Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2023, Qupperneq 23

Hér virðist maður í móðursetningu geta verið samvísandi við 1. persónu
fornafn undirskipaðrar setningar. Þetta eitt og sér bendir ekki endilega til
fornafnseiginleika maður; til samanburðar getum við litið á setninguna í
(29). Þar fer María á undan fornafninu hún og er þetta tvennt samvísandi.
Þar með er ekki sagt að við viljum halda því fram að María sé fornafn
heldur auðvitað einungis að hún sé fornafn.
(29) Maríai segir að húni sé alltaf blönk.
Þá vaknar augljóslega sú spurning hvort hægt sé að fá samvísun eins og í
(28) en þó þannig að fornafnið ég sé yfirskipað maður. Jóhannes Gísli
Jónsson sýnir dæmin í (30a–b) en auk þess finnast fjölmörg raunveruleg
dæmi á netinu um þetta, í (30c–e) eru þrjú slík dæmi sýnd:
(30) a. Égi er alltaf blankur þótt maðuri vinni eins og þræll.
(Jóhannes Gísli Jónsson 1992:23)
b. Égi vona að maðuri verði ekki of seinn.
(Jóhannes Gísli Jónsson 1992:23)
c. ✓ Ég er bara að segja það að maður er á góðum aldri og þarf að
starfa eitthvað ef ég fer að gera eitthvað.
d. ✓ Ég játa að maður hefur kíkt á gamla leiki og skoðað hvað hann
gerði okkur og hvernig
e. ✓ Ég viðurkenni þó að maður fékk í magann þegar gosið í
Vatnajökli byrjaði […]
Í þessum dæmum er ég í yfirskipuðu setningunni og maður í undirskip -
uðu setningunni. Þarna virðist maður vísa eingöngu til sjálfs mælandans
og ég og maður vera samvísandi. Þetta er hugsanlega einna skýrast í (30d–
e) því að í yfirskipuðu setningunum eru sagnirnar játa og viðurkenna not -
aðar og eðlilegast að líta svo á að mælandinn viðurkenni eða játi eitt hvað
sem hann sjálfur hefur gert eða upplifað.16
Þá höfum við fundið dæmi þar sem maður veldur nokkuð óvænt 1.
persónu samræmi á sögn í gegnum tengieyðingu, sjá (31) þar sem öll
dæmin um 1. persónu samræmi á persónubeygðri sögn eru með hafa –
ástæðan er sú að við leituðum sérstaklega að þessari sögn í Risamál -
Maður, fornöfn og hrappar 23
16 Í framhaldi af umræðunni um samvísun ég og maður má líka rifja upp dæmi (2d)
sem hér er endurtekið sem (i). Í þessu dæmi virðist alveg skýrt að maður og mig séu sam-
vísandi en þar segir landsliðsmaður í handbolta frá því í viðtali að hann hafi átt sér þann
draum að spila með landsliðinu á stórmóti frá því hann var 10 ára.
(i) ✓ Frá því maður var 10 ára hefur mig dreymt um þetta […]