Morgunblaðið - 27.08.1983, Side 20

20
MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 27. ÁGÚST 1983
MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 27. ÁGÚST 1983
21
fltoingsittlilftfcifr
Útgefandi
Framkvæmdastjóri
Ritstjórar
Fulltrúar ritstjóra
Fréttastjórar
Auglýsingastjóri
hf. Árvakur, Reykjavík.
Haraldur Sveinsson.
Matthías Johannessen,
Styrmir Gunnarsson.
Þorbjörn Guömundsson,
Björn Jóhannsson.
Freysteinn Jóhannsson,
Magnús Finnsson,
Sigtryggur Sigtryggsson.
Baldvin Jónsson.
Ritstjórn og skrifstofur: Aöalstræti 6, sími 10100. Auglýsingar: Aö-
alstræti 6, sími 22480. Afgreiösla: Skeifunni 19, sími 83033. Áskrift-
argjald 230 kr. á mánuöi innanlands. í lausasölu 18 kr. eintakið.
Fastafloti Atlants-
hafsbandalagsins
að vekur jafnan mikla
athygli þegar fastafloti
Atlantshafsbandalagsins
hefur viðdvöl hér á landi.
Sjómennirnir í flotanum
setja svip á lífið í Reykjavík,
borgarbúar gera sér ferð
niður að höfn til að líta á
herskipin og yfirmenn skip-
anna leggja rækt við þær
kurteisisvenjur, sem skapast
hafa í samskiptum þeirra
við opinber yfirvöld við slík
tækifæri. Hingað kemur
fastaflotinn að þessu sinni
úr Eystrasalti en þar sigldi
hann austur að strönd Pól-
lands. Héðan fer flotinn í
fyrstu heimsókn sína til
Grænlands og svo til
Montreal í Kanada.
Þessi floti hefur nú verið
við lýði í fimmtán ár og
reynslan af honum er á þann
veg að fæstum dettur í hug
að leggja hann niður. Fasta-
flotinn veitir mönnum af
ólíkum þjóðernum ómetan-
legt tækifæri til að kynnast
starfsháttum hver annars,
styrkir samstarf flota Atl-
antshafsbandalagsríkjanna
og er tákn um samheldni að-
ildarþjóða þess. Þróun mála
á Norður-Atlantshafi er því
miður ekki á þann veg að
ástæða sé fyrir aðildarríki
Atlantshafsbandalagsins að
draga úr varnarviðbúnaði
sínum þar. Þvert á móti
aukast umsvif sovéska hers-
ins í lofti og á legi jafnt og
þétt. Tilvist fastaflota Atl-
antshafsbandalagsins sýnir
hverjum þeim sem hyggur á
hernaðaraðgerðir á Atl-
antshafi að hann lendi í
átökum við bandalagsþjóðir,
sem eru staðráðnar í að
standa sameiginlegan vörð
um öryggi sitt og frið með
frelsi.
Sagan sýnir að herflota
má nota eins og önnur vopn
til hótana og þá fyrst telur
öflugt herveldi sig hafa náð
óskastöðu þegar það nær
markmiðum sínum í skjóli
vopna en án þess að beita
þeim. Fastafloti Atlants-
hafsbandalagsins kemur
ekki í heimsókn hingað til
lands í því skyni að sýna
mátt sinn heldur er koma
hans ítrekun á aðild íslands
að bandalaginu og þeirri
staðreynd að íslendingar
njóta verndar þessa flota
eins og aðrar aðildarþjóðir. í
flotanum eru að þessu sinni
skip frá Bretlandi, Kanada,
Vestur-Þýskalandi, Hollandi
og Bandaríkjunum, en for-
ingjar úr flotum annarra að-
ildarríkja eru meðal stjórn-
enda fastaflotans, þótt skip
frá þeim séu ekki með í
hópnum að þessu sinni. Sú
spurning hlýtur að vakna
hvort Landhelgisgæslan geti
ekki tengst starfsemi fasta-
flotans með einhverjum
hætti pg þannig verði sam-
vinna íslendinga við banda-
lagsþjóðirnar efld eftir nýj-
um leiðum. Væri æskilegt af
unnt yrði að koma á slíku
samstarfi sem tæki mið af
alkunnri sérstöðu okkar.
