Morgunblaðið - 27.06.1978, Síða 25

MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 27. JÚNÍ 1978
33
það er að standa einn undir blaði
viku eftir viku og ár eftir ár.
En hvers konar blað var Storm-
ur? Að sögn Magnúsar sjálfs var
hann frjálslynt, pólitiskt ádeilu-
blað, sem fjallaði um flest stórmál
þjóðarinnar í fullri alvöru. Hins
vegar beitti Magnús aldrei gífur-
eða skammaryrðum, heldur kímni
og hæðni, af því að honum féll sá
stílsháttur bezt og áleit hann
áhrifamestan.
Af einstökum mönnum beindi
hann oftast spjótum sínum að
Jónasi frá Hriflu, enda aðsóps-
mestur og umdeildastur stjórn-
málamanna á þessum tíma. Þegar
Jónas varð fimmtugur 1. maí 1935
kom út aukablað af Stormi, átta
síður, rautt að lit og efnið allt
helgað Jónasi. Einna mesta at-
hygli vakti svohljóðandi skeyti frá
Hitler: „Du bist wie eine Blume",
sem Magnús útlagði svo meistara-
lega: „Þú ert eins og hver önnur
planta."
Upplag Storms var að jafnaði
1500 eintök, en af Jónasarblaðinu
seldust 500o eintök.
Rúmum áratug síðar töluðust
þeir við í fyrsta sinn Magnús
Stormur og Hriflu-Jónas. Þeir
hittust í bæjarþingsalnum á Þor-
láksmessu. Jónas kallaði til hans,
heilsaði honum með handabandi
og sagði:
„Öhö, þú græddir vel á mér,
Magnús, á meðan Stormur var upp
á sitt bezta. Þu hefur aldrei
þakkað mér fyrir það.“
Síðustu áratugina gegndi
Magnús bókavarðarstarfi við eitt
af útibúum Borgarbókasafnsins,
en stundaði mest ritstörf. Eftir
hann liggja alls 29 bækur, 8
frumsamdar og 21 þýdd — og
þrítugasta bókin kemur í haust. Af
frumsömdum bókum hans verður
sjálfsævisagan „Syndugur maður
segir frá“ ugglaust talin merkust,
er fram líða stundir. Hún hefur
dágott heimildargildi um horfna
tíð, en þyngst er þó á metaskálum
hreinskilni höfundar, skopskyn
hans og ritleikni. Af þýðingum
sínum hafði Magnús sjálfur mest-
ar mætur á bókum Stefans Zweigs,
Maríu Antoinettu, Maríu Stuart
og Lögreglustjóra Napóleons. Vert
er einnig að nefna Einkalíf Napó-
leons og Eugeníu keisaradrottn-
ingu eftir Oktave Aubry, Pétur
mikla eftir Alexej Tolstoj og hina
vinsælu sögu Porsytana eftir John
Galsworthy.
Á öðru ári sínu í háskólanum
kvæntist Magnús Sigríði Helga-
dóttur, mikilli myndar- og merkis-
konu. Þau eignuðust fjögur börn,
og eru þau þessi: Gerður kennari,
fædd 1919, gift Tómasi Gíslasyni
rafvirkja; Sverrir, fæddur 1921, en
hann lézt úr lungnabólgu rúmlega
eins árs gamall; Ásgeir, fæddur
1923, en hann lézt 1975; Helgi
Birgir loftskeytamaður, fæddur
1926, en kona hans er Guðrún
Sveinsdóttir. Fyrir hjónaband
eignaðist Magnús dóttur, Maríu
deildarhjúkrunarkonu, sem búsett
er í Lundúnum.
Ég vil ljúka þessu stutta ævi-
ágripi með niðurlagsorðum ævi-
sögunnar, en þau eru á þessa leið:
„Nú þegar þessu rabbi er lokið
og ég var að enda við að líta yfir
það, þá flugu mér í hug þessi orð,
sem Sigurður minn Berndsen sagði
einu sinni við mig: „Það hefur nú
orðið heldur lítið úr gáfunum
þínum, Magnús minn. Þú hefur
ekki orðið sýslumaður og ekki
lagaprófessor, og þú hefur ekki
heldur orðið alþingismaður né
ráðherra, og ekki er heldur orðinn
neinn verulegur krumur í því sem
þú skrifar."
