Mímir - 01.06.1998, Síða 17

17
hann hafði lesið frumkvöðlana Ezra Pound og
T.S. Eliot í þýðingum Magnúsar Ásgeirssonar.
En hann felldi sig ekki við myrkan og torræð-
an ljóðstíl þeirra, a.m.k. ekki til eftirbreytni.
Steinn Steinarr og Hannes Sigfússon, sem voru
honum samtíða þar, urðu aftur á móti mun
hrifnari af þess háttar yrkingum.29 En Jón
hefur nefnt Magnús Ásgeirsson sem einn sinna
höfuðáhrifavalda, væntanlega í listrænum
vinnubrögðum.30
Ástæðan fyrir því að „það vilja allir tala um
ÞorpúT er vafalaust sú að bókin er viss kafli í
sögu íslenskrar ljóðagerðar. Hún á sér rætur í
hefðbundnum, breiðum frásagnarskáldskap en
umhverfið sem ljóðin spretta upp úr og fram-
setningin ljá henni sérstæðan blæ. Þorpið er
líka einkar heilsteypt ljóðasafn.31
4. Nokkrir þættir í gerð
og þróun þorpsljóðanna
Ég hef alltaf ort um þorpið, ekki aðeins í þessari bók
[Þorpinu]. Menn hafa einblínt á hana en ekki komið auga á
að ég hef ort um þetta efni frá fyrstu bók til þeirrar síðustu.'2
Nú verður litið á fáein ljóð, frá löngum
skáldferli Jóns úr Vör, sem eiga það sammerkt
að þorpið er á einhvern hátt í bakgrunninum.
Heiti undirkaflanna eiga ekki að tákna „endan-
lega flokkun" þorpsljóðanna heldur er þeim
ætlað að vera til viðmiðunar um algenga efnis-
þætti. Eitt og sama ljóðið getur t.d. hæglega fall-
ið undir „nærmynd úr basli og fátækt“ og sára
minningu. Val Ijóðanna miðast við það sem
dæmigert getur talist af þorpsskáldskap Jóns
úr Vör.
4.1 Yfirlitsmyndir og vanga-
veltur um hlutskipti manna
„Sumardagur í þorpinu við sjóinn"33 er
myndaröð af náttúru og mannlífi í sjávarpláss-
inu. Það hefst á notalegri stemningu í dögun:
Morguninn er svo mildur og hljóður,
máttvana svali blæs af hafi.
Við unnarsteina er aldan á skrafi,
- allir bátarnir komnir í róður.
Morguninn er svo mildur og fagur,
máfar og kríur sofa í náðum,
þó mun nú rofin þögnin bráðum;
- það er að renna upp sólskinsdagur.
Síðan kviknar mannlífið og myndum er
brugðið upp af vinnandi mönnum og konum,
krökkum að leik;það er hávaði,fjör og slorlykt.
Og í lokin:
Já, þannig er lífið í þorpum við sjóinn
og þannig er fólksins æfisaga,
um sólskinsbjarta sumarsins daga.
- Hn svo kemur vetur með frostið og snjóinn.
Ljóðið lýsir venjulegum sumardegi í þorp-
inu og það er Ijúft að lifa en þó er ekki laust
við ugg og kvíða fyrir því ókomna; allt er þetta
nú undir veðri og náttúru komið. Þarna er
hefðbundið bragform en hljómur kvæðisins og
umgjörð eru hluti af heildarblæ þess og áhrif-
um, t.d. í upphafinu: Löng orð og atkvæðafjöldi
línanna gerir hrynjandina líðandi og hljóðin
sem stuðla eru mjúk og þýð.
Sjónarhornið er einnig vítt í ljóðinu „Þurrk-
ur“.34 Þar eru dregnar upp myndir af þorpsbú-
um að þurrka saltfisk í blíðu júníveðri. Það er
létt yfir fólkinu og „kotapilturinn“ lætur sig
dreyma, a.m.k. „ef ekki gerir skúr“. Ljóðformið
er frjálst og málið hversdagslegt:
Ungar stúlkur, sem fjötra bylgjur hársins
með litríkum borðum úr silki,
strákar, sem ganga með laust hálsmálið
og ermalausar skyrtur svo hnyklar vöðvanna sjást,
þegar þeir hafa mikið á börunum.
„Hafið og fjallið“ heitir annað Ijóðið í röð-
inni í ÞorpinuP í lokaerindinu hljómar stef
sem á sér mörg tilbrigði í þorpsljóðunum:
Kirkja er okkur ströndin og hafið og fjallið,
guðspjall dagsins vanmáttur mannsins
í lífi og dauða.