Sjálfboða-
starf hafið
Fyrir nokkru var hér á þess-
um stað tekið undir með
Sigrúnu Helgadóttur hjá Nátt-
úruverndarráði þegar hún
hvatti til þess að reynt yrði að
skipuleggja störf sjálfboðaliða í
óbyggðum, í því skyni að stuðla
að umhverfisvernd og bættri
umgengni við náttúruna.
í Morgunblaðinu var sagt frá
því í gær að sex sjálfboðaliðar
frá Bretlandi Væru komnir
hingað til lands og hefðu um
síðustu helgi unnið að því ásamt
nokkrum íslendingum að leggja
göngustíga við borholu í Krísu-
vík. Það var einmitt Sigrún
Helgadóttir sem beitti sér fyrir
komu Bretanna hingað, í því
skyni að auðvelda íslensku nátt-
úruverndarfólki að kynnast
slíku sjálfboðaliðastarfi og læra
vinnubrögð þess, til dæmis við
að leggja stíga á vinsælum
ferðamannastöðum. Frá Krísu-
vík hélt hópurinn að Gullfossi
og á morgun ætlar hann að
hefja störf í þjóðgarðinum í
Skaftafelli.
Hér er um merkilega tilraun
að ræða, sem ætti auðvitað að
bera þann árangur að unnt yrði
að skipuleggja sjálfboðavinnu
íslendinga í þágu umhverfis- og
náttúruverndar í óbyggðum.
Enginn efast um að víða þarf að
taka til hendi og margir vilja
vafalaust leggja sitt af mörk-
um. Morgunblaðið hvetur þá
sem áhuga hafa til að samein-
ast um myndarlegt átak í þess-
um efnum.
Sala þorskflaka á Bandaríkjamarkaði:
Hlutdeild íslands heftir
farið lækkandi ár frá ári
„ÞETTA er ekki í fyrsta sinn, sem nauðsynlegt hefur verið að taka
ákvörðun um verðlækkun á fiski í Bandaríkjunum, en þetta er í
eitt af fáum skiptum, sem við höfum tekið frumkvæðið að slíkri
verðlækkun. Venjulega hefur það verið Coldwater, sem tekið hefur
slíka ákvörðun. Vegna markaðsþróunar höfum við ákveðið að
lækka verð á fimm punda pakkningum þorskflaka um 10 sent, eða
úr 1,80 dollar í 1,70,“ sagði Guðjón B. Ólafsson, framkvæmdastjóri
Iceland Seafood Corporation í Bandaríkjunum í samtali við Morg-
unblaðið.
Fiskréttaverksmiðja Coldwater í Everett í Bandaríkjunum.
Lækkun SÍS dýr fórn,
sem ekki skilar árangri
— segir Þorsteinn Gíslason, forstjóri Coldwater Seafood Corporation
„Ástæða þess að ákvörðun um
verðlækkun hefur verið tekin er sú,
að það hefur mér verið áhyggjuefni
lengi, að hlutdeild íslands í þessum
markaði í Bandaríkjunum hefur
farið minnkandi ár frá ári síðustu
fimm árin. Magn okkar hefur
minnkað, hlutdeild okkar i
markaðnum hefur minnkað stórlega
á meðan markaðurinn sjálfur hefur
aukizt og Kanadamenn hafa tekið æ
stærri hluta markaðsins á okkar
kostnað. Dæmið lítur þannig út,
1978 var heildarsala þorskflaka í
Bandaríkjunum 131 milljón punda,
árið 1979 145 milljónir punda, 1980
131 milljón, 1981 150 milljónir og
1982 169 milljónir, eða aukning upp
„EF VERÐLÆKKUN um 10 sent
verður á þorskflökum á Banda-
ríkjamarkaði má gera ráð fyrir að
heildarútflutningstekjur frysti-
húsanna lækki um 1%— 2% —
eða eftir því hvort verðlækkunin
á 29% á þessu fimm ára tímabili.
