Mímir - 01.06.1998, Síða 48

48
nám. Þetta tengist líka þeim undirbúningi sem
framhaldsskólakennarar hafa fengið, því ís-
lenskunemar skiptast oft þegar á háskólastigi í
bókmenntaskarfa og málfræðifrík og það er
auðvitað þægilegast fyrir þá að viðhalda þeirri
skiptingu eftir föngum þegar þeir hefja
kennslu í framhaldsskólum og hún setur áreið-
anlega líka mark sitt á kennslu þeirra í grunn-
skóla þegar því er að skipta. Þetta ræðst auðvit-
að að hluta til af áhugasviði nemenda og það
er eðlilegt og sjálfsagt. En þetta er kannski líka
sök okkar kennaranna í íslenskunni, því við
höfum oft lagt meiri áherslu á að greina þætti
í sundur en tengja þá í kennslunni undanfarin
ár. Ég held að námskeið í heildstæðri móður-
málskennslu, sérstaklega ætlað M.Paed-nem-
endum, gæti bætt þarna dálítið úr.
En hvað er þá átt við með heildstæðri móð-
urmálskennslu? Hvaða kröfur gerir hún til
kennara?
í síðasta hefti Skímu (nr. 43, vor 1998) er
fjallað talsvert um heildstæða móðurmáls-
kennslu, bæði í grein eftir Heimi Pálsson (sú
grein nefnist Heildstæð móðurmálskennsla)
og í grein eftir undirritaðan. Lesendum er hér
með vísað í þessar greinar um frekari fróðleik,
því hér er ekki ástæða til að endurtaka allt sem
þar segir. Hins vegar má nefna nokkur atriði til
að skýra hugtakið. Ég ætla nú að gera það og
styðst þá talsvert við orðalag áðurnefndrar
greinar minnar í Skímu án þess að vitna frekar
til hennar.
Við undirbúning nýrrar námskrár í íslensku
hefur markmiðum hvers þáttar móðurmáls-
kennslunnar verið skipt í færnimarkmið, þekk-
ingarmarkmið og viðhorfsmarkmið. í skýrslu
áðurnefnds forvinnuhóps eru skilgreind mark-
mið af þessum flokkum fyrir alla sex þætti
móðurmálskennslunnar og móðurmálsnáms-
ins, þ.e. lestur, talað mál og framsögn, hlustun
og áhorf, ritun, bókmenntir og málfræði. í
heildstæðri móðurmálskennslu felst að reyna
að láta þessa þætti fléttast saman eftir því sem
kostur er. Þetta má t.d. skýra með því að ganga
út frá málfræðiþættinum og skoða hvernig
honum er ætlað að fléttast saman við aðra
þætti.
Meðal færnimarkmiða á málfræðisviðinu
má telja að nemendur geti greint þau málfræði-
atriði sem koma við sögu í umræðu um mál og
notfært sér þau, t.d. í tengslum við notkun
orðabóka, handbóka og kennslubóka, við um-
ræðu um málfar, mállýskur, málsnið, málvönd-
un, málsögu, talmál og ritmál, bókmenntir, stíl
og stafsetningu. Til þekkingarmarkmiða telst
það að nemendur kunni skil á helstu málfræði-
hugtökum sem nýtast við umræðu um mál,
málbeitingu og málanám, bæði móðurmál og
erlend mál, talað mál og ritað. Það er sömuleið-
is meðal þekkingarmarkmiða í málfræði að
nemendur þekki og nái valdi á fjölbreyttum
orðaforða og geri sér grein fyrir eðli mannlegs
máls almennt og sérkennum íslensks nútíma-
máls. Viðhorfsmarkmið á málfræðisviði eru
m.a. þau að nemendur rækti með sér áhuga á
móðurmálinu, öðlist trú á eigin málhæfni og
geti beitt málinu sem best við ólíkar aðstæður
og læri að meta góða málnotkun.
Þessi markmið tengjast öll grunnhugmynd-
inni um heildstæða móðurmálskennslu. Það er
nefnilega ætlast til þess að menn kunni skil á
tilteknum málfræðihugtökum (þekkingar-
markmið) til þess að geta notfært sér þau
(færnimarkmið) í tengslum við notkun hand-
bóka, kennslubóka og alla umræðu um málfar,
málanám, málnotkun og texta. Það er m.ö.o.
ætlast til þess að nemendum séu kennd mál-
fræðihugtök sem þeir hafa gagn af, hugtök sem
eru notuð og nauðsynlegt er að nota í hvers
konar umfjöllun um mál og texta. Það þýðir
m.a. að það eiga að vera tengsl milli málfræði-
kennslunnar og bókmenntakennslunnar og
það á líka að kosta kapps um að tengja þann
málfræðilærdóm sem miðlað er í móðurmáls-
tímum við þau mállegu fyrirbæri sem koma til
umræðu í kennslu erlendra mála, eftir því sem
tilefni gefst til.
Eitt af þekkingarmarkmiðum móðurmáls-