Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2023, Qupperneq 43

tæki (e. SPECIFICITY) sem greini milli persónulegra og ópersónulegra for-
nafna. Persónuleg fornöfn á borð við ég eru sértæk – þau vísa til tiltekinna
persóna. Við höfum hér talað um maður í almennri merkingu og það nær
ekki til tiltekinna persóna og flokkast því sem –sértækt. Aftur á móti
höfum við einnig talað um sértæka merkingu (sem er þýðing á specific hjá
Halldóri Ármanni Sigurðssyni og Egerland 2009) en maður virðist einmitt
geta flokkast sem +sértækt (en sjá þó umræðu hjá Hoekstra 2010 um
men). Við gætum þá hugsanlega sagt að munurinn á maður í almennri og
sértækri merkingu felist í því hvort það sé –sértækt eða +sértækt.
Í þessu tilliti er svolítið spennandi að velta fyrir sér fornafninu þú, sem
bæði er hægt að nota sem persónufornafn og ópersónulegt fornafn.29
Þennan mun mætti þá e.t.v. skýra með þessum þætti; þegar vísað er til
viðmælanda eingöngu er fornafnið +sértækt en þegar það er notað sem
ópersónulegt fornafn (eins og í (71)) er það –sértækt.30
(71) a. ✓ Margir halda að fötlun þýði að þú getir ekki gert hitt og þetta.
b. ✓ Tungumál eru eins og lungu og hjarta; án aðhalds og æfingar
hrörna þau. Vandamálin koma aðallega upp þegar þú ert í
kring um fólk sem talar sömu tungumál og þú. Þá er svo auð -
velt að blanda öllu saman og nota bara „góðu“ orðin úr hverju
tungumáli.
c. ✓ Þegar þú ert búinn að ljúga svona ofsalega oft og einbeitt þá
auðvitað trúir þér enginn þegar þú ferð svo að segja eitthvað.
d. ✓ Samkvæmt könnuninni er tuttugu og þrisvar sinnum líklegra
að þú deyir í umferðinni ef þú ert að senda sms.
e. ✓ Ef ef þú ert mjög háð(ur) nikótíni geturðu notað tvö lyfjaform
samtímis.
Þetta þarf að skoða betur og eins hvort greina megi þú í þessari merkingu
sem hrapp (hér má benda á stutta umræðu um you og one hjá Collins og
Maður, fornöfn og hrappar 43
29 Í málfræðilegri umræðu er stundum sett út á notkun þú í almennri merkingu. Árni
Böðvarsson (1992:155) mælir þannig frekar með notkun maður:
Persónufornafnið þú er nytsamlegt orð þar sem það á við. Í íslensku á það aðeins við
þann sem talað er við, en í ensku er það líka notað um einhverja þriðju persónu, einhvern
annan sem verið er að tala um. Það er óboðlegt lesendum eða hlustendum ís lenskra
fjölmiðla í sérenskri merkingu eins og „þú ferð með þyrlu þarna á milli“ — nema þessi
„þú“ ætli í þetta ferðalag. Í slíkum samböndum getur verið gott að nota nafnorðið maður.
30 Mörkin milli þú sem ópersónulegs fornafns annars vegar og persónufornafns hins
vegar eru ekki alltaf skýr, sbr. einnig Soares (2023) sem ræðir um fornafn 2. persónu ein-
tölu í rómönskum núllfrumlagsmálum.