Mímir - 01.06.1981, Side 46

Mímir - 01.06.1981, Side 46
íslendinga sjálfra. Ég tel ekki áhorfsmál að ríkisvaldiö eigi að stuðia að því að Isiending- ar séu sem best uppfræddir um mái sitt og þjóðmenningu. Og miklu skiptir livernig mái- ió þróast. Isienska á að vera og er forgangs- námsgrein í hinu almenna skólakerfi. Isienska er mái Islendinga. Stefnan á að vera sú að svo geti ætíð orðið. Málið er tæki manna til þess að tala saman. Þetta tæki þarf að vera í góðu lagi. Þess vegna er málrækt nauðsyn, hvort heldur er séð frá hagnýtu sjónarmiði — það er hagnýtt að vera vel mæltur og skrif- andi — eða því sem varðar almenna menntun fólks og menningu heillar þjóðar — það er menntandi að læra vel móðurmál sitt. Ég sé ekkert vit í því að íslendingar taki upp ann- að mál í stað íslenskunnar. Þess vegna eiga íslendingar enga aðra leið en að rækja vel ís- lenskt mál á öilum sviðum. Vanrækt tungu- mál er ofurselt deyfð eða dauða. Ég nefndi fyrr að íslenskan eigi að vera forgangsnámsgrein í almenna skólakerfinu, þar á meðal í dagvistarstofnunum vil ég bæta við úr því um það er spurt. En það þarf fleira til, ef rækja á íslenskt mál. Háskólinn hefur miklu hlutverki að gegna í því sambandi. Ég tel að íslenskunám og rannsóknir á íslensku máli og íslenskum fræðum yfirleitt eigi að vera öflugt starfssvið í Háskóla íslands. Á- stundun íslenskra málvísinda er beinlínis hag- nýtt viðfangsefni auk þess sem hún er menn- ingarleg skylda íslensks háskóla. Ég tel einnig að fjölmiðlar, blöð, útvarp, sjónvarp o. s. frv., sé kjörinn vettvangur fyrir málrækt, ef vilji er til þess að nýta þá mögu- leika sem þar er að finna. íslenska ríkisút- varpið hefur stuðlað að móðurmálsfræðslu en mætti gera betur. Annars eru áhrif fjölmiðla á málið vafalaust mest fólgin í því hvernig þeir, sem nota fjölmiðlana, tala eða skrifa. II. Þegar meta skal „stöðu“ íslenskunnar er vafalaust að mörgu að hyggja. Ég hlýt að við- urkenna að sú viðmiðun sem ég hef í huga í þessu stutta svari er ekki fullnægjandi. En ef dæmt er út frá því hversu margir mæla á ís- lensku þá er ljóst, að íslensku tala nú fleiri en nokkru sinni fyrr. Islenska er þjóðtunga Is- lendinga. Algert sammæli er, að svo skuli vera um aldur og ævi. Það sannar að sínu leyti góða „stöðu“ íslenskunnar. Aldrei hefur verið skrifað jafnmikið á íslensku sem nú á dögum. Utgáfa íslenskra bóka og blaða er mikil að vöxtum. E. t. v. má deila um gæði þessa lestrarefnis. En ég bendi á að núlifandi menn hafa samið bókmenntaverk sem skipað er í öndvegi samtíðarbókmennta heimsins. Það getur varla bent til annars en að staða íslenskunnar sé sterk á líðandi stund. Hitt er annað að nútímaaðstæður „ögra“ málinu umfram það sem áður var. Rétt er að búast til varnar gegn ögrunum, en fyrst og fremst er nauðsynlegt að vita í hverju slíkar ögranir eru fólgnar, hverjar þær eru. Vörninni verður að haga eftir því. Umræður um „mál- pólitík“ mættu að mínum dómi snúast um það hvaða hættur steðja að máli og málþróun. Það mætti í því sambandi spyrja: I hverju er íslensku máli áfátt umfram aðrar þjóðtungur, t. a. m. ensku, sem margir íslenskir mennta- menn hafa tileinkað sér sem fræðimannamál? Er skýrslumálið, öðru nafni stofnanamálið, ögrun við íslenska málþróun? Ef svo er, hvernig er hægt að kenna skýrslugerðarmönn- um að skrifa og tala betra mál? Er þeim ekki fremur þörf á leiðbeiningum en álcúrum eða hæðnisglósum? Er ekki nýyrðasmíð nauðsyn- legur þáttur í vörn gegn þeirri ögrun sem ís- lenskan verður fyrir vegna framandi áhrifa? I sambandi við stefnumótun varðandi íslenskt mál legg ég mikla áherslu á efling málnefnda, nýyrðasmíð og orðabókaútgáfu. Málnefnd hef- ur lengi verið verklítil og vanrækt, en ég tel mig hafa á einu ári gert talsvert til þess að vekja hana af dvala, þótt betur megi ef duga skal. Annars er ég ekki svartsýnn á stöðu ís- lenskunnar. Hún plumar sig sæmilega. 44
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116

x

Mímir

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Mímir
https://timarit.is/publication/1937

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.