Mímir - 01.06.1998, Blaðsíða 9

9
vestan. Því má ætla að breytingin hafi hafist á
þeirn slóðum.
Þegar Björn Guðfínnsson gerði rannsókn
sína (sjá kafla 2.1) var kjarnasvæði hv-fram-
burðarVestur-SkaftafelIssýsla.Yngra fólkið not-
aði þó hv-framburðinn mun minna en það
eldra. Við rannsóknina skipti hann landinu í
þrjú svæði miðað við framburð, þ.e. kv-svæði,
tvö blendingssvæði og hv-svæði (1950:173-
176) . Marklínuna milli kv-svæðisins og vestra
blendingssvæðisins dró hann við Norðurá í
Mýrasýslu. Hv-svæðið náði yfir suðurhluta Suð-
ur-Múlasýslu, Skaftafellssýslur og Rangárvalla-
sýslu. Blendingssvæðið austan lands náði norð-
an frá Sandvíkurheiði suður að Skriðdals-
hreppi og Fáskrúðsfjarðarhreppi. Að lokinni
rannsókn sinni taldi Björn eitt vera augljóst:
,,/öf-framburðurinn er að útrýma öv-framburð-
inum á blendingssvæðunum, og hv-svæðið
minnkar óðum frá báðum hliðum“ (1950:176-
177) .
Á tuttugustu öldinni hefur kv- framburður-
inn þrengt rnjög að hv-framburðinum og eins
og sjá má hér á eftir er hv-framburðurinn á
mjög miklu undanhaldi.
2. Rannsóknir á hv-framburði
2.0 Inngangur
Það má segja að Stefán Einarsson hafi verið
frumkvöðull í rannsóknum á mállýskum ís-
lendinga þegar hann ferðaðist um Austurland
árið 1930 og kannaði framburð manna. Það var
svo ekki fyrr en á fímmta áratug þessarar aldar
að gerð var allsherjarrannsókn til að kanna út-
breiðslu einstakra afbrigða í framburði íslend-
inga. Það var Björn Guðfinnsson sem fram-
kvæmdi hana en því miður tókst honum ekki
að ljúka henni því hann lést sökum heilsu-
brests á miðjum starfsaldri. í lok áttunda ára-
tugarins var gerð framburðarkönnun á vegurn
Kennaraháskóla íslands og var það fýrsta
skipulega rannsóknin þar sem heimildum um
framburð íslendinga var safnað á segulband
(sbr. Ingólf Pálmason 1983:29, neðanmáls).
Árið 1980 hófst síðan umfangsmikil rannsókn
á íslensku nútímamáli (RÍN) sem beindist fyrst
og fremst að framburði.
2.1 Rannsókn Björns Guðfinnssonar
Björn Guðfinnsson fékkst við mállýsku-
rannsóknir á árunum 1941-44. Það var í raun
fyrsta allsherjarrannsókn á íslenskum mállýsk-
um hér á landi. Hann hljóðkannaði um það bil
12. hvern íslending um allt land og lagði mesta
áherslu á börn á aldrinum 10 til 13 ára. Hann
beitti við rannsóknir sínar lestraraðferð, sam-
talsaðferð, spurnaraðferð og ritunaraðferð.
Þegar Björn gerði rannsókn sína á hv- og kv-
framburði skipti hann hljóðhöfunum í þrennt:
a) þá sem höfðu hv-framburð
b) þá sem höfðu kv-framburð
c) þá sem höfðu blandaðan framburð, þ.e.
þeir hljóðhafar sem nota hv-framburð og
kv-framburð á víxl.
Dæmi um niðurstöður Björns má sjá í töflu 1 á
bls 10.
Eins og sjá má á þessari töflu er hv-fram-
burðurinn algengastur í Skaftafellssýslum og í
Rangárvallasýslu. Þegar komið er í Borgarfjarð-
arsýslu verður kv-framburðurinn ríkjandi og
þegar norðar dregur verður hann þeim mun al-
gengari. Það er athyglisvert hversu skörp skilin
eru milli N-Þingeyjarsýslu og N-Múlasýslu. í N-
Þingeyjarsýslu hafa næstum allir kv-framburð
en í N-Múlasýslu ekki nema um helmingur
manna. Hv-framburðurinn eykst svo til muna
þegar sunnar dregur og nær hámarki eins og
fyrr segir í Skaftafellssýslum.
Hv-framburðurinn hjá upprunalegum kv-
hljóðhöfum var oft mjög kringdur. Björn
komst líka að því að fáir höfðu ókringda fram-
burðinn, sem á aðalheimkynni sín í Skaftafells-