Mímir - 01.06.1998, Síða 66

66
held að gagnrýnin sé einnig innbyggð í heild-
arformgerð skáldsögunnar. Ég vona einnig að
þessi ritgerð leiði það í ljós að Gísli hafi ekki al-
veg rétt fyrir sér þegar hann segir í bók sinni
Textual life of the savants: „Sérhver tilraun til
að skilja bókmenntalegt afrek Laxness, þar á
meðal hvernig honum áskotnaðist sitt „mann-
fræðilega" innsæi, leiðist eflaust út í þekkingar-
fræðilegar ógöngur svipaðar þeim sem Umbi
lenti í við vettvangsrannsókn sína undir
Jökli.“36
Þjóðbrautin fundin?
Mín skoðun er að sú heimsmynd sem Za-
varzadeh telur forsendu ameríska dókúment-
arismans kalli einnig fram Kristnihald undir
Jökli.Aðferð dókúmentarismans opnar leið fyr-
ir leikritunarlega aðferð í skáldsöguformi hjá
Halldóri Laxness. Hvað sem allri mannfræði
líður er hér að mínu rnati Ijóst sá merkimiði
sem Peter Hallberg gefur verkinu, að það sé
„smellið nútímaafbrigði hinnar innlendu frá-
sagnarhefðar" er ekki í réttu sniði og skilgrein-
ingin þröng.37
Halldór Laxness orðar þetta þannig á ein-
um stað: „í skáldsögu teingjast hlutir eftir gild-
um rökum, jafnvel lögmálum; annars verður
eingin skáldsaga. í lífinu ríkir lögmál sem heit-
ir stráið í vindinum. Fjarstæða er eingin til í líf-
inu nema sönn saga.“38 Það er sama hvernig all-
ar staðreyndir eru tíndar til. Þegar upp er stað-
ið kann margt að vera satt en eðli hlutanna
verður jafn mikill leyndardómur fyrir því.
Ósagt er aðeins af því hvernig heimurinn snýst og strá-
ið fýkur í vindinum og tönn fellur út af munninum og tveir
fuglar seldir fýrir einn peníng og krukkan liggur brotin hjá
vatnsbólinu, svo alt sé haft í sama orðinu, Konerne ved vand-
posten og Predikarinn.35
Þótt erfitt sé að fullyrða um hvort Umbi
hafi fundið þjóðbrautina aftur í Kristnihaldinu
er ljóst að Halldór Laxness fann hana. Næsta
skáldsaga á eftir Kristnihaldinu, Innansveitar-
kronika, hefst einmitt við þjóðbrautina eins og
til að undirstrika þetta: „Þegar þjóðhetja ís-
lands og höfuðskáld hafði um skeið bygt haug
sinn í Mosfellsdal nær þjóðbraut þar sem heit-
ir í Tjaldanesi af því ferðamenn tjalda þar, þá
kom kristni í landið.“ í0 Höfuðskáld íslands hef-
ur lokið afplánun í sjálfskipaðri skáldsögulegri
útlegð. Það er komið heim til sín.
Nokkrar heimildir
i
Verk Halldórs Laxness
Hús skáldsins. Helgafell. Reykjavík 1939. (Halldór Kiljan
Laxness)
Sjálfsagðir hlutir. Helgafell. Reykjavík 1946. (Halldór Kiljan
Laxness)
Dagur ísenn. Helgafell. Reykjavík 1955. (Halldór Kiljan Lax-
ness) Skáldatími. Helgafell. Reykjavík 1963.
XJpphaf mannúðarstefnu, Helgafell. Reykjavík 1965.
Kristnihald undir Jökli. Helgafell. Reykjavík 1968.
Innansveitarkronika. Helgafell. Reykjavík 1970.
Ú'ngur eg var. Reykjavík 1976.
Sjömeistarasagan. Vaka-Hclgafel I. Reykjavík 1978.
Grikklandsáriö. Vaka-I Iclgafcll. Reykjavík 1980.
„Eftirmáli“ við Vopnin kvödd. Ernest Hemingway. Halldór
Laxness íslenskaði. Mál og menning.Reykjavík. 1987 (3.
útg.ýbls. 321-324.
n
Aðrar heimildir
Astráður Eysteinsson: 1988. „Hvað er póst-módernismi?
Hvernig er byggt á rústum“. Tímarit Máls og menning-
ar 4. bls. 425-454.
Ástráður Eysteinsson: 1993. „í fuglabjargi skáldsögunnar".
Halldórsstefna. Ritstj. Elín Bára Magnúsdóttir og Úlfar
Bragason. Stofnun Sigurðar Nordals. Reykjavík.
Barthes, Roland: 1991. „Dauði höfundarins". Kristxn Birgis-
dóttir og Kristín Viðarsdóttir þýddu. Spor í bókmennta-
fræði 20.aldar. Bókmenntafræðistofnun Háskóla íslands.
Reykjavík.
Gísli Pálsson: 1993. „Hið íslamska bókmenntafélag“. Hall-
dórsstefna. Ritstj. Elín Bára Magnúsdóttir og Úlfar Braga-
son. Stofnun Sigurðar Nordals. Reykjavík.
Gísli Pálsson: 1995. The textual life ofthe savants. Harwood
Academic. Chur, Sviss.
Hallberg, Peter: 1969- „Kristnihald undir Jökli“. þýðandi
Njörður P Njarðvík, Skírnir, 143. ár. bls. 89-
Hallberg, Peter: 1975. Halldór Laxness. Njörður P Njarðvík
þýddi. Hið íslenska bókmenntafélag. Reykjavík.