Hlutdeild íslands í þessum markaði
hefur verið 67 milljónir punda árið
1978, 73 milljónir 1979, 66 milljónir
1980, 56 milljónir 1981 og 44 millj-
ónir 1982. Hlutdeildin hefur þannig
dottið niður úr um það bií 50%
fyrstu þrjú ár þessa tímabils og lík-
lega 10 til 15 ár þar á undan niður í
26,1% í fyrra. A sama tíma hefur
hlutdeild Kanadamanna verið 36
milljónir punda 1978, 51 milljón
1979 og 1980, 77 milljónir 1981 og 99
milljónir í fyrra og hefur þá hækkað
úr 27,1% í 58,3% í fyrra. Að magni
til hafa þeir nærri þrefaldað fram-
leiðslu sína.
Þetta eru ljótar tölur og fyrst og
nær til sölu á ýsu eða ekki,“ sagði
Jón Sigurðsson forstöðumaður
Þjóðhagsstofnunar er Mbl. spurði
hann hvað almenn lækkun á
þorskflökum í Bandaríkjunum
hefði í för með sér. „Samkvæmt
fremst ástæða þess, að ég tók
ákvörðun um verðlækkun. Minnk-
andi hlutdeild íslands hefur verið
mér mikið áhyggjuefni og ef eitt-
hvað er tel ég að við hefðum átt að
lækka verðið fyrr en þetta, við erum
kannski orðnir of seinir. Venjulega
hafa bæði Iceland Seafood og
Coldwater haft samráð hvað varðar
verðbreytingar þó svo sé ekki nú.
Þetta má segja að sé einfaldlega að
viðurkenna staðreyndir líkt og þeg-
ar gengi er lækkað. Verðlagsstefna
okkar Islendinga hefur valdið því að
markaðshlutdeild okkar í þorsk-
flakasölu fer stórminnkandi og
kannski höfum við brugðizt við of
seint. Að þessu sinni hefur hagað
þannig til að óhjákvæmilegt var
fyrir okkur að hafa frumkvæði að
lækkun. Venjulega hefur frum-
kvæðið komið frá Coldwater, enda
er það fyrirtæki stærra, en kring-
umstæður hafa valdið því, að ég
taldi hvorki æskilegt né heppilegt
að bíða öllu lengur. í þessu sam-
bandi er rétt að geta þess, að verð á
Kanadaflökum er allt frá 1,10 dollar
upp í 1,55, en meðalverð liggur á
þessum tölum er tap frystihús-
anna því 100—150 milljónir kr. ef
miðað er við þá forsendu að verðið
lækki um 10 sent eða 6,3%,“ sagði
Jón.
milli 1,20 og 1,30 dollar á pundið.
Með því að halda uppi svona stífri
verðstefnu, sérstaklega nú, þegar
um birgðasöfnun fyrir vestan er að
ræða, má segja að við séum að gera
Kanadamönnum of auðvelt að vinna
markaðinn, en þeir hafa sótt mjög
í að ganga á hlutdeild íslendinga,
það er að segja í betri gæðaflokkun-
um.
Þrátt fyrir þessa verðlækkun er
verð fyrir flök mjög miklu hærra en
fyrir blokkir. Þegar vaxandi hlut-
falls þorsks fer í frost eins og verið
hefur þrátt fyrir minnkandi afla,
þegar einstrengisleg verðstefna í
Bandaríkjunum hefur orsakað
minnkandi markaðshlutdeild að því
marki, að sé ætlunin að halda áfram
að frysta þorsk, hlöðum við einfald-
lega upp birgðum nema ef við fryst-
um í blokk og fáum þá miklu minna
fyrir blokkina en flökin. Þá er þjóð-
arbúið ekki að græða, þannig að ég
tel að þetta sé óhjákvæmileg
ákvörðun, en engan veginn
skemmtileg, allra sízt fyrir mig. Við
höfum áður talið það sjálfsagt að
viðurkenna markaðslegar stað-
reyndir og vegna þess hefur blokkin
nýlega verið lækkuð um 2 sent, úr
1,18 dollara í 1,16 og það er ekki
síður fréttnæmt. Ég tel að það sé
miklu betra, bæði í nútíð og fram-
tíð, að við reynum að endurheimta
eins mikið og við getum í þeirri
markaðshlutdeild í þorskflökum
sem við höfum tapað. Vegna þess
verðum við færa einhverjar, von-
andi tímabundnar verðfórnir frekar
en að láta þennan markað hverfa
frá okkur. Það liggur meðal annars
að baki þessarar verðlækkunar. Þá
má geta þess, að birgðasöfnun er-
lendis hefur haft þau áhrif að
greiðslum til framleiðenda hefur
seinkað," sagði Guðjón B. Ólafsson.
