Morgunblaðið - 21.08.1984, Blaðsíða 16

16
MORGUNBLADID, ÞRIÐJUDAGUR 21. ÁGÚST 1984
Á förum til Ghana:
„Verður eflaust ómet-
anleg lífsreynsla“
TVEIR UNGIR íslendingar eru nú á forum til Ghanm á vegum AFS, samtmka
um alþjóólega freðslu og samakipti. Þeir beita Gottskálk Friógeirsson og
Daníel Hansen og munu starfa sem kennarar þar í landi ncsta árið. „Upp-
hafið var það, að það kom beiðni um kennaramenntað fólk frá AFS í Ghana
til höfuðstöðva samtakanna í London og það varð til þess, að nú eru um 20
kennarar, frá sex löndum, á förum til Ghana, aðallega til kennslu í raun-
greinum," sögðu þeir Gottskálk, sem er líffræðingur, og Daníel, en hann
hefur almennt kennarapróf, í stuttu spjalli sem blm. Mbl. átti við þá skömmu
áður en þeir lögðu upp í ferðina.
„Þetta er nýtt verkefni á vegum
AFS, en íslandsdeildin hefur fram
að þessu aðallega starfað á sviði
skiptinema. Við förum fyrst á viku
námskeið í London og síðan tekur
við þriggja vikna námskeið i
Ghana, þar sem okkur verða
væntanlega kynnt menning og
staðhættir i landinu. Skólarnir,
sem við eigum að kenna við, eru
„Þetta verkefni er vonandi bara byrjunin,“ sögðu þeir Daníel Hansen (Lv.)
og Gottskálk Friðgeirsson, sem halda áleiðis til Ghana nk. mánudag, en þar
hyggjast þeir vera við kennslustörf næsta árið. (Ljósm. Hbi. Bjarni).
einhvers konar framhaldsskólar
þar sem nemendurnir eru á aldr-
inum 16 til 18 ára. Ghana er skipt
í svæði og verður kennarahópnum
dreift um þau,“ segir Gottskálk.
„Ég verð á austursvæðinu, en
Daniel á miðsvæðinu.
Tengsl íslands við Ghana hafa
verið lítil fram að þessu og við
vitum aðeins um tvo íslendinga
sem hafa verið þar, Rut Berg-
steinsdóttur, en hún dvaldi í land-
inu í eitt ár sem skiptinemi, og Jón
Hjörleif Jónsson, aðventistaprest.
En nú mun Hjálparstofnun
kirkjunnar vera að hefja mat-
vælaaðstoð við Ghana-búa og
stendur víst til að senda þeim
skreiðarpillur, enda hefur landið
farið illa út úr þurrkum, sem hafa
herjað þar síðustu árin.
í Ghana búa um 18 milljónir
manna. Þar er herstjórn undir
forustu Gerry Rawlings, sem
framdi valdarán fyrir nokkrum
árum. Fyrst eftir að Rawlings tók
völdin lokuðu ýmis lönd og alþjóð-
legar stofnanir fyrir aðstoð við
landið sökum tortryggni á að hon-
um tækist að halda stöðugu
ástandi í landinu og færa til betri
vegar. En nú horfir þetta til bóta,
því Ghana-menn virðast vera að
rífa sig upp úr skuldasúpunni sem
þeir voru komnir í og herstjórnin
sýnist nokkuð föst i sessi. Ghana
var bresk nýlenda fram til ársins
1957 og stóð nokkuð vel að vígi
miðað við mörg önnur Afríkuríki.
En eftir að þeir fengu sjálfstæði
neituðu þeir allri aðstoð frá Bret-
um og áttu því örðugt uppdráttar.
Menntunarmál voru þó í sæmilegu
horfi hjá þeim en menntamenn-
irnir flytjast til nágrannaland-
Kaupstaðir og kaup-
tún á landsbyggdinni:
Misjafnar
horfur í at-
vinnumálum
„ÁSTANDIÐ hér er ennþá ekki orð-
ið svo slæmt að til fólksflótta horfí,
þótt atvinna hafí verið minni en eðli-
legt getur talist,“ sagði Guðmundur
Tómasson, bæjarstjóri í Ólafsvík, er
hann var spurður um horfur í at-
vinnumálum á staðnum.
Morgunblaðiö hafði samband
við nokkra bæjar- og sveitar-
stjórnarmenn í sjávarplássum úti
á landi vegna þeirra ummæla bæj-
arstjórans á ísafirði, Haralds L.