Vafalaust eru margir Sigurði
sammála um þetta, en samt er það
nú svo, að einhvernveginn sætti ég
mig betur við þann litla árangur
ævistarfs míns að hafa íslenzkað
nokkur erlend úrvalsrit, en þótt ég
hefði gerzt einkennisklæddur inn-
heimtumaður ríkissjóðs eða orðið
klafabundin þingmannstuska eða
úrræðalítið ráðherratötur."
- • -
Ég kynntist Magnúsi Magnús-
syni fyrir þrettán árum, þegar ég
kom fyrst á bernskuheimili konu
minnar. Hann lá þar á dívan í
herbergi sínu umkringdur bókum
og blöðum, hæglátur og ljúflyndur,
viðræðugóður og ísmeygilega spur-
ull við þá, sem sátu á eintali við
hann. Ef mannmargt var í her-
bergi hans og fjör færðist í
umræður, lék hann á als oddi,
dinglaði annarri löppinni i sífellu
og hló dátt.
Smátt og smátt tókst með okkur
vinátta og trúnaðartraust, sem
varð mér til ómetanlegrar uppörv-
unar. Herbergið hans varð mér
tryggur staður, þar sem ég átti
vísar næðisstundir.
Þeirra mun ég ætíð sakna.
Lífslöngun hans var ótrúlega
sterk og forvitnin óseðjandi. Hann
las bækur og blöð og fylgdist með
atburðum líðandi stundar, bæði
innanlands og utan. Að auki vildi
hann skyggnast á bak við tjöldin,
ef þess var kostur; hringdi þá
gjarnan og spurði eitthvað á þessa
leið:
„Þessi nýi maður þarna, mér
þykir hann kúnstugur. Þekkirðu
hann? Hverra manna er hann? Er
hann gáfaður? Er hann mikill
vexti og sterkur? Þykir honum
gott í staupinu? Er hann kvenna-
maður?"
Allt þetta og ótalmargt fleira
vildi hann vita um nýjan mann,
sem hafði vakið athygli hans,
einkum á sviði stjórnmála eða
bókmennta.
Manrilýsingar voru snar þáttur,
bæði í lífi hans og verkum.
Palladómarnir um alþingismenn,
sem komu út í tveim bindum 1925
og 1930 og verða endurprentaðir í
haust, teljast listræn blaða-
mennska af bezta tagi. Þeir eru
afburðavel skrifaðir hvað mál og
stíl snertir, meinlega hæðnir
margir hverjir og sumir snjallar
mannlýsingar í örfáum dráttum.
Auk sjálfslýsingarinnar í ævisög-
unni verða lýsingar Magnúsar á
samferðamönnum sínum, til dæm-
is Jóni Þorlákssyni, Ólafi Thors,
Páli Eggert Ólasyni og Magnúsi
Ásgeirssyni, að öllum líkindum
mestur fengur komandi kynslóð-
um.
Magnús hafði yndi af ferðalög-
um. Skemmtilegast þótti honum
að aka um sveitir landsins og virða
fyrir sér blómleg stórbýli og rifja
upp sögu þeirra um leið. Landslag
bar hann jafnan saman við Vatns-
dalinn; ekkert jafnaðist á við
hann. Við hjónin skruppum með
honum norður í Húnavatnssýslu
sumarið 1975.
Þá leit hann bernskuslóðirnar í
síðasta sinn.
