Morgunblaðið - 09.03.1986, Qupperneq 23

MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 9. MARZ1986
23
.i'.A'.WÍhlhy/r,
Uhl.Mi-U-t.íU'JUbi
mikið til í þeirri gömlu speki að á
ferðalagi verði maður að bíða eftir
sálinni. Um sálina tekur maður við
lærdómi og innbyrðir reynslu.
Manneskjan verður að fá að ná
áttum, segir hún. I gamla veiði-
mannaþjóðfélaginu var ekkert
áfengi. Þó eru til sagnir um að
menn hafi fundið á sér af úldnu
kjöti. En nú er áfengisvandamálið
gífurlegt. Verst að það kemur niður
á hrottalegri meðferð á konum og
bömum. Kvennaathvarf er hér
rekið og mikil þörf fyrir það. Aðrir
fræða okkur á því að sjálfsvíg séu
tvisvar sinnum algengari í Græn-
landi en í Danmörku, og morð ekki
ótíð, 14 talsins í hitteðfyrra. Stór-
fjölskyldumar hafa sem annars
staðar leystst upp, en margt ungt
fólk verður þó að byrja búskap
heima vegna húsnæðisskortsins og
þegar svo drykkjuskapur bætist við
þrengslin, þá verða vandræðin enn
meiri.
Ekki hafa breytingarnar orðið
minnstar fyrir konurnar. „Fram að
1956 voru flestar konur á heimilun-
-um. I gamla veiðimannaþjóðfélag-
inu fóru mennimir á veiðar, en
þegar þeir komu heim tóku konum-
ar við veiðinni og unnu hana, verk-
úðu skinnin, saumuðu úr þeim,
unnu kjötið til geymslu og spikið í
lampakveiki. Nú vinna flestar kon-
umar úti, í frystihúsunum, við
mötuneyti, í heilbrigðiskerfinu o.fl.
og þær hafa tvöfalda vinnu. 600
böm em á biðlistum á bamaheimil-
um hér í bænum og mikið er um
einstæðar mæður. Verður aftur að
fara í herferð um íjölskylduáætlan-
ir,“ segir Guldborg Chemnitz.
Annars em vandamál kvenna svip-
Fyrír nokkrum árum fundust
„múmíur" af nokkrum konum og
börnum, sem haldist höfðu
óskemmdar i 500 ár.
uð og annars staðar. En konur em
að verða meðvitaðri um getu sína
og taka þátt í skipan samfélagsins.
Ein kona er í landstjóminni og 3
em bæjarstjórar.
Rækja í stað þorsksins
sem hvarf
Atvinnuleysi er nokkurt í Nuuk,
600—800 á atvinnuleysisskrá um
þessar mundir, enda ekki vinnsla í
frystihúsunum. Grænlendingar
höfðu eins og íslendingar veðjað á
þorskinn og byggt upp frystihús í
byggðum á ströndinni. En svo hvarf
þorskurinn að mestu eftir að kólnaði
í sjónum við Grænland á áttunda
áratugnum. Hver hálf gráða í kóln-
Nuuk hefur á fáum áruin vaxið úr þúsund manna bæ í 12 þúsund
manna höfuðborg. Þar hefur verið byggt gífurlega mikið, en samt
er húsnæðisvandinn enn eitt helsta vandamálið.
Á markaðinum voru menn að kaupa sér selkjöt, sem þeir steikja,
en borða lifrina hráa. Einn kaupandinn með selshreifa i hendinni.
