Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2023, Side 136

b. Innihald
Hann málaði með rauðum lit á vegginn.
Hér fullyrðir ChatGPT — ranglega — að báðar setningarnar séu mál fræði -
lega réttar. Forritið vill einnig meina að setningarnar „[nái] til sömu áherslu
og fyrrnefndar setningar“ og einnig að „grundvallarmerkingin [sé] sú sama“
í (4a) og (4b). ChatGPT segir réttilega að „hann hafi notað rauðan lit til
að mála eitthvað á vegginn“ í (4b), en fullyrðir svo að hann hafi málað
„yfirborð veggjarins með rauðum lit og myndað þannig hluta af honum“ í
(4a). Setningarnar í (4a) og (4b) geta þó varla haft sömu grundvallarmerk-
ingu innbyrðis og jafnframt sömu „áherslu“ og (3a) og (3b). Forritið flokkar
staðarvenslin í (3a) undir svæði en setningarnar í (4a) og (4b) undir inni-
hald og því er „áherslan“ á milli þeirra ólík. Það virðist vera eitthvað við
þessi staðarvensl sem mállíkanið á erfitt með að ná utan um en það reynir
samt með óbilandi sjálfstrausti að greina innihald setninganna og þá koma
gloppurnar í ljós. Þó svo að (4a) sé málfræðilega röng myndi ég túlka
dæmið svo að allur veggurinn hafi verið málaður rauður en að andlagið sé
þá á röngum stað eða þá að það þyrfti að vera þyngra, eins og í Hann mál -
aði með rauðum lit vegginn sem var búinn að vera hvítur í 20 ár.4 ChatGPT
er enn ekki fært um að finna slíkar útskýringar því að það nær ekki utan
um notkun staðarvensla.5

5. Mállíkanið og framtíðin
Mállíkanið GPT-4, sem ChatGPT er byggt á, er matað á ógrynni texta á
netinu en kerfið skortir líkan af því hvernig heimurinn virkar, sem virðist
benda til skorts á skilningi á orsakasamböndum. Þetta bendir til þrenns.
Í fyrsta lagi verðum við að draga þá ályktun að maðurinn sé gæddur skap-
andi málkerfi sem gerir honum kleift að skilja setningar sem hafa ekki
verið notaðar áður. Magn þjálfunargagnanna er ekki nægilegt til að veita
ChatGPT slíka hæfni, sennilega vegna þess að kerfið sjálft er ekki nógu
öflugt. Tölvunarfræðingurinn og heimspekingurinn Judea Pearl skrifar í
bókinni The Book of Why að það sem vanti í vélarnar til að brúa bilið á
milli mannlegrar greindar og gervigreindar sé einmitt orsakatengsl (Pearl
og Mackenzie 2018:53). Það að kanna getu kerfisins til þess að túlka
Mikael Lind136
4 Þakkir fær Einar Freyr Sigurðsson fyrir að benda mér á þetta.
5 Til að kanna getu nýja módelsins GPT-4o spurði ég sömu spurningar 19. maí 2024
en fékk þá svarið að (4a) væri „rétt og skýr“ en (4b) „ekki réttmæt á íslensku“ því „[f]orsetn-
ingin "á" [sé] óþörf og ruglingsleg“.