Morgunblaðið - 25.07.1985, Blaðsíða 14

Morgunblaðið - 25.07.1985, Blaðsíða 14
14 MORGUNBLAÐID, FIMMTUDAGUR 25. JULÍ 1985 Áttræður fagurkeri List og hönnun Bragi Ásgeirsson í dag er hollvinur minn og margra starfsbræðra minna í málaralistinni og fleiri listgrein- um, Helgi Einarsson, áttræður. Hann er ættaður úr Dölum, fædd- ur á Hróðnýjarstöðum og ólst þar upp við öll almenn sveitastörf í þá daga, gætti búsmala í haga og undi sér mætavel við fegurð og gróandi sveitarinnar. Hann er af góðu fólki kominn svo sem list- fengi og hugarþel hans er fagur- lega til vitnis um og hefur ýmsar skemmtilegar sögur af uppvaxtar- árum sínum sagt þeim, er hér rit- ar, á góðum stundum. Þær stundir eru orðnar allmargar hin síðari ár, og eiginlega eru allar stundir góðar í návist jafn hauklyndrar sálar og er aðal þessa manns. Ég segi hér lítið af ætt hans og ævi- ferli, sem ég er ekki nægilega fróður um, en ég veit, að þessi mikli hagleikur lærði hvort tveggja húsa- sem húsgagnasmíði, en þessar tvær faggreinar var ver- ið að skilja í sundur, er hann kom suður til náms árið 1929. Hönnun í nútímaskilningi lærði hann hins vegar aldrei, en þar varð hann mjog snjall, er fram liðu stundir, og er ennþá mjog laginn við að leysa flókin mál, er upp koma í daglegu starfi, því svo er hugvitið frjótt. Hér segi ég öðru fremur frá kynnum mínum við Helga og þeim þáttum, er ég met og þekki best í fari hans, en þeir eru margir og sannarlega verðir nokkurrar um- fjöllunar á þessum timamótum. Þekking mín á Helga Einars- syni var næsta litil, þar til ég eitt sinn kom á vinnustað minn á Austurbrún 4 einhvern tímann seinni hluta sjöunda áratugarins. Þá tekur húsvörðurinn, Egill Ein- arsson, á móti mér í anddyrinu og mælir við mig: „Nú varst þú óheppinn Bragi, því að sá maður er nýfarinn, sem spurði eftir þér og þú hefðir þurft að hitta, — ég sá ekki betur en að hann væri í kauphugleiðingum." Síðan býður húsvörður mér inn til sín í kaffi og fer að segja mér af Helga, og Inga, kona hans, staðfesti allt jafnharð- an og bætti um betur. Ég man ljóslega, að m.a. sögðu þau mér: „Helgi er traustur maður, vel efn- aður og gæddur þeim eiginleikum, að ef hann ætlar sér eitthvað, þá framkvæmir hann það, og hafi hann ætlaö sér að kaupa af þér mynd, þá hefði hann gert það og gerir það ábyggilega einhvern tíma." Ég var því töluvert fróðari um þennan mann, er ég svo hélt upp á topp á háhýsinu, þar sem vinnu- stofa mín var og er enn, og tók til starfa. Og víst er, að allt, sem þetta mæta fólk sagði, hefur geng- ið upp og gott betur. Nokkrum ár- um seinna hélt ég vinnustofusýn- ingu og þá kynntist ég Helga dá- lítið í eigin persónu, en hann kom fyrstur manna og keypti heilar fjórar myndir — og ekki nóg með það, því hann tók vin sinn með, er keypti tvær. Síðan komu fulltrúar Listasafns íslands og bættu um betur með kaupum á stærsta mál- verkinu. Ekki verður því lýst hér, hve slík uppgrip í upphafi sýningar hefur mikla þýðingu fyrir viðkom- andi, er stóð í miðjum miklum stílbreytingum og gat allt eins bú- ist við fálæti og stórtapi. Það er alveg víst, að listir standa jafn langt utan við logmál framboðs og eftirspurnar, á meðan þær eru að verða til, og þær geta svo malað gull löngu seinna. Þá eru það ein- mitt menn af stærðargráðu Helga, sem hafa gert mörgum listamann- inum mogulegt að ná endum sam- an frá ári til árs. Er ég svo hélt stóra og kostnað- arfreka sýningu í Norræna húsinu árið 1971, kom Helgi einnig fyrst- ur á vettvang og nú með son sinn, og ekki stóð á myndakaupunum í það sinnið. Það var sú vítamín- sprauta, er máski réð úrslitum um velgengni þeirrar nýstárlegu sýn- ingar, og undursamlegt var að ganga á milli banka að sýningunni lokinni og greiða alla víxla upp. Leggja svo í hann aftur glaöbeitt- ur og skuldlaus. Á þessum árum rak Helgi hús- gagnaverkstæði í Brautarholti og seldi smíðagripina í verslun sinni í verslunarhúsnæði á jarðhæð á horni Laugavegs og Nóatúns. Þeirri verslun hafði ég lengi tekið eftir fyrir afar vönduð, traust og falleg húsgögn, sem voru nautn fyrir augu mín, en útilokuð fyrir