Morgunblaðið - 31.03.1988, Blaðsíða 4

Morgunblaðið - 31.03.1988, Blaðsíða 4
4 C MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 31. MARZ 1988 4_ Óperur eru fyrir alla... Ekki bara spariklædda menningarvita Rœtt við enska hljó, ann Anthony Hose, sýningumáDon Gtiúvanm Islensku óperunni 'ór> isveitarstjór- semstjórnar > i Á miðöldum tíðkaðist að riddarar legðu land undir fót til að iðka riddarahugsjón sína, færu milli hirða og herra og sýndu ridd- aramennsku sina í orði og á borði. Riddaralíf ið er fyrir bí, en nú á dög- um eru það tii dæmis tónlistarmenn, sem fara á milli til að þjóna tónlistarhugsjóninni, þeirri að koma tónlist- inni á framfæri við sem flesta. Einn slíkur hef - ur gist landið undanfar- ið, enski hljómsveitar- stjórinn Anthony Hose, sem stjórnar Don Gio- vanni í íslensku ópe- runni þessar vikurnar. Anthoay Hose leiðbeiair söngvurunum í Don Giovanni um daginn. „Söngvarínn er hljóðfæri, sem gerir sitt besta samkvæmt eigin tilfinningu og viðmiðun. Svo er bara að vona að aðrir kunni líka að meta viðleitnina." H vernig sem á því stendur, þá eru hljómsveitar- stjórar í skop- myndum oft flau- mósa flautaþyrl- ar, fljótir að stökkva upp á nef sér og ógnar hvumpnir. Fátt er fjær sanni, þegar Hose er annars vegar. Óhvikul einbeiting skín af honum í gryfjunni, þar sem hann dregur Mozart út úr hljóðfæri sínu, hljóm- sveitinni og meðreiðarsveinunum á sviðinu, söngvurunum. Utan gryfj- unnar er hann vel máli farinn Breti, sem funar af hæglátri ákefð, þegar hann talar um tónlistina, það eina sem hann kann, segir hann sjálfur. Úr klassík í jazz og aftur til baka Hose er Lundúnabúi í húð og hár, en býr nú og starfar í Wales. Hose man ekki eftir sér öðruvísi en uppteknum af tónlist, hefur Ifklega hossað sér taktbundið í vagni, því faðir hans, áhugamaður um tónlist, tók að kenna þriggja ára drengsponsinu á píanó og sex ára var Hose svo sendur í tíma. ellefu ára varð pilturinn laugar- dagsnemandi í Royal College of Music, eins og áhugasamir og efni- legir krakkar geta orðið. Á tánings- árunum urðu poppið og jazzinn ofan á, Hose var þá líka að læra á klar- inett. Átján ára varð hann regluleg- ur nemandi í Royal College, lagði stund á píanó og klarinett og ætl- aði helst að verða jazzpíanisti, þjak- aður af tilvistarfræðilegum efa- semdum um sjálfan sig, eins og ásækja stundum ungt fólk. í heimsókn til vinar í Hamborg raknaði úr hnútnum. Vinurinn hafði heyrt Hose spila með bandi í Lon- don, datt í hug að hann vildi kannski vinna sér inn aukapening í heim- sókninni og benti honum á einn af klúbbunum eins og Bítlarnir gerðu fræga. Og viti menn... I einum vantaði píanóleikara, Hose spilaði fyrir og fékk vinnuna. Fyrir aura- lausan skólastrak voru ótrúiegar upphæðir í boði og til stóð að fara í tónleikaferð með Chubby Chec- kers, ef einhver man eftir því nafni. Þá var bara eftir að fara að tjalda- baki og heilsa upp á afganginn af liðinu. En þá komu vomur í pilt- ungann, því þar voru fyrir nokkrir ótrúlega óræstarlegir náungar ... svo hann afþakkaði fjárfúlgurnar og heiðurinn. Vendipunktur, Hose gerði sér ljóst að hann átti mun meiri samleið með þeim sem lögðu stund á hefðbundna, klassíska tón- list. Var þá kominn aftur þangað sem hann byrjaði í