Haraldssonar, að þar blasti við
hrun atvinnulífsins og fólksflótti
vegna þess að togarar væru að
klára þorskveiðikvóta sinn. Sam-
kvæmt ummælum þessara aðila
eru horfur í atvinnumálum mis-
jafnar eftir aðstæðum á hverjum
stað. Víðast hvar eru þær fremur
slæmar og þeir aðilar, sem Morg-
unblaðið ræddi við, voru sammála
um að allt byggðist það á afkomu
sjávarútvegsins. Guðmundur
Tómasson á ólafsvík sagði enn-
fremur, að erfiðleikarnir í at-
vinnumálum þar hefðu byrjað
strax í mars þegar bátar fóru að
klára kvótann, en hins vegar hefði
togari þeirra orðið fyrir ýmsum
skakkaföllum og ætti því meira
eftir. Þá hefði komið þar nýr tog-
ari, sem fékk árskvóta og eins
hefði verið unnið þar við rækju og
kola. Hins vegar myndu línurnar i
þessum efnum skýrast betur er
líða tæki á haustið.
Ingimundur Sigurpálsson, bæj-
arstjóri á Akranesi, sagði m.a. að
staðan í sjávarútvegi þar væri
slæm og hefði verið frá því í fyrra-
haust og hefði bæjarstjórnin á
Akranesi tvisvar gert samþykktir
og sent stjórnvöldum vegna þess-
ara mála. Ingimundur sagði að tvö
fiskvinnslufyrirtæki á Akranesi
ættu nú í verulegum erfiðleikum
og ástand í atvinnumálum þar
myndi ráðast af því hvernig þeim
reiddi af á næstu vikum og mán-
uðum. Jón K. ólafsson, sveitar-
stjóri í Sandgerði, sagði að ekkert
benti til þess nú í augnablikinu að
atvinnulíf þar myndi stöðvast.
Hann gat þess hins vegar að svona
hlutir gætu gerst fyrirvaralaust,
t.d. ef útgerð myndi stöðvast ein-
hverra hluta vegna, og því ekki
loku fyrir það skotið að harðnað
gæti á dalnum er líða fer á haust-
ið.
Bjartsýni ríkjandi þrátt fyrir
lélegar heimtur í sumar
Heimtur á laxi í hafbeitarstöðv-
arnar hafa verið mjög slakar í
sumar, eins og komið hefur fram í
Morgunblaðinu, þrátt fyrir að lax-
inn byrjaði óvenju snemma að
skila sér í vor. I Laxeldisstöð ríkis-
ins í Kollafirði, sem er stærsta haf-
beitarstöðin, hafa til dæmis aðeins
komið um 2.000 laxar en í fyrra
höfðu um 4.900 laxar skilað sér í
stöðina. Blaðamaður Mbl. kannaði
heimturnar í nokkrum hafbeitar-
stöðvanna og reyndust heimturnar
lélegar í flestum tilvikum, eins og
fram kemur hér á eftir.
„Gitthvað brenglast
í náttúrunni“
Hannes Helgason, stöðvar-
stjóri hjá Pólarlaxi hf. í
Straumsvík, sagði að í sumar
hefðu aðeins um 1.000 laxar skil-
að sér í stöðina sem væri um
helmingi minna en á sama tima i
fyrra. Sagði hann að þeim þætti
þessi árangur mjög lélegur, sér-
staklega þegar litið væri til þess
að í fyrra hefði verið sleppt um
200 þúsund seiðum frá stöðinni.
Hannes sagði að sá lax sem hefði
skilað sér væri allt ársfiskur í
sjó og mjög smár. Mikið af hon-
um væri hængar og virtist sem
eitthvað hefði brenglast í nátt-
úrunni.
Hannes sagði að þeir Pólarlax-
menn væru þrátt fyrir þessa út-
komu í sumar bjartsýnir á næsta
ár. Hann sagði að þeir hefðu í
raun og veru aldrei átt von á
mjög miklum heimtum í ár. Þeir
hefðu sleppt 100 þúsund seiðum í
sumar og breytt til með slepp-
ingarnar. Seiðin hefðu fyrst ver-
ið saltvanin en síðan sett í nætur
í sjó. Sagöi hann að þeir hefðu
vegna fyrri reynslu sinnar trú á
að þessi aðferð við seiðaslepp-
inguna gæfi betri árangur.
„Við kvörtum ekki“
„Við kvörtum ekki,“ sagði
Gunnar Helgi Hálfdánarson,
framkvæmdastjóri Fjárfest-
ingarfélags Íslands, í samtali við
Mbl. þegar hann var inntur eftir
árangri hafbeitartilrauna sem
félagið stendur fyrir í Vogum á
Vatnsleysuströnd í samvinnu við
bandaríska fyrirtækið Weyer-
heauser Company. Sagði hann
að í stöðina væru nú komnir um
1.000 laxar sem væri töluvert
mikið betra en í fyrra. I fyrra
var 20 þúsund seiðum sleppt frá
stöðinni og í sumar hafa komið
um 900 laxar úr þeirri sleppingu
en um 100 laxar sem verið hefðu
tvö ár í sjó. Gunnar Helgi sagði
að laxinn væri enn að ganga og
vonaðist hann til að hann héldi
því áfram út mánuðinn.