Sumarið 1960 kom hann heim
með Gullfossi úr siglingu; sá
landið rísa úr sæ og datt í hug sem
oftar erindi eftir Einar Benedikts-
son. Hann var þeirrar skoðunar,
að þær ellefu aldir frá því að
skáldskapur hófst á landi hér hafi
ekki komið fram nema 10—12
stórskáld. Og ekkert þeirra reis
hærra að hans dómi en Einar
Benediktsson. Erindið var úr
Sóley, einu fegursta kvæði, sem ort
hefur verið um ættjörð vora. Með
því lýk ég þessum orðum og flyt
Magpúsi Magnússyni hinztu
kveðju ásamt þakklæti fyrir
ógleymanleg kynni:
— I>ar rís hún. vot drottninK. djúpsins mær,
mcð drifbjart men yfir KÖfuKum hvarmi
ok framtfma-daKÍnn ungan á armi,
eins og guft þanki hrein og skær.
Frá henni andar ilmviðsins blær,
en cldhjartað slær i fannhvítum barmi.
Jökulsvip ber hún harðan og heiðan.
en hæðafaðm á hún víðan og breiðan
ok blávatna augun blíð og tær.
Gylfi Gröndal.
Nú þegar dægramóta sér vart
skil hefur afi minn, Magnús
Magnússon, horfið inn í nóttina.
Ég hafði fyrir örfáum dögum setið
við rúmstokk hans og við höfðum
spjallað saman um „höbdingja"
Islendinga sagna. I huga hans voru
þeir ekki söguhetjur í bókum; þeir
voru raunverulegir menn, ipálvinir
hans og á athafnir þeirra lagði
hann dóm, rétt eins og þegar hann
skrifaði palladóma um þingmenn
fyrir hartnær hálfri öld. Og öll
skrif hans um samtíðarmenn voru
að vissu marki mannjafnaður að
hætti fornra sagnamanna. Hann
hafði ungur drukkið í sig róman-
tíska lífsskoðun á Islendinga
sögum; hann dáði vitsmuni og
undirhyggju; honum fannst fátt
eðlilegra en hinn glæsilegi, vel viti
borni höfðingi deildi valdinu með
jafningjum sínum. Þessi lífssýn
skýrir m.a. hvers vegna hann ,
fátækur bóndasonur norðan úr
Húnaþingi gerðist íhaldsmaður og
námi loknu í lögfræðum. Hannes
Hafstein var t.a.m. fyrir honum
ímynd hins fullkomna stjórnmála-
manns. Hann kemst svo að orði
um Hannes í ráðherrasögu sinni:
„Honum var flest lánað: gáfurnar,
hugsjónirnar, glæsimennskan,
drenglyndið, framtaksþorið og
starfsorkan. Hann var afreksmað-
ur.“ — Þessi dýrkun heillar
kynslóðar á Hannesi Hafstein
finnst okkur skilningssljóum tutt-
ugustu aldar mönnum jaðra oft við
ergi. Honum fannst einnig mikið
til um örlæti og fyndni Ólafs
Thors og hin kalda rökhyggja Jóns
Þorlákssonar var honum mjög að
skapi. En hann gekk aldrei í
Sjálfstæðisflokkinn. Hann gat
aldrei sætt sig við neinn aga. Þess
vegna varð hann aldrei virkur
þátttakandi í íslenskum stjórn-
málum. Þau urðu fyrir honum
sögusvið, þar sem hann skýrði
athafnir og persónur frá írónsku
sjónarhorni.
Eins og hann hafði drukkið í sig
rómantíska höfðingjadýrkun forn-
sagna, þá hafði stíll þeirra og
frásagnaraðferð mótandi áhr:f á
rithátt hans sjálfs, þó að þar
kæmu fleiri þættir til. Hann hafði
óbeit á íburði og skrauti í máli;
hann kallaði það bólstrarastíl og
fussaði við. Það er því nokkuð
þversagnarkennt, að hann skyldi
hafa valið sér bækur Stephans
Zweigs til þýðingar. Það voru
mannlýsingar Zweigs sem einkum
heilluðu hann, en hann kunni
einnig að meta retóriskan stíl
þessa austurríska snillings. Báðir
áttu enda sameiginlegt að þeir
gátu skrifað langt mál og
skemmtilegt um lítilfjörleg viðvik.
