Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2023, Side 29

3.4 Stutt samantekt
Við höfum rætt hér um almenna og sértæka merkingu fornafnsins
maður. Fornafnið verður venjulega að geta falið í sér mælandann en mis -
munandi er hve margra annarra til viðbótar það nær til, þ.e. hversu
almenn notkunin er. Við veltum því fyrir okkur hvort hægt væri að
greina þessar tvær merkingargerðir á sama hátt, þ.e. með einhvers konar
almennum virkja eða breytu. Í almennri merkingu væri mengið sem
maður nær til mjög vítt en þrengdist með sértækri merkingu.
Við skoðum næst eiginleika fornafnsins maður m.t.t. þess hvort það
teljist vera hrappur.

4. Hrappar
Í þessum kafla ræðum við nokkuð almennt um hrappa. Í 5. kafla ræðum
við svo um formgerð maður, m.a. út frá hugmyndinni um hrappa. Áður
en lengra er haldið skulum við rifja upp lýsinguna á hröppum sem var sett
fram í inngangi:
(44) Lýsing á hröppum
Hrappur er nafnliður sem er túlkaður sem X. persóna en er að form-
inu til Y. persóna, X ≠ Y. (Collins og Postal 2012:5)
Þessi lýsing virðist falla nokkuð vel að því sem við höfum sagt um sértæka
merkingu maður, þ.e. þar sem það vísar eingöngu til mælandans. Það er
þá túlkað sem 1. persóna en er að forminu til 3. persóna.
Í (4) í inngangi þessarar greinar sýndum við dæmi um notkun hrapp-
anna pabbi og kallinn. Tvö önnur dæmi eru sýnd í (45), þessi bloggari og
höfundar þessarar greinar.
(45) a. ✓ Hann fer tvímælalaust á lista yfir bestu tónleika sem þessi
bloggari hefur farið á […]
b. ✓ Í rúm tvö ár hafa höfundar þessarar greinar verið í hópi þeirra
fjölmörgu sem nota samskiptavefinn Facebook […]
(Wood og Einar Freyr Sigurðsson 2014:201)
Þá dettur líklega ýmsum í hug það þegar sumt fólk talar um sjálft sig í 3.
persónu með því að nota eiginnafn sitt í stað þess að segja ég. Dæmi um
þetta er setning sem Richard Nixon sagði á fréttamannafundi árið 1962.
Ef einhver annar en Nixon hefði sagt setninguna í (46) hefði auðvitað
ekki verið um hrapp að ræða.
Maður, fornöfn og hrappar 29