Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2023, Síða 137

óhefð bundna notkun á staðarvenslasögnum sem manneskjur geta auð veld -
lega áttað sig á er ein leið til þess að varpa ljósi á þennan skort. Í öðru lagi
er það veigamikill eiginleiki tungumálsins að hafa mótast við notkun í
raunheiminum og með því að auka þekkingu okkar á málkerfi, huga og
veruleika skiljum við betur hvernig manneskjur geta lært ákveðna hluti
sem mállíkön nútímans geta ekki. Í þriðja lagi getur ChatGPT að vísu
verið ágætt hjálpartæki fyrir til dæmis þá sem eru að læra nýtt mál, því að
forritið getur svarað spurningum á til dæmis íslensku á nokkuð sannfær-
andi hátt (þó alls ekki villulaust, sjá umræðu hjá Einari Frey Sigurðssyni og
Irisi Eddu Nowenstein 2023), en það getur líka ruglað notendurna og í
versta falli leitt þá á villigötur með því að gefa svör sem ekki er treystandi.
Staðarvenslasagnir eru sem sagt hluti sagna sem haga sér forvitnilega
vegna þess að þær fela í sér orsakasambönd sem valda vandræðum fyrir
mállíkönin og með því að kanna þær betur geta þær hugsanlega sýnt fram
á ákveðna yfirburði mannlegrar málhæfni í samanburði við getu tungu-
málalíkana. Það er merkileg staðreynd að þrátt fyrir að ChatGPT hafi farið
í gegnum ógrynni margvíslegra texta eru til setningar sem það hefur ekki
rekist á og skilur ekki. Segjum að sjálft kerfi mállíkana þróist ekki þó svo
að gagnabankar þeirra haldi áfram að stækka; þá er að mínu mati ekki lík-
legt að forrit eins og ChatGPT muni geta náð sömu málhæfni og við
mann eskjur erum gæddar. Til að bæta úr annmörkunum þarf ekki fyrst
og fremst meiri þjálfunargögn heldur skýrari forritun. Þar að auki er fram -
boðið af vel skrifuðum textum ekki óendanlegt og þegar spjallmennin eru
þjálfuð á til dæmis athugasemdum á samfélagsmiðlum fara gæði þeirra
versn andi (sjá Andersen 2023). Ein forvitnileg afleiðing þessa skorts Chat -
GPT á skapandi málkerfi er — kannski óvænt — að gallarnir geta orðið að
áhugaverðum gögnum í höndum málfræðings. Það er að segja, þótt Chomsky
o.fl. (2023) hafi rétt fyrir sér í að kalla ChatGPT mynsturleitarvél en ekki
mannshuga, þá er ég ekki sammála þeirri staðhæfingu þeirra að mállíkön
séu mjög gagnslítil í málvísindarannsóknum. Einmitt með því að skoða
galla mállíkana er hægt að færa sannanir fyrir kenningum Chomskys um
sérstöðu mannlegs máls. Í þessari flugu hef ég með innblæstri frá Veres
og Sampson reynt að kanna eina leið að því.
Að lokum er hægt að benda á að enn fleiri tækifæri geta falist í notkun
gervigreindar í málvísindarannsóknum. Hvernig væri að nota flokkunar-
hæfileika mállíkana til að rannsaka hvort ástæða sé til að gera ráð fyrir
hinni svokölluðu algildismálfræði (e. Universal Grammar)? Gervi greindin
er vitanlega skilvirk í að flokka gögn og sú hæfni gæti orðið að góðu verk-
færi í höndum málfræðinga. Ég held að það gæti skilað áhugaverðum
Gervigreind og málhæfni 137