Saga - 2022, Blaðsíða 249

við samningu textans sem síðar glötuðust. Rittengsl voru auk þess nýtt til
aldursgreiningar og höfundarleitar.
Alllangt er síðan dró úr þessum áherslum í inngangsritgerðum og sjónar -
horn útgefenda urðu fjölbreyttari. Inngangsritgerðir síðari ára hafa í aukn -
um mæli sett sögurnar í víðara sögulegt og bókmenntalegt samhengi og
greint samfélag sagnanna á breiðari grunni en tíðkaðist. Það vekur því
athygli hversu mjög inngangur Guðrúnar Ásu að nýrri útgáfu Sturlungu
sver sig í ætt við hinar eldri inngangsritgerðir ritraðarinnar. Enginn efi er um
fræðimennsku Guðrúnar Ásu í inngangi ― hann er vandaður, ígrund aður
og skrifaður af lærdómi þess sem þekkir efnið í þaula og hefur melt það
lengi. Efnistökin eru hins vegar fremur þröng og skorðast fyrst og fremst við
samsetningu sögunnar og hina síungu spurningu um höfund/safnanda/rit-
stjóra hennar. Almennir lesendur sem taka sér útgáfuna í hönd og vænta
leiðsagnar í inngangi um sögulegt baksvið og stærra samhengi þurfa því að
leita annað. Þannig er höfuðdráttum og megineinkennum sögu og samfélags
á lokaskeiði þjóðveldisins ekki lýst að marki í inngangi þótt útgefandi snerti
hér og hvar á slíku í umfjöllun sinni um samsetningu sögunnar og höfundar -
verk. Guðrún Ása telur Sturlungu hverfast um héraðs stjórn og konungs vald
og fer um það mörgum orðum en lætur hjá líða að draga fram megin ein -
kenni valdamenningar, stjórnarfars, laga og réttarfars á tólftu og þrettándu
öld. Hún telur taum konungsvalds augljóslega dreginn í Sturlungu og færir
fyrir því góð rök en fjallar ekki almennt um forsendur og framgang konungs-
valds á sögutímanum. Um bókmenntasögulegt samhengi sögunnar og frá-
sagnarlist henn ar er heldur varla rætt nema í framhjáhlaupi.
Efnistök og áherslur inngangs eru á valdi útgefanda og treystumst mér
honum bæði vel til vits og einarðar að segja frá eftir því sem honum þykir
skynsamlegast. Ég leyfi mér þó að velta þeirri spurningu upp hvort mögu-
lega hefði verið heppilegra að birta hina gagnmerku rannsóknarritgerð
Guðrúnar Ásu um samsetningu sögunnar og höfund/safnanda/ritstjóra
sem sjálfstæða bók en rita þess í stað inngang fyrir útgáfu sögunnar með
fjölbreyttari efnistökum. Í þeim inngangi hefði hæglega mátt greina vel frá
helstu röksemdum og niðurstöðum um samsetningu og höfund/safnanda/
ritstjóra samsteypunnar á þrjátíu til fjörutíu síðum, með vísun til enn ná -
kvæmari meðferðar í sérstakri bók, en eiga þá vel á annað hundrað síðna
undir annað. Fyrirliggjandi inngangur er mikilvægt framlag til rannsóknar-
sóknarsögu Sturlungu og í honum er mikill fróðleikur dreginn saman um
niðurstöður fyrri fræðimanna um efnið. Ekki er þó víst hann sé jafnhent -
ugur almennum lesendum til kynningar og hann er fræðimönnum til
umhugsunar sem kunna betri skil á efninu og umhverfi sögunnar. Rétt er að
taka fram að í inngangi er að sjálfsögðu haldgott yfirlit um ýmis efni sem
nýtast bæði fræðimönnum og almennum lesendum við lestur sögunnar, til
dæmis um handritageymd hennar. Þá eru neðanmálsskýringar við sögutext-
ann margskonar að efni þótt þær komi varla í stað yfirgripsmikils inngangs.
ritdómar 247