upphafi. Píanó, klarinett, bassi, sembal, fiðía Hose hélt sig enn við píanóið, en skipti út klarinettinu og tók bassa í staðinn. Fann út að það væri fljót- legasta leiðin til að komast inn í hljómsveit, alltof margir á klarinett- inu. Auk þess lærði hann á semb- al. Kennarinn hans einn benti hon- um þá á óperudeildina, sem hann hafði aldrei hugleitt áður og þar tók hann sér tónsprotann í hönd. Fékk styrk til Salzburgar-ferðar og var svo undir handleiðslu Rafaels Kub- eliks í Munchen í tvo vetur. Á þessum tíma lágu leiðir Hose og Don Giovannis saman. Kona Kubeliks, sem er söngkona, átti að syngja hlutverk Donnu Elviru í Genf undir stjórn Kubeliks. Stjórn- andinn fékk Hose til að æfa konu sína fyrir hlutverkið, fékk hann svo sem undirleikara á æfingar og sem semballeikara á sýningar, rétt eins og hann gerir hér, auk þess að stjórna. Hann hefur komið víða við, verið í Glyndebourne, Bremen, stjórnað mörgum óperuuppfærslum hjá Wales National Opera, sjón- varpsóperum hjá BBC og velska sjónvarpinu. Undanfarin tíu ár hef- ur hann einnig fengist við önnur verk en óperur. Tímann hér hefur hann meðal annars notað til að bregða sér í fiðlutíma. 1976 áttu Hose og vinur hans leið um smábæinn Buxton. Þar gengu 'þeir fram á stórkostlegt óperuhús frá því um aldamótin, en sem hafði sett niður og var notað undir bíósýningar. Jaws gekk þarna þessa dagana. Húsið kveikti upp löngun til að koma því aftur í fyrra horf og setja upp óperur... og löngunin var nógu sterk til að hrífa með sér fleiri, sem fengust tii að leggja fram hálfa milljón punda. Þetta er glæsilegt hús, með gryfju fyrir sjötíu hljóðfæraleikara og á sumrin er óperuhátíð þarna, sem Hose stjórnar. Markmiðið er að flytja sjaldheyrðar eða óþekktar óperur. I sumar verður meðal ann- ars sett upp óperan Armide eftir Haydn og Hose hefur boðið Kristni Sigmundssyni og Gunnari Guð- björnssyni hlutverk í þeirri upp- færslu. Á stjórnendapallinn með dags fyrirvara Hose kom hingað fyrst með dags fyrirvara haustið 1986 þegar þá vantaði skyndilega hljómsveitar- stjóra í II trovatore, og var svo beðinn að stjórna sýningunni í beinni útsendingu, sem er víst í fersku minni margra. Þ6 Hose geti hoppað inn í sýn- ingu með engum fyrirvara eins og hérna um árið, þá er það kannski ekki óskaaðferð hans. Forvitnilegt að heyra aðeins um hvernig sýning eins og Don Giovanni er undirbú- in... „Fyrst er að vera beðinn, ekki satt... Ég kom fyrir jól og vann þá stíft í sextán dága með söngvur- unum. Það er afar mikilvægt að geta unnið með þeim frá upphafi, svo þeir viti eftir hverju er verið að sækjast, bæði í tónlistinni og persónusköpun. Ég tók drjúgan tíma í framburðarkennslu, því góð- ur, ítalskur framburður er nauðsyn- legur grunnur og nýtist söngvurun- um auk þess annars staðar. Fæstir í salnum skilja ítölsku, en skyggnu- textarnir ýta undir að það sé farið að hlusta eftir söngtextunum, sem þurfa þá að skiljast. Við bárum líka saman bækur okkar, ég, Þórhildur leikstjóri og Una búninga- og sviðs- myndahönnuður. Hef átt mikið og gott samstarf við þær tvær. Svona sýning þrífst á góðri sam- vinnu, bæði við þá sem sjá um áður- nefnd atriði, en líka við söngvar- ana, hljómsveitina og aðra starfs- menn og allir hafa lagt sig fram. Ég kom svo hingað aftur fjórum