Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2023, Qupperneq 30

(46) You don’t have Nixon to kick around any more.
(Collins og Postal 2012:1)
Með því að minnast á hrappa sem eru sérnöfn erum við ekki að segja að
þeir hafi sömu setningafræðilegu eiginleika og fornafnið maður (eða aðrir
hrappar, svo sem þessi bloggari) með merkingu 1. persónu – við komumst
einmitt að þeirri niðurstöðu í kafla 4.2 að ekki séu allir hrappar fornöfn.
Það greinir maður frá mörgum öðrum hröppum.

4.1 Eiginleikar hrappa
Það er síður en svo sjálfgefið að 1. persónu merking nafnliðar sem er að
forminu til 3. persóna – sbr. fornafnið maður – hafi nokkuð sérstakt að gera
með setningafræðilega formgerð; við gætum allt eins sagt að slíkt „misræmi“
bæri að skýra með öðrum hætti, svo sem merkingarfræði eða aðstæðufræði
(e. pragmatics). Collins og Postal (2012) ræða þetta nokkuð ítarlega og benda
á að almennt hafi málfræðingar einmitt hallast að því. Þeir færa aftur á móti
rök fyrir því að best sé að gera grein fyrir hröppum setningafræðilega.
Samkvæmt greiningu Collins og Postals þurfa fornöfn undanfara þegar
þau eru notuð. Slíkir undanfarar eru hins vegar mjög oft ósagðir (eða
ósýnilegir). Greining þeirra felur í sér að í setningu eins og Ég er kennari
sé ósagður undanfari fornafnsins ég sem Collins og Postal kalla AU -
THOR (hástafir eru notaðir til að sýna að þetta er ósagður undanfari) en
við tölum hér um MÆLANDA. Í setningunni Þú ert nemandi er svo
undan fari fornafnsins þú og hann kalla þeir ADDRESSEE en við tölum
hér um VIÐMÆLANDA. Bæði MÆLANDI og VIÐMÆLANDI eru
nafnliðir í meðförum Collins og Postals.
(47) a. MÆLANDI ← Ég er kennari.
b. VIÐMÆLANDI ← Þú ert nemandi.
Við förum svipaða leið og þeir Collins og Postal en í stað þess að gera ráð
fyrir eiginlegum nafnlið sem undanfara fylgjum við hugmyndum Hall -
dórs Ármanns Sigurðssonar (2004a, 2004b, 2010, 2011, 2014) um sam-
hengistengla á jaðri setninga (í svokölluðum tengilið, e. Complementizer
Phrase, CP). Ósagðir samhengistenglar nýtast vel þegar gera skal grein
fyrir misræmi milli þess sem vísað er til og málfræðilegra eiginleika þess.
Samhengistengill 1. persónu er innbyggður MÆLANDI og samhengis-
tengill 2. persónu er innbyggður VIÐMÆLANDI.20 Við sýnum í (48a)
Einar Freyr Sigurðsson og Jim Wood30
20 Halldór Ármann Sigurðsson (t.d. 2011, 2014) gerir almennt aðeins ráð fyrir sam-