Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2023, Qupperneq 54

tekist og stafsetning Rasks varð viðtekin stafsetning í meira en 30 ár eða
frá öðrum áratug nítjándu aldar og fram á sjötta áratuginn þegar svokölluð
skólastafsetning varð ríkjandi. Hugmyndir Rasks urðu einnig grunnur þeirra
stafsetningartillagna sem urðu ofan á sem opinber stafsetning á tuttug -
ustu öld (Jóhannes L.L. Jóhannsson 1921–1922:122).
Sveinbjörn Egilsson þakkar fyrir Lestrarkverið í bréfi til Rasks frá 27.
febrúar 1831:5 „Jeg get ekki látið hjálíða að þakka yður ástsamlega fyrir
ágæta Lestrarkverið sem Þèr hafið gefið okkur.“ Í svarbréfi Rasks (1941(2):
255) til Sveinbjarnar 4. maí 1831 þakkar hann honum fyrir en segist hafa
fengið lítil viðbrögð við ritinu: „[…] jeg tror ikke jeg har modtaget en
eneste Bemærkning af nogen kyndig og duelig Mand, som kunde over-
tyde mig om at han havde læst Pjesen, uden et Par Ord af Hr. Th. Helge -
sen [líklega séra Þorsteinn Helgason (1806–1839)] en Aften i Selskab.“6

2.3 Forníslenska og íslenskt nútímamál: sama tungumálið?
Áður en litið er nánar á stafsetningartillögur Rasks er rétt að skoða hug-
myndir hans um tengsl forníslensku og íslensks nútímamáls enda tengist
það náið því hvaða viðmið hann hafði við gerð stafsetningartillagna sinna
fyrir íslensku. Ýmsir hafa bent á að Rask hafi í upphafi talið að minni
munur væri á fornu og nýju máli en væri í raun og hefði ekki gert sér
nægilega skýra grein fyrir þeim breytingum sem hefðu orðið á framburði
og beygingum (sbr. t.d. Guðrúnu Kvaran 1987:226–227, Kjartan G. Ottós-
son 1990:53). Vinna Rasks við íslensk-latnesk-danska orðabók Björns
Halldórssonar (1992 [1814]:xv) virðist ekki hafa haft mikil áhrif á skoðan-
ir hans á þessum málum þótt hún sé í raun fyrsta orðabókin sem að mestu
hefur samtímamálið sem viðfangsefni. Hugmyndir Rasks um þetta urðu
þó skýrari síðar og er til að mynda greint betur á milli forns og nýs máls
Jóhannes B. Sigtryggsson54
5 Uppskrift mín. Bréfið er óútgefið en varðveitt í ÍB 94 4to.
6 Sveinbjörn Egilsson taldi að Rask hefði ætlað að skrifa annað rit um íslenska staf-
setningu og skrifar í óútgefnu bréfi dagsettu 4. ágúst 1832 (sem varðveitt er í ÍB 94 4to) til
Rasks (uppskrift mín): „Jeg ætla að stínga uppá við Bókmentafèlagið hèrna, að það biðji
yðr um yðar ísl. Réttritun, sem þèr sögðust hafa tilbúna; vildi eg að hún yrði prentuð og
vona eg að þèr víkist fúslega undir það.“ Í svarbréfi til Sveinbjarnar frá 27. september 1832
segist Rask (1941(2):270) hins vegar engin áform hafa um að skrifa meir eða ítarlegar um
íslensku eða á íslensku og ekkert slíkt rit sé til: „Jeg beder Dem på det inderligste ikke at
göre noget Forslag til Selskabet [þ.e. Bókmenntafélagsins] om min Retskrivning, ti den er
ikke til, ej heller agter jeg nu nogensinde at skrive mer om eller på Islandsk.“ Ekkert er
varðveitt af þessu riti og óvíst hvort Rask hefur nokkuð unnið að því.