„BYGGT Á þeim upplýsingum, sem ég
hef fengið, er tilboð SÍS um 10 centa
verðlækkun á þorskflökum til Long
John Silvers, afar dýr fórn, sem skilar
ekki neinum árangri. Þess vegna hef-
ur Coldwater ekki að svo stöddu nein
áform um samskonar lækkun. Okkur
finnst vanta allan grundvöil fyrir slíku
og frystihúsunum er mjög nauðsynlegt
að fá ávallt hæsta mögulega verð fyrir
framleiðslu sína,“ sagði Þorsteinn
Gíslason, forstjóri Coldwater Seafood
Corporation, sölufyrirtækis Sölumið-
stöðvar hraðfrystihúsanna, er Mogun-
blaðið innti hann álits á verðlækkun
Iceland Seafood Corporation, sölufyr-
irtækis Sambandsins í Bandaríkjun-
um, á þorskflökum.
Þorsteinn sagði ennfremur, að
þessi lækkun Sf S til Long John Silv-
ers hefði komið sér á óvart. Cold-
water hefði séð Long John Silvers
fyrir meirihluta þeirra þorskflaka,
sem fyrirtækið þarfnaðist allt frá
stofnun þess og væri enn lang-
stærsti seljandi til þess.
— Er hugsanlegt að þessi lækkun
Sambandsins hafi áhrif á verð til
annarra en Long John Silvers?
„Ég vona að það verði ekki, en það
er afar hætt við að svona aðgerðir
geti leitt til frekari iækkana," sagði
Þorsteinn.
Aðspurður um birgðaaukningu
hjá Coldwater sagði Þorsteinn, að
birgðastaða fyrirtækisins hefði ver-
ið eðlileg í mörg ár. Þó hefði nokkur
birgðaaukning átt sér stað síðast-
liðna tvo mánuði, aðallega vegna
minnkandi sölu til Long John Silv-
ers jafnframt mikilli framleiðslu-
aukningu undanfarið. Þar sem
Coldwater seldi einnig öll þorskflök
fyrir Færeyinga, en þar hefði fram-
leiðslsuaukningin einnig verið mjög
mikil, hefði myndast þörf fyrir
aukna sölu.
„Þróunin hefur verið sú, að Kan-
adamenn hafa smátt og smátt getað
aukið það magn þorskflaka, sem
Long John Silvers telur samkeppn-
isfært við okkar flök. Verð þeirra er
ávallt miklu lægra en okkar, meðal
annars vegna mikilla fjárframlaga
frá kanadískum yfirvöldum. Það
hefur því orðið takmark Long John
Silvers að kaupa öll kanadísk
þorskflök, sem fyrirtækið telur
nægilega góð fyrir sig og það er ekki
torskilin viðskiptaákvörðun, þó hún
komi sér illa fyrir okkur. Verði á
kanadískum fiskafurðum hefur
ávallt verið stillt í ákveðið hlutfall,
undir verði okkar. Minnkandi hlut-
deild okkar í sölu þorskflaka til
Bandaríkjanna á undanförnum ár-
um stafar af auknu framboði á
kanadískum þorskflökum og sam-
drætti í framleiðslu þorskflaka á Is-
landi. Auðvitað er ekki skynsamlegt
fyrir okkur að selja flökin á sama
verði og Kanadamenn sætta sig við,
enda myndu þeir einungis lækka sig
enn frekar, færum við niður í sama
verð og þeir,“ sagði Þorsteinn.
