Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2023, Blaðsíða 79

Rask gat því haft mikil áhrif á það hvaða stefnu hún tæki. Hann vildi gera
sem minnst úr mun á fornu og nýju máli í stafsetningu (sjá 2.3) og það
viðhorf hans hafði áhrif á að frekar var stuðst við uppruna en framburð í
íslenskri nútímastafsetningu. Rask hafði ekki síst áhrif með því að festa í
sessi ýmislegt í stafsetningu, t.d. sérhljóðabrodda, og staðla notkun ýmissa
atriða, t.d. ⟨z⟩, ypsilons og ⟨n⟩/⟨nn⟩. Ýmislegt af því höfðu aðrir lagt til
fyrr, til dæmis höfundur Fyrstu málfræðiritgerðarinnar og Eggert
Ólafsson, en Rask kom skikki á stafsetninguna og breiddi hana út með
hjálp Hins íslenska bókmenntafélags og útgáfu þess.
Sumar tillagna Rasks urðu þó seinna ekki hluti af almennri stafsetn-
ingu, til dæmis táknið ⟨è⟩, það að rita „breiða“ sérhljóða á undan ng/nk, og
að greina á milli ⟨r⟩ og ⟨ur⟩. Rask hafði einnig missterkar skoðanir á
ýmsum atriðum í stafsetningu og þær breyttust stundum. Sumt sem hann
lagði til hafði hann einnig hugsað sér að yrði eingöngu notað í útgáfum
fornrita en ekki í almennri stafsetningu. Stundum gekk hann einnig of
langt í málfræðilegri greiningu til þess að úr yrðu hagnýtar tillögur. Það á
til að mynda við um flókið kerfi hans um yfirsett stafmerki yfir sérhljóð -
um.
Áhrif Rasks í stafsetningarmálum voru því sannarlega mikil og tillög-
ur hans urðu grunnur síðari stafsetningartillagna. Íslensk nútímastafsetn-
ing byggist því á grunni reglna og tillagna Rasks um stafsetningu og þá
sérstaklega því viðhorfi hans að frekar ætti að miða í stafsetningu við upp-
runa en framburð.

heimildir
Handrit
ÍB 94 4to
NKS 149 c107 4to
NKS 3268 IV 4to

Prentuð rit
Aðalgeir Kristjánsson (ritstj.). 1984. Bréf Konráðs Gíslasonar. Rit 27. Stofnun Árna Magnús -
sonar, Reykjavík.
Aðalgeir Kristjánsson. 1996. Carl Christian Rafn. Tveggja alda minning. Ritmennt 1:22–
52.
Aðalsteinn Hákonarson. 2016. Aldur tvíhljóðunar í forníslensku. Íslenskt mál 38:83–123.
Aðalsteinn Hákonarson. 2017. Hljóðið é í yngri forníslensku. Tvíhljóð eða hljóðasamband?
Íslenskt mál 39:37–71.
[Aðsent.] 1887. Rasmus Kristján Rask. Þjóðviljinn (Þjóðviljinn ungi) 2(6):22–23.
Rasmus Rask og íslensk stafsetning 79