Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2023, Page 13

að nota maður í samtengdum liðum eins og maður og Jón í (5d), og bendir
á mögulegar skýringar. Við sýnum þessi dæmi hér til að undirstrika að
það er margt sérstakt við fornafnið maður: Það gengur illa að nota það í
margvíslegu umhverfi þar sem önnur fornöfn eða nafnorð ganga vel.
Þetta eru þá ákveðin sérkenni fornafnsins maður sem virðast ekki hafa
neitt sérstakt með fornafnseiginleika maður sem slíka að gera, jafnvel þótt
þeir leiði í ljós mismunandi eiginleika fornafnsins og nafnorðsins maður.
Þessu til stuðnings getum við nefnt að sams konar fornafn í vestur-frís-
nesku, men, hegðar sér að mjög mörgu leyti eins og fornafnið maður í
íslensku en engu að síður er tækt að nota men sums staðar í dæmum sam-
bærilegum þeim sem eru sýnd í (5) þar sem ekki gengur að nota maður
(sjá Hoekstra 2010).
Við höfum tekið eftir að sum svona dæmi verða tæk þegar sjálfur er
bætt við maður, svo sem í samtengdum liðum:
(6) a. ✓ Það sem er svona gaman við að keppa er að vinna með hestinum,
sýna fólki hvað maður sjálfur og hesturinn geta orðið flott
saman.
b. ✓ Þetta er auðvitað að vissu leyti áhyggjuefni, en eitthvað sem
maður sjálfur og flestir aðrir hafa velt fyrir sér […]
c. ✓ Bæði maður sjálfur og okkar starfsmenn vilja auðvitað gera
betur.
d. ✓ Telst með þau málverk sem maður sjálfur og börnin gera?
Þetta væri áhugavert að skoða betur en við gerum það ekki hér – en bend-
um þó á önnur dæmi um maður sjálfur í köflum 2.3 og 4.4. Þess má geta
hér að lokum að þótt stjörnumerkta dæmið frá Jóhannesi Gísla Jónssyni
í (5d) sýni persónubeygðu sögnina í 1. persónu fleirtölu (*Maður og Jón
erum þreyttir) – sem á að sýna að samtengdi liðurinn maður og Jón sé
ótækur – höfum við ekki fundið dæmi um samtengda liði með maður
sjálfur sem stýra 1. persónu fleirtölu á persónubeygðri sögn. Þannig eru
persónubeygðu sagnirnar sem standa með samtengdu liðunum í (6) í 3.
persónu fleirtölu.

2.2 Ákveðinn greinir
Nafnorðið maður getur auðvitað bætt við sig greini en samsvarandi for-
nafn getur það aftur á móti ekki. Fornöfn eiga það vissulega sameiginlegt
að þau bæta ekki við sig ákveðnum greini – en það á svo sem við um flest-
ar gerðir fallorða. Viðskeyttur greinir er þá e.t.v. fyrst og fremst til marks
Maður, fornöfn og hrappar 13