— Hvað ætlar Coldwater að gera
til þess að ná jafnvægi í framleiðslu
og sölu á ný, geti Kanadamenn í
vaxandi mæli fullnægt þörfum Long
John Silvers?
„Við verðum þróa upp nýja sölu-
möguleika í Bandaríkjunum, sem
duga til þess að vega á móti því,
enda er það hlutverk okkar. Við
reiknum með að halda áfram að
selja Long John Silvers mikinn fisk
þó fyrirtækið hafi talið nauðsynlegt
að beina innkaupum sínum í aukn-
um mæli til Kanadamanna," sagði
Þorsteinn Gíslason.
10 centa verðlækkun á Bandaríkjamarkaði:
Getur þýtt 2% lækkun á út-
flutningstekjum frystihúsa
Kjötborðið í nýja Vörumarkaðinum.
MorgunblaAið/ÓI.K.M.
Það skiptir miklu máli fyrir stórverslun eins og Vörumarkaðinn að nóg sé af bflastæðum við verslunina.
Vörumarkaðurinn opnar
nýja verslun við Eiðistorg
VÖRUMARKAÐURINN hefur opnað nýja
verslun við Eiðistorg á Seltjarnarnesi, hinum
nýja miðbæ Seltirninga. Hér er um að ræða
12 hundruð fermetra rými á jarðhæð, og er
vöruúrvalið síst minna en í verslun Vöru-
markaðarins við Ármúla. „Og auðvitað allt á
markaðsverði,“ sagði forstjórinn Ebenezer
Þ. Ásgeirsson.
Ebenezer sagði að verslunin yrði opin á
mánudögum, þriðjudögum og miðvikudög-
um til klukkan sjö, eða einum tím^lengur
en verslunin við Ármúlann. Á fimmtudög-
um verður opið til átta, og á föstudögum
til tíu og á laugardögum til fjögur. Þá
verða bakarí og mjólkursala opin á
sunnudögum.
Það er sonur Ebenezers, Ásgeir, sem
hefur hannað innréttingar nýju verslun-
arinnar. Ásgeir sagðist hafa unnið að
þessu verkefni í tvö ár, og notfært sér
hugmyndir úr ýmsum áttum. Aðalatriðið
væri að fólk ætti auðvelt með að fara um
verslunina og finna þær vörur sem það
væri að leita að.
Það er ekki nema um ár síðan hafist var
handa við að byggja þetta nýja hús, og er
verkinu raunar engan veginn lokið, því til
stendur að byggja tvær hæðir í viðbót og
innrétta verslunaraðstöðu og lager í kjall-
aranum. Kjallarinn er 16 hundruð fer-
metrar og verða 4 hundruð fermetrar
nýttir í lager, en í hinum 12 hundruð verð-
ur innréttuð verslun, sem hugsanlega
verður tilbúin fyrir jól. Þá stendur til að
hefja framkvæmdir á efri byggðum í vet-
ur, en þegar hæðirnar tvær fyrir ofan eru
komnar í gagnið bætast við 18 hundruð
fermetrar. Samanlagt rými í nýja Vöru-
markaðshúsinu fullbúnu verður því um 4
þúsund og 2 hundruð fermetrar, sem þýð-
ir að verslunarrými Vörumarkaðarins
stækkar um helming.
„1 beinum karllegg", mætti nefna þessa mynd. Ebenezer Þ. Ásgeirsson,
forstjóri, með syni sínum, Ásgeiri, og sonarsyni og alnafna.
Egill Jónsson alþingismaður:
„Þörf á að endurmeta
stöðu landbúnaðarins“
Kjör bænda jöfnuð og spornaö við búvöruverðshækkunum
„JÁ ÉG gæti mjög vel fellt mig við það
og teldi raunar æskilegt að spornaö
yrði við búvöruverðshækkuninni 1.
október næstkomandi með góðu sam-
komulagi við bændur, enda fengi land-
búnaðurinn skerðinguna bætta með
öðrum jafngildum hætti,“ sagði Egill
Jónsson alþingismaður er hann var
inntur álits á væntanlegri hækkun
landbúnaðarvara þann 1. október
næstkomandi og hvort honum þætti
koma til greina að draga úr hækkun-
inni með einhverjum aðgerðum, en
það hefur verið nokkuð til umræðu að
undanfornu. f Mbl. á flmmtudag var
skýrt frá því að gjaldaliðir verðlags-
grundvallarins hækkuðu um 8% og
hefði það í för með sér 8—15% hækk-
un útsöluverðs að öðru óbreyttu.
