Saga - 2022, Blaðsíða 227

undur fanga í útgefin rit. Helst má nefna rit Jóns J. Aðils, Einokunarverslun
Dana á Íslandi 1602−1787 og Sögu Akureyrar eftir Klemens Jónsson. Að auki
má nefna fimm binda ritverk Jóns Hjaltasonar um sögu Akureyrar sem er
aldrei langt undan í framvindunni út alla bókina. Á tíma fríhöndlunar 1787−
1855 styðst höfundur nokkuð við bók Sigfúsar Andréssonar, Verslunarsaga
Íslands 1774−1807. Í umfjöllun um tímann eftir að Gránufélagið tók til starfa
er talsvert stuðst við þriggja binda ævisögu Tryggva Gunnarssonar eftir
Þorkel Jóhannesson og Bergstein Jónsson. Eftir stofnun Kaupfélags Eyfirð -
inga 1886 nýtir höfundur sér afmælisrit kaupfélagsins, en nokkur slík hafa
verið gefin út á tímamótum félagsins. Almennt varpa tilvitnanir höfundar í
framangreind rit góðu ljósi á viðfangsefnið og atburðarásina. Stundum hefði
þó mátt stytta eða endursegja þær til að forða því að fyrri skrif yrðu of
ráðandi í frásögninni. Ekki er þó allt gamalt vín á nýjum belgjum. Höfundur
styðst einnig við frumheimildir. Hér má nefna Lovsamling for Island, Annála
1400−1800 og Árbækur Jóns Espólín. Eftir að blaðaöld hófst nýtir höfundur
sér óspart Tímarit.is. Það var mikil deigla í blaðaútgáfu á Akureyri frá miðri
nítjándu öld og fram eftir tuttugustu öldinni. Tilvitnanir í fréttir eða greina-
skrif í blöðunum eru ákjósanleg leið til að lýsa atburðum, andrúmslofti og
hug blæ í bænum á liðnum tíma. Hér má vísa í yfirlýsingu Tryggva Gunnars -
sonar gagnvart Carl Höepner í Norðanfara árið 1871. Sá síðarnefndi var
banginn við samkeppnina sem framundan var og hafði neikvæð ummæli
um félagið (63). Tilvitnunin vísar á greinargóðan hátt til kapps Tryggva
þegar Gránufélagið var að festa sig í sessi á vettvangi verslunar á upphafs-
árum sínum.
Eins og kunnugt er urðu miklar breytingar á Íslandi á nítjándu öld en
óvíða meiri en á hinum vaxandi þéttbýlisstöðum. Átti það ekki síst við um
Akureyri. Höfundur nefnir að þegar öldin, „gekk í garð var kaupstaðurinn
ekki annað en þyrping fáeinna smáhýsa á eyrinni framundan Búðargilinu
og íbúar aðeins 39.“ (73). Höfundur nefnir síðan að allir meðtaldir hefðu
tengst verslununum tveimur sem þar voru. Um aldamótin 1900 voru bæjar -
búar orðnir rúmlega eitt þúsund. Þá var Akureyri orðin höfuðvígi verslunar
á Norðurlandi. Einn mikilvægur þáttur í samantekt höfundar er hvernig
verslun fléttaðist saman við skipulag bæjarins. Jón nefnir að í upphafi tutt-
ugustu aldar hafi bærinn skiptst í tvo kjarna, Oddeyri og Innbæ. Þar gaf að
líta stór og reisuleg verslunarhús danskra og íslenskra kaupmanna sem sum
hver setja ennþá svip á bæinn. Höfundur leggur með réttu ríka áherslu á
þær breytingar sem urðu þegar unnið var að landfyllingum og bryggjugerð
upp af Hofsbót á svokölluðu Torfunefi á fyrstu þremur áratugum tuttugustu
aldar. Þetta hafði afgerandi áhrif á verslunina í bænum þar sem nýtt „centr-
um“ eða miðbær var langt fram eftir öldinni aðalmiðstöð verslunar og
viðskipta með sínu Hafnarstræti og Kaupfélagsgili.
Fjölmargar verslanir og fyrirtæki koma við sögu í bókinni sem ekki er
hægt að gera skil í stuttu máli. Kaupfélag Eyfirðinga var stórtækt í bæjarlíf-
ritdómar 225