inn þótt aðeins sé drepið niður fæti
hjá þeim. Ekki em nema sex ár
síðan þeir byijuðu að taka við
stjómun ýmissa mála. Kannski er
það lán lítillar veiðimannaþjóðar í
stóru og erfiðu landi að það em
Danir sem þeir eiga undir að sækja
afkomu sína, a.m.k. yfir breytinga-
skeiðið til nútímalifnaðarhátta með
öllum sínum kostnaði. Danir leggja
til um helming af útgjöldunum við
þá málaflokka sem landstjórnin
stýrir, hinn helmingurinn kemur af
tollum á áfengi, tóbaki o.fl. og
sköttum. Landstjórnarmennimir
sem fréttamaður ræddi um þetta
við, útskýrðu að í samningum við
Dani væri ákvæði um að hvomgur
aðilinn mætti hagnast á því að
málin færðust úr höndum danskra
stjómvalda til grænlenskra. Þannig
ættu þeir rétt á framlagi í samræmi
við það sem útgjöldin vom áður en
þeir tóku við. Þeir samningar væm
til þriggja ára, og þeir væm nú
aðeins á fyrsta árinu, eins og Jona-
than Motzfeld útskýrði. Og eftir
þijú ár mundu verða teknar upp
viðræður og nýir samningar. Danir
sjá alfarið um utanríkismál og
öryggismál, auk heilbrigðismálanna
sem fyrr er sagt og vinnsla jarðefna
og olíu skiptist á báða aðila. „Við
munum gera allt til að geta í fram-
tíðinni staðið á eigin fótum og tekið
smám saman öll mál í okkar hend-
ur“, sagði Moses Olsen sem fór með
fjármálin í landstjóminni þar til nú
nýlega er hann tók við fiskimálun-
um. En til þess verðum við að auka
framleiðsluna. Það er eina leiðin til
að verða sjálfstæður."
Hér hafa verið tindir til ófull-
komnir molar úr örstuttri ferð til
Grænlands. Vonandi er þó einhver
örlítið fróðari um þennan nágranna
okkar. En úr vanþekkingu á þeirra
högum ætti að verða auðveldara
að bæta á næstunni, þar sem teknar
eru upp reglulegar flugferðir og
auðveldara að sækja þá heim. Til
Nuuk mun Grönlandsfly fljúga einu
sinni í viku frá Reykjavík og þá líka
frá Nuuk til Reykjavíkur. Og í vor
munu Flugleiðir hefja flugferðir til
Narssarssuaq, sunnarlega á Vestur-
ströndinni þaðan sem Grönlandsfly
hefur ferðir áfram til Nuuk og því
opnast möguleikar á að fara á báða
staði í sömu ferðinni.
Einil Bösen safnvörður ( Nuuk með grænlenska grímu, sem safninu
hefur nýlega áskotnast.
Guldborg Chemnitz, aðstoðar-
borgarstjóri í Nuuk, fer með fé-
lagsmálin.
un á sjónum munar miklu. En
rannsóknir á ískjömum sýna að
alltaf hafa orðið slíkar sveiflur á
hitastiginu. Um það leyti sem
þorskurinn var að hverfa af miðun-
um, hófust í Grænlandi rækjuveiðar
og nú hefur Grænlandsrækjan
komið í stað þorsksins og veitir
vinnu. En breytingamar taka tíma.
„Sjálfir veiðum við nú aðeins 6
þúsund tonn af þorski, en tökum
af rækju um 30 þúsund tonn. Og
hana veiða ekki aðrir en við sjálfir,"
sagði Jonathan Motzfeldt, formaður
landstjómarinnar í samtali við
fréttamann. Og þegar talið barst
að því hvort þeir væru ekki hræddir
við að láta lönd Efnahagsbandalag-
ið fá veiðiheimildir í minnkandi
fiskgengd, brosti hann við og sagði.
„Við höfum aðeins samninga við
þá til 5 ára. Þeir mega veiða tíu
þúsund tonn af þorski. En það er
enginn þorskafli. Þeir borga fyrir
hann samt. Eftir fimm ár tökum
við málið til endurskoðunar. Það
getur ekki verið svo óhagkvæmt."
Og Moses Olsen, sem fer með físki-
mál í landstjóminni sagði um þetta:
„A meðan þorskurinn er okkur
svona erfiður, veiðum við sjálfir
karfa, flatfísk og rækju. Við höfum
fimm ára fískveiðiáætlun. Og
þorskurinn kemur alltaf aftur. Það
hefur hann alltaf gert “
Heimastjórnin tekur við
Það er margt í deiglunni hjá
Grænlendingum. Það finnur gestur-
Texti og myndir:
Elín Pálmadóttir