Egill sagði einnig í svari sínu:
„Það er augljóst að þessi fyrir-
sjáanlega búvöruhækkun er tilkom-
in vegna áfallins kostnaðar sem
þegar hefur verið stofnað til og
verður þar af leiðandi að greiðast
bændum með einum eða öðrum
hætti. Eins og við vitum er þessi
viðmiðun fengin með uppsetningu á
svokölluðum verðlagsgrundvelli
landbúnaðarvara sem er mótandi
fyrir tekjur til þessa atvinnuvegar í
heild sinni. Það lætur að líkum að
hann gætir hagsmuna bændanna í
landinu misjafnlega vel og menn
búa við misjafnar aðstæður þannig
að þrátt fyrir breytingar á þessum
grundvelli til eða frá geta kjör ein-
stakra bænda þróast með misjöfn-
um hætti eftir því hvað þeir fram-
leiða eða hvar á landinu þeir búa.
Það er einnig hægt að færa að því
rök að við höfum verið með hagkerfi
sem hefur á undanförnum árum
mjög aukið þennan mismun. Ef
menn vilja, sem ég tel þörf á, endur-
meta núna stöðu landbúnaðarins
vegna breyttra aðstæðna og færa
hann til eðlilegra horfs þá verður að
taka á ýmsum öðrum stærðum en
þeim sem koma fram í verðlags-
grundvellinum.
Þess vegna gæti ég vel hugsað
mér og teldi það raunar æskilegt að
í góðu samkomulagi við samtök
bændanna yrði nú þegar tekið til við
að rétta sérstaklega hlut þeirra sem
við erfiðustu kjörin búa í bænda-
stéttinni; þeirra sem verðtryggingin
hefur lamið á, þeirra sem búið hafa
með sauðfjárframleiðslu en hún
hefur skilað miklu minni tekjum til
bændanna á síðustu árum en aðrar
búgreinar. Og á móti þessu kæmi
það að dregið yrði úr almennri
hækkun búvöruverðs í haust. Ég get
nefnt það í þessu sambandi að
skuldastaða margra bænda er orðin
mjög erfið og það hefur verið að síga
mikið til hins verra í þeim efnum að
undanförnu. Ég minni einnig á það
mál sem verið hefur mikið baráttu-
mál bænda, meðal annars á Búnað-
arþingi, það er að áburðarverðið
spinnist ekki eins hratt áfram og
það hefur gert og mun gera ef ekki
verða gerðar sérstakar ráðstafanir.
Menn verða að setjast niður og
reyna að finna lausn á þessu máli.
En ég teldi það mikilsverðan árang-
ur, bæði hvað varðar þróun búvöru-
verðsins og í efnahagsmálum þjóð-
arinnar almennt ef hægt væri að
jafna og tryggja kjör bændanna og
jafnfram að sporna við þessum stöð-
ugu hækkunum."
Aðspurður um efni þeirra tillagna
sem landbúnaðarráðherra hefur
verið með í undirbúningi í þessu efni
og boðað hefur verið að verði til um-
ræðu á aðalfundi Stéttarsambands
bænda í byrjun september, sagði
Egill: „Það sem þar er verið að tala
um er eitthvert einkamál ríkis-
stjórnarinnar sem hún hefur ekki
haft fyrir að bera undir þingflokk-
ana og er rnér algerlega ókunnugt
um hvers eð.is þær hugmyndir eru.
En þetta viiðist vera komið á ein-
hvern rekspöl fyrst farið er að setja
þetta í fréttatilkynningar Stéttar-
sambandsir.s."