Gunnar Helgi sagði að þessi
árangur væri í fullu samræmi
við þær áætlanir sem unnið
hefði verið eftir í hafbeitartil-
raununum í Vogunum og jafnvel
heldur betri. Aðspurður sagöi
Gunnar Helgi að tilraunatíman-
um færi nú senn að ljúka og
kæmi þá að því að fyrirtækin
tækju ákvarðanir um framhald
samstarfsins og uppbyggingu í
Vogum.
Slakt hjá ÍSNO
Heimtur á hafbeitarlaxi hjá
ÍSNO I Lónum í Kelduhverfi eru
slakar i sumar að sögn Páls
Gústafssonar, framkvæmda-
stjóra ÍSNO hf. Á land eru
komnir rúmlega 300 laxar en á
sama tíma í fyrra voru komnir
um 400 laxar á land. Vonaðist
Páll til að eitthvað bættist enn
við og sagðist myndu verða
sæmilega ánægður með 600 laxa
eftir sumarið. Hann sagði að í
fyrra hefði 20 þúsund seiðum
verið sleppt úr Lónum og hefði
ekkert af honum skilað sér í
sumar. Það sem komið hefði
væri eingöngu lax sem verið
hefði tvö ár í sjó. Vonaðist hann
til að laxinn úr sleppingunni i
fyrra myndi skila sér næsta
sumar.
Allt niður í 2 pund í Dölum
„Þetta hefur ekki gengið nógu
vel í sumar,“ sagði Hörður Guð-
mundsson, bóndi á Kverngrjóti í
Dalasýslu, er hann var spurður
hvernig heimturnar hefðu verið
hjá Hafbeitarstöðinni Dalalaxi i
Saurbæ í Dölum. Dalalaxmenn
slepptu 30 þúsund seiðum i
fyrra. Hörður sagði að það sem
af væri sumri hefðu um 250 lax-
ar skilað sér til baka og veiðin i
ánum hefði einnig verið nokkuð
góð. Sagði hann að laxinn væri
afar smár, allt niður i 2 pund.
„Þetta er einkennilegt og lítur út
eins og skilyrðin hafi verið afar
léleg í sjónum," sagði Hörður.
Hann sagði að laxagöngurnar
væru seinna á ferðinni þarna
fyrir vestan og ætti laxinn eftir
að skila sér fram eftir sumri, og
síðan væri vonast til að eitthvað
af laxinum skilaði sér næsta
sumar, eftir tvö ár í sjó.
„Það er engin uppgjöf í okkur
og bjartsýni ríkjandi, enda
slepptum við 30 þúsund seiðum
aftur í sumar,“ sagði Hörður.
„Við slepptum nú í fyrsta skipti
Rætt við
forsvarsmenn
nokkurra haf-
beitarstöðva
seiðum af okkar eigin stofni en
við höfum haft grun um að við
höfum hingað til glætt veiðina í
nærliggjandi ám með slepping-
um okkar. Þá höfum við reynt að
vanda sem mest til sleppingar
þeirra. Við vorum með þau í
tjörnum í vetur og líka í nót í
lóninu og öll eru þau merkt. Með
þessu vonumst við til að þau
sæki frekar í þetta vatn,“ sagði
Hörður á Kverngrjóti.
„Raunsæ bjartsýni“
í Fljótunum
200 laxar hafa skilað sér í haf-
beitarstöðina Fljótalax sem
Fljót hf. rekur í Skagafirði, að
sögn Teits Arnlaugssonar fiski-
fræðings sem er framkvæmda-
stjóri stöðvarinnar. Annar hver
lax sem skilar sér upp í stöðina
er látinn ganga upp í ána fyrir
ofan stöðina en hinum slátrað í
stöðinni. f fyrra var 20 þúsund
seiðum sleppt frá stöðinni. Sagði
Teitur að sá lax sem komið hefði
í sumar væri svo til allt tveggja
ára lax í sjó en smálaxinn gæti
átt eftir að skila sér eitthvað I
haust.
Teitur sagði að sumarið 1982
hefði fyrstu seiðunum verið
sleppt frá stöðinni og teldu þeir
sig enn vera í tilraunastarfi. í
fyrra hefði til dæmis verið
sleppt seiðum af ýmsum stofn-
um og misjöfnum gæðum, bæði
úr sunnlensku ánum og þeim
norðlensku. Bjóst hann ekki við
að heildarheimturnar eftir
sumarið yrðu mjög miklar en
vonaðist til að fram kæmi ein-
hver stofn sem skilaði sér betur
en aðrir sem þá yrði hægt að
einbeita sér að. 20 þúsund seið-
um var sleppt frá Fljótastöðinni
í suraar. „Við teljum okkur hafa
raunsæa bjartsýni," sagði Teitur
Arnlaugsson þegar hann var
spurður hvernig Fljótamönnum
litist á framtíðina í hafbeitinni
þar um slóðir.