnd efnis- orðalykilsins. Fyrsta verk slíks efnisorðaráðs væri að kynna sér aðferðir annarra þjóða við lyklun svo og alþjóðlega staðla og marka stefnu í uppbyggingu efnisorðalykilsins með hliðsjón af þeim, halda nám- skeið fyrir þá bókasafns- og upplýsingafræðinga sem lykla gögn til tryggja samræmingu og gæði lyklunar. Nú á dögum eru ýmsar tilraunir í gangi með upp- byggingu svokallaðra samtengdra efnisorðalykla (e. super thesauri) og/eða fjöltyngdra efnisorðaskráa (e. multilingual thesauri) því væri æskilegt að jafnframt íslensku efnisorði væri fundin samsvörun þess á ensku sem t.d. byggðist á LCSH lyklinum. Hjá öðrum þjóðum er valorðum í efnisorðalyklum gjarnan gefin flokkstákn eftir því flokkunarkerfi sem notað er og væri æskilegt að svo væri gert en hugsanlegt er að nota flokkstákn sem „millimál" í samtengingu efnis- orðalykla á ólíkum tungumálum.65 Samtenging ólíkra gagnagrunna við heimildaleit er framtíðarsýn og fjöltungu efnisorðalykill er lykilatriði við markvissar upplýsingaheimtur í slíkum gagnagrunnum. Lokaorð Vegna vaxandi samskipta og samvinnu landa á milli á sviði bókasafns- og upplýsingamála er mikill áhugi fyrir uppbyggingu fjöltyngdra kerfisbundinna efnis- orðalykla og/eða samtengingu núverandi efnisorða- lykla. Menningarbundinn munur milli land- og mál- svæða torveldar þó slíka vinnu. Um nokkurt skeið hefur samvinnuverkefnið Multilingual Access to Subject (MACS) verið í gangi þar sem gerðar eru tilraunir með að tengja saman efnisorð úr þýska efnisorðalyklin- um, þeim franska og bandarísk/breska.66 Einnig er starfandi alþjóðlegur vinnuhópur um leiðbeiningar um gerð fjöltyngds efnisorðalykils, Guidelines for Multilingual Thesauri. Gert er ráð fyrir að drög liggi fyrir í ársbyrjun 2003.67 Við mótun stefnu og við þróun aðferða við lyklun hér á landi er nauðsynlegt að líta til þess hvernig 54 BÓKASAFNIÐ 27. ÁRG. 2003
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88

x

Bókasafnið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Bókasafnið
https://timarit.is/publication/245

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.