Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2023, Page 14

um að orðið sem það stendur með sé nafnorð. Það að ekki sé hægt að bæta
greini við maður í setningu eins og Maður(*inn) á alltaf að segja satt8
bendir einkum til þess að það sé ekki nafnorð í því tilfelli en segir að öðru
leyti ekki hvers konar fallorð það sé.

2.3 Ákvæðisorð
Aðalsteinn Eyþórsson (1986) ræðir um að ekki sé hægt að nota ákvæðis -
orð með maður í fornafnsmerkingu. Hann sýnir dæmið í (7a) þar sem
maður inniheldur a.m.k. mælandann en þegar ákvæðisorðinu sérhver er
bætt við verður að túlka maður sem nafnorð, sjá (7b).
(7) a. Maður reynir að gera sitt besta.
b. Sérhver maður reynir að gera sitt besta.  (Aðalsteinn Eyþórsson 1986)
Aðalsteinn bendir á líkindi við persónufornöfn sem verða gjarnan að vera
ein í nafnlið. Þó geti ýmislegt komið á eftir persónufornöfnum (sbr. Við
tvö fórum í leikhús í gær, Við hin erum ekkert að skipta okkur af þessu, Ég sá
ykkur frændurna drekka brennivín) – og það eigi einmitt líka við um for-
nafnið maður. Hann sýnir dæmið í (8a) en til samanburðar höfum við sett
dæmið í (8b) sem sýnir að sjálfur getur staðið með persónufornöfnum á
borð við hún.
(8) a. Aðrir eru ekkert betri en maður sjálfur.  (Aðalsteinn Eyþórsson 1986)
b. Hún segir að aðrir séu ekkert betri en hún sjálf.
Aðalsteinn leggur raunar til að maður sé greint sem persónufornafn. Það
er mjög áhugaverð tillaga sem við athugum þó ekki frekar hér.

2.4 Maður sem eignarfallseinkunn
Fornafnið maður getur staðið sem eignarfallseinkunn með nafnorði sem
bætir við sig greini, ólíkt nafnorðum á borð við karl, kona og maður eða
sérnöfnum.
(9) a. Ef bíllinn manns bilar verður að gera við hann.
(sbr. Einar Frey Sigurðsson 2012:97)
b. Ef bíllinn minn bilar verður að gera við hann.
Einar Freyr Sigurðsson og Jim Wood14
8 Ef greinir er notaður á maður í dæmi eins og þessu er það tækt ef verið er t.d. að tala
um einhvern tiltekinn mann (svo sem annan en mælanda) eða tegundina maður.