pyngjuna. Er Helgi fór svo að sýna og selja fágætt gler frá Múr- anó í Feneyjum, tók ég að venja komur mínar í verslunina, og þá kynntist ég honum betur, því við fórum að ræöa margt saman. Mál skipuðust svo þannig, að Helgi tók að draga saman seglin við húsgagnasmiðar, en auka inn- flutning fagurra gler- og list- muna. Hann gerði sér margar ferðir til Feneyja og hóf nú fyrir alvöru að þjóna sjónrænni fegurð- arþrá sinni. Hér hafði hann ætlað sér eitthvað sérstakt og sannar- lega framkvæmdi hann það með ágætum. Hann leigir gamalt hlaðið steinhús fremst á Skólavörðustíg og ræðst í það þrekvirki að inn- rétta það upp á nýtt með eigin höndum. Sást lítið til mannsins, fyrr en hann skyndilega opnar forkunnarfagra og haglega inn- réttaða verslun á neðri hæðinni, en gallerí undir súð á þeirri efri og nefndi „Á loftinu". Þar hélt hann litlar, en athyglisverðar smásýn- ingar valinkunnra myndlistar- manna um árabil og var hér um sumt brautryðjandi. Eiginlega var það líkast því, að maðurinn hefði flutt smábrot af Latínuhverfinu í París upp til íslands, og ekki spillti það stemmningunni, að fyrir var Mokka-kaffi svo til beint á móti, þó aðeins ofar. Maður lagði oft leið sína þangað á þeim árum, þáði kaffi blandað léttu listrænu spjalli við húsráð- Teikning/Bragi Ásgeirsson \ endur, Helga og Björgu Sverris- dóttur, verslunarstjóra á Loftinu, og eins hjá Guðmundi og Guðnýju á Mokka. Og nú kynntist ég Helga ennþá betur og fleiri hliðum hans. Rekstur Loftsins gekk máski ekki sem skyldi þrátt fyrir mjög vandaða vöru, en þó rak Helgi staðinn sér til yndis í nokkur ár. Hætti svo og seldi verslunina og var mikil eftirsjá af þeirri fágætu stemmningu, er þar ríkti. Á sama hátt og hornið á Nóatúni missti andlitið, er Helgi fór, þá varð hús- ið á Skólavörðustíg aldrei það sama aftur. Ekki fór nú svo, að Helgi settist í helgan stein, enda athafnamaður út í fingurgóma, og nú réðst hann í það að setja upp innrömmunar- verkstæði í bilskúr húseignar sinnar áð Sporðagrunni 7. Vel kominn yfir sjötugt hefur hann nýjan atvinnurekstur, er gerir honum gott, því að það þjónar fegurðarkennd hans og ánægju að handfjatla myndir og hafa lista- menn í kringum sig. Þó að hann þekkti lítið til innrömmunar, varð hann fljótlega mjög vinsæll meðal þeirra listamanna, er vilja traust- ar umbúðir utan um myndir sínar. Hann varð nefnilega fljótlega úr- vals innrammari, sem er ekki svo undra merkilegt, því að maðurinn hefur margsannað, að svo lengi lærir sem lifir. Nú kynntist ég honum fyrir al- vöru og einnig fleiri nafnkenndir málarar, og honum dugði ekki að ramma eingöngu vel inn myndir okkar, heldur býður til veglegrar uppskeruhátíðar einu sinni á ári. Þá er gaman að lifa. t Helga Einarssyni sannast fag- urlega hin fræga setning John Keats „A thing of beauty is joy for ever", sem hefur verið útlögð „fag- ur hlutur er æ til yndis". Hann hefur sankað að sér drjúgu safni fjölbreytilegra málverka og list- muna og á vandað úrval bóka. Þá á tónlistin mikil ítök í manninum, og hann hefur tekið sígild verk upp á snældur, er engum öðrum datt það í hug, og þannig hafa fag- menn orðið að leita til hans í neyð sinni. Helgi gengur enn að vinnu sinni daglega og jafnvel á helgidögum, ef nauðsyn ber til, og hann er enn- þá jafn hugkvæmur sem inn- rammari og jafnvel í framför á sumum sviðum. Helgi er ekki einungis maður gleðinnar til orðs og æðis, heldur einnig ferðagarpur mikill innan lands sem utan. Er t.d. nýkominn úr ferðalagi um meginland Evr- ópu, sem hann naut út í fingur- góma. Helgi hefur alla tíð verið harður af sér og frábitinn víli en þó kunn- að að meta gæði Iífsins, elskar konur, blóm og vín og fer vel að öllu. Garðskáli í íbúð hans er lík- astur sjálfsævisögu sjónrænt séð, a.m.k. lýsir fátt betur manninum sjálfum og viðhorfum hans til lífs og gróandi. Þannig hefur líf Helga Einars- sonar gengið fyrir sig, og þó hefur hann ekki ávallt siglt lífsknerri sínum í lognkyrrum sjó, — á hann hefur fallið brotsjór, en hann hef- ur þó hvergi látið deigan síga. Maðurinn er í sjón og raun með sanni einn af