— Afi minn gerði aldrei uppkast
að neinu þvi sem hann samdi eða
þýddi. Ef hann bætti um, þá gerði
hann það í próförk. Mér er það
minnisstætt, þegar ég las yfir fyrir
hann þýðingu hans á Auðmannin-
um eftir John Galsworthy í
próförk og hafði gert við þá
þýðingu margar og smásmyglis-
legar athugasemdir, hversu fljótur
hann var að finna rétt orð og
líkingar sem hæfðu stílnum. Hon-
um var líka óvenju létt um mál;
var næmur fyrir sérkennilegu
málfari og hafði tilsvör manna að
jafnaði rétt eftir og færði þau
sjaldan í stílinn. Þessi frásagnar-
gáfa nýtur sín vel í ævisögum
hans. Hann þóttist sjálfur vera
bersögull; í ævisögum sínum drægi
hann ekkert undan. Þetta er rétt
að vissu marki. Honum fannst
t.a.m. að hann hefði gert alþjóð
skilmerkilega grein fyrir drykkju-
skap sínum, enda nefndi hann þá
fyrri, Setið hefi ég að sumbli.
Hann lýsti þó aldrei sjálfum sér
við drykkjuna. Hugur hans hló við
mörgum klukkustundum áður en
tappinn var dreginn úr flöskunni.
Það færðist roði í kinnarnar,
skjálftinn hvarf úr höndunum á
honum og frásagnargleðin átti sér
engin takmörk; gamlir vinir, sem
löngu voru komnir undir græna
torfu, flykktust inn í herbergið
hans og honum urðu vísur á
munni. Þetta ástand varaði þó
aðeins skamma hríð, þegar leið á
drykkjuna skipti hann hömum. Þá
varð hann „höbdingi". Á auga-
bragði var hann kominn til Yalta:
Stalin, Rosewelt og Churchill
fengu að vita hvernig þeir ættu að
stjórna heiminum. Og smámenn-
in„ fjölskylda hans, fékk að heyra
hvernig hún skyldi haga sér;
fundvísi hans á snögga og við-
kvæma bletti var dæmalaus. Þegar
leið á ævina fækkaði hamförunum
og síðustu árin sem hann lifði lét
hann vart vín inn fyrir sínar varir.
Heilsa hans leyfði það ekki og
hann átti bágt með að fyrirgefa
líkama sínum þetta veiklyndi.
Viðhorf hans til kynferðismála
voru 19. aldar mannsins. Hann
vildi aldrei nefna kynfæri mann-
eskjunnar réttum nöfnum held-
ur brá fyrir sig skrauthvörfum.
Að þessu leyti svipaði hon-
um til móðurbróður síns,
Helga Guðmundssonar mal-
ara, sem Sigurður Nordal skráði
Bassa sögu eftir Samt gat
hann brugðið fyrir sig skondnum
og ótvíræðum kenningum um
völsa, ef svo bar undir. Honum
þótti vímna kenningin buxnaspjót
t.d. ákaflega smellin. Allt til
æviloka fylgdist hann vel með
umræðu um samlífi kynjanna.
Hann hafði fjóra um sjötugt,
þegar hann keypti sér Kærlighed-
ens Billedbog í fjórum bindum.
Framhald á ibls. 41
eo
o°á:»
o°00.
f|o I

... . l!
I 1
1 1

^O.
o:- g
O;
fataskápar
Skáparnir eru smíáaáir úr stöáluáum einingum sem raáaá er saman eftir
því rými sem skápunum er œtlaá.Dýpt eininganna er 60 cm, breidd 40,
50,60 og 80,100 og 120 cm.
Meá skápunum eru framleiddar aáfellingar til aá bka bili sem kann aá
myndast þegar þeir eru notaáir milli veggja eáa viá loft.
I skápunum eru vandaáar spónaplötur klœddar PVC plastdúk sem
límdur er á þœr í sérbyggáum vélum hjá Haga hf.
Glerárgötu 26, Akureyri. Sími (96)21507.-Suóurlandsbraut 6, Reykjavík. Sími (91)84585