Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2023, Page 234

Ein stærsta viðvörunarbjallan hringir þegar í ljós kemur að í bókinni er enga
heimildaskrá að finna; lítið er getið um heimildir annars staðar í bókinni og ekki
vitnað í orðabækur um hvar upplýsingar um meint tökuorð úr gelísku sé að finna.
Að vísu er minnst á nokkra fræðimenn sem hafa áður skrifað um efni tengd bók-
inni, þar á meðal Hermann Pálsson, Helga Guðmundsson, Einar Ól. Sveinsson
og Gísla Sigurðsson (bls. 59). Engu að síður eru verk þeirra ekki nýtt (eða a.m.k.
ekki vísað til þeirra) til að styðja við tilgátur bókarinnar, t.d. um að fjöldi land-
námsfólks frá Írlandi hafi verið meiri en almennt hefur verið talið. Sérstaka eftir -
tekt vekur að lítið er notast við rit Helga Guðmundssonar málfræðings (t.d. 1997)
sem einna mest hefur skrifað um ýmis örnefni sem talin hafa verið af keltneskum
toga, hvað þá að nokkru markverðu sé bætt við. Ef Þorvaldur hefði stuðst við
fyrri fræðirit og þá þekkingu sem þau hafa að geyma um hugsanlegan gelískan
uppruna sumra orðanna sem hann fjallar um hefði það aukið áreiðanleika bókar-
innar. Þetta gerir hann þó ekki. Einnig vekur athygli að fyrir utan Helga eru fæst-
ir þeirra sem hann þó nefnir á nafn í bókinni málfræðingar heldur eru, eins og
höfundurinn, leikmenn með áhuga á hugsanlegu sambandi Írlands og Íslands á
landnámsöld (sjá bls. 60).
Þorvaldur fellur líka í þá gildru að fjalla um „keltnesku kirkjuna“ svokölluðu.
Hugmyndin um keltneska kristni sem talin hafði verið sérstök og frábrugðin evr-
ópskri kristni á meginlandinu er núna úrelt (bls. 17). Það er eins og höfundurinn
geri sér ekki grein fyrir að á miðöldum voru Írland og Ísland fyrst og fremst hluti
af Evrópu og menning beggja landanna endurspeglar það. Með öðrum orðum var
hvorugt þessara landa eitthvað einstaklega „írskt“ eða „íslenskt“ á þessum tíma,
hvað þá að kristileg trúariðkun þar hafi í grundvallaratriðum verið frábrugðin því
sem gerðist annars staðar í Evrópu. Þar af leiðandi er engin ástæða til að halda því
fram að tökuorð sem tengjast kristni séu frekar úr gelísku heldur en norrænum
málum, þýsku, frönsku, ensku eða latínu.
Svo virðist sem Þorvaldur setji fram tvær tilgátur í riti sínu. Sú fyrri er að stór
hluti landnámsfólksins hafi verið gelískumælandi, raunar svo stór hluti að þetta
fólk hafi haft langvarandi áhrif á tungumálið, þar á meðal örnefni. Síðari tilgátan
er að á innan við tvö til þrjú hundruð árum hafi gelísk tunga horfið svo gjörsam-
lega að höfundar Landnámabókar hafi ekki lengur verið meðvitaðir um að það
tungumál hefði nokkurn tíma verið útbreitt hér á landi.
Hvað sem slíkum atriðum líður er stærsti og augljósasti gallinn á þessari bók
alvarlegur skortur á málfræðiþekkingu. Höfundur talar iðulega um tungumálið
sem „gelísku“, hugsanlega fyrir áhrif frá fræðiritum Helga Guðmundssonar (bls.
59), en hann virðist samt ekki alveg skilja hvað átt er við með því hugtaki. Einn
undirkaflanna er nefndur „Landnámuhöfundur skilur ekki gelísku“ (bls. 43) en það
er óljóst að höfundur geri það sjálfur. En ekki er nóg með það heldur virðist höf-
undi ekki vera fullljóst hvað er átt við þegar talað er um gelísku sem tungumál.
Hvarvetna í bókinni blasir við að hann gerir engan greinarmun á mismunandi
málsvæðum þar sem keltneskumælandi fólk bjó á ýmsum tímum eða málbreyt-
ingum sem hafa átt sér stað á ólíkum tímaskeiðum. Hugtakanotkunin er óskýr og
Ritdómar234