víkingum þessa lands, sem hefur látið margt gott af sér leiða, lifað tímana tvenna og þrenna og er þar að auki gædd- ur óvenjulegu fegurðarskyni, sem listamenn hafa ríkulega fengið að njóta. Þykir mér hinn fagri man- söngur Jónasar Guðlaugssonar, skálds frá Staðarhrauni (1887— 1916), vera sem sniðinn fyrir Helga Einarsson á þessum tíma- mótum: „Á mínum vegi er rós við rós/ ég reika á milli blóma,/ og geislar dansa ós frá ós;/ frá efsta tindi og frarn til sjós/ um lífsins yndi, ást og hrós/ nú allir strengir hljóma./ Mér finnst sem húmið fæði ljós,/ mér finnst ég sjálfur ljóma!" Margir hefðu kosið að heiðra Helga Einarsson á þessum merkisdegi og þrýsta hendi hans, en sjálfur vildi hann dvelja á ein- um fegursta stað landsins með fagra nafnið Snæfjallaströnd í sumarhúsi í nágrenni Unaðsdals. Hann er því að heiman í dag, en ég hylli hann úr fjarlægð og veit, að það gera margir starfsbræður mínir og öll hans vinafjöld. Bréf frá íslandi Erlendar bækur Siglaugur Brynleifsson W.H. Auden & Louis MacNeice: Letters from Iceland. Faber and Faber 1985. Bréfin komu fyrst út 1937. Endurútgefin í kilju með formála Audens 1967 og sú útgáfa endur- útgefin nú í maí sl. Auden segir í formálanum, skrifaður eftir siðari heimsókn hans hingað, 1965, að hann minnist þessara þriggja mánaða sumarið 1936 þegar hann dvaldi hér á landi, sem einhvers hamingjusamasta tímabils lífs síns „sem hingað til hefur verið óvenjulega hamingjusamt". Bókin ber það með sér að höf- undur hefur notið ferðarinnar í ríkum mæli, skrifin bera vott um lífsgleði og kæti og þessvegna er ferðasagan óvenjulega skemmti- leg, full af lífi og birtu. Tímarnir voru þó ekki sérlega ánægjulegir, borgarastyrjöldin á Spáni braust út í júlí þetta sumar, einmitt þeg- ar þeir félagar voru staddir hér á landi og þeir sem glöggastir þóttu væntu vályndra veðra í heiminum. Þetta er safn Ijóða, ljóðabréfa til Byrons lávarðar, svipmynda úr þjóðsoguheimi landsmanna, ráð- Íeggingar til ferðamanna og lýs- inga á landi og þjóð, ferðalogum og einstaklingum. „Ferð til ís- lands" birtist hér sem bréf til Christophers Isherwood. Höfund- um þótti margt eftirtektarvert hér, margt nærri því fáránlegt og margt ágætt. Þeir bjuggu á Stúd- entagarðinum í Reykjavík i nokkra daga í júlí og hittu ýmsa og voru fræddir um hina og aðra framámenn. Þeir sáu konunginn, sem var þá í heimsókn, koma út úr „húsi forsætisráðherra ásamt ýmsum framámönnum. Ég veit að pípuhattar og kjóll og hvítt fer mönnum ekki sérlega vel, en ef dæma á eftir útliti þeirra einu, myndi ég ekki treysta þeim fyrir borðsilfrinu." (Framsóknarflokk- urinn var þá við stjórn). Þeir fóru til Þingvalla, sem þeim fannst fagur staður, en „hót- elið er fullt af fylliröftum hvert kvöld." Þeir félagar fóru norður á land, þeim leist vel á Akureyri „miklu geðslegri staður en Reykjavík", síðan austur og á leiðinni ýmsa útúrdúra, eins og með mjólkurbíl W.H. Auden til Hóla. Auden dvaldi á Egilsstoð- um einhverja daga og féll mjog vel við Svein bónda Jónsson, „sem var meðal framámanna í Bænda- flokknum". Þar fékk hann loksins góðan mat á íslandi. Hann kvart- ar víða yfir matnum, einkum sæt- um súpum og „danska barbaríinu, brúnuðum kartöflum í sykri". „Bréf frá íslandi" komu fyrst út 1937. Mörgum þótti bókin vafasöm sem þjóðarlýsing einkum þeir sem voru sproksettir af höfundum. Ragnar Jóhannesson skólastjóri sem var leiðsögumaður þeirra sagði að hann hefði forðast að mæta ýmsum einstaklingum, sem nefndir voru í bókinni, fyrst eftir að hún kom út. Auden og félagar hans komu úr grónu borgaralegu umhverfi til lands, þar sem margt var ómótað, fólk óstaðlað og gróin verkmenn- ing í upplausn fyrir nútíma tækni. Auden birtir bréf til Kristins Andréssonar i bókarlok þar sem hann lýsir samfélaginu hér eins og hann skynjaði það. Auden kom hingað aftur 1964, hélt fyrirlestra og hitti ýmsa. Hann orti kvæði um þá heimsókn og þar segir „Fortunate island/ Where all men are Equal/ But not vulgar — not yet". Tuttugu og eitt ár liðið frá því þetta var ort.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.