vikum fyrir frumsýningu og þá var aftur tekið til við æfingar. Ég vil vera sem mest yfir uppsetningunni sjálfur og fylgja henni eftir. Það er að mörgu að hyggja. Það kostar til dæmis mikla þjálfun að koma öllu fyrir þannig að áhorfendur taki ekki eftir að söngvararnir verða alltaf að fylgjast með hljómsveitar- stjóranum. Auk þess að vinna í hóp, eru einstakir söngvarar alltaf teknir útúr og unnið með einum og einum. Tveimur vikum fyrir frumsýn- ingu fórum við svo inni í húsið, æfðum áður úti í bæ, og þá hófust hljómsveitaræfingarnar. Fyrst var hún æfð ein, en síðan bættust söngvararnir við, þó ekki á sviði, og ioks var allt flutt á sviðið. Svo rann frumsýningin upp. Eftir hana er líka haldið áfram að æfa, því sýningarnar breytast og það þarf að halda þeim innan þess ramma, sem var smíðaður í upphafi. f sýningu með mörgum nýliðum eða fólki með Iitla reynslu er eðlilegt að sýningin þroskist og þróist. Sama á við um hljómsveitina og það er gott að finna að sýningin tekur framförum. Viðleitnin er allt- af í átt til fullkomnunar og það er alltaf eitthvað til að bæta. Fyrir hverja sýningu fá hljómsveitin eða söngvararnir seðla með ábending- um, sem hjálpa þeim til að halda sér við efnið." „Viðbrögð áhorfanda hafa heilmikið að segja ..." „Viðbrögð áhorfenda hafa heil- mikið að segja á sýningu og eru alltaf ólík frá sýningu til sýningar. Afar örvandi þegar þeir láta vel- þóknun sína í ljós með lófaklappi eða hlátri. Frábært að finna við- brögð áhorfenda, sem maður veit að eru ekki vanir óperum, því við- brögð þeirra eru svo hrein og bein og fordómalaus. Skyggnutextarnir hjáipa áheyrendum til að njóta sýn- ingarinnar, því það er svo margt spaugílegt í textunum, sem annars færi framhjá áhorfendum. Það er heillandi viðfangsefni að koma áheyrendum í skilning um að óperur eru fyrir alla, ekki aðeins spariklædda menningarvita. Hér er engin óperuhefð, í þeim skilningi að óperur eru ekki hlutiaf lífinu hér, á sama hátt og er í Þyskalandi og á ítalíu. Þegar ég bjó í Bremen hitti ég einu sinni ruslakari þegar ég var að fara út með ruslið. Þá var óperan sjálfsagt umræðuefni, því það fylgjast allir með henni þarna. Þegar svo er ekki, eru margir hræddir við óperur, búnir að ákveða fyrirfram að óperur séu ekki fyrir þá. Það þurfl einhverjar sérstakar forsendur til að geta notið þeirra. Mikill misskilningur, því óperur eru fyrir alla og öll viðbrögð eru jafn rétthá. Framvindan hér er spenn- andi. Þ6 húsið sé enn tæknilega ófullkomið, þá er andinn í húsinu góður, yndislegt hús. Hvað sjálfum mér viðvíkur, þá kunni ég verkið vel, þó það sé reyndar langt síðan ég átti við það. Það er gott og gaman að koma að því aftur og rifja það upp. Þetta er stykki, sem er æsilegt að vinna við eins og gildir um öll meistara- verk. Sem stendur er ég líka með hug- ann við Armide, óperuna sem ég set upp í Buxton í sumar. Ég les mér auðvitað til um verkið og ann- að, sem máli skiptir, hef haft nót- urnar við hendina í um hálft ár. Fyrir mér er Mozart guðdómlegur, en Haydn og nokkrir aðrir koma fast á hæla honum. Djúp ánægja að steypa sér á kaf í þessa stórkost- legu tónlist, sem nánast enginn þekkir." Hvernig vinnurðu þig í gegnum tónlistina?
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.