Morgunblaðið - 12.04.1990, Blaðsíða 16

Morgunblaðið - 12.04.1990, Blaðsíða 16
16 MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 12. APRIL 1990 Meinlokur eftir Einar Júlíusson Ég verð að gera nokkrar athuga- semdir við grein Hannesar Hólm- steins Gissurarsonar (Morgunblaðið 20. mars). Hún er m.a. svar eða gagnrýni á grein eftir Markús Möll- er, sem aftur var nokkuð gagnrýn- inn á ýmis skrif Hannesar um stjórn fískveiða. Hann er er sérlega mælskur, ritfær, frjálshygginn og oftast rökfastur. Eg undrast því skoðanir hans í þessu máli og tel einc og Markús að honum sæmdi betur að leggja þeim lið sem vilja að hinn frjálsi markaður stjórni fiskveiðunum. Á veiðirétturinn að vera í höndum sjómanna? Hannes velur grein sinni nafnið: „Útgerðarrétturinn á auðvitað að vera í höndum útgerðarmanna." Sakleysisleg staðhæfing eins og fyrirsögn þessa kafla. En hvað þýð- ir hún hjá Hannesi? Það er grund- vallarforsenda þeirra sem mótmæla kvótakerfinu að allir skuli hafa jafn- an rétt til útgerðar. Það er hinsveg- ar lykilatriði í kvótakerfinu að þeir einir hafí útgerðarrétt er hefur ver- ið úthlutað honum af ríkisvaldinu eða hafa keypt hann af þeim fyrr- nefndu fyrir uppsett verð. Ósk Hannesar er að útgerðarrétturinn verði færður varanlega á hendur ákveðinna útgerðarmanna og til að villa ekki á sér heimildir hefði fyrir- sögnin átt að vera: Fiskimiðin eiga auðvitað að vera eign tiltekinna útgerðarmanna og ekki sameign þjóðarinnar. Ég er ekki á sama máli. Er enginn ágreiningur um hagfræðina? „Ágreiningur fræðimanna um kvótakerfið hefur ekki verið um hagfræðilega hlið málsins. Allir eru sammála um það að úthluta beri kvótum eða veiðiheimildum til langs tíma og leyfa frjálst framsal þeirra svo að kvótakerfið verði hag- kvæmt." Þessi alhæfing Hannesar er alls ekki alröng. Sjómenn og ýmsir aðr- ir hafa að vísu mótmælt mjög þeirri spillingu að lífsbjörgin þeirra, físk- urinn sem syndir í sjónum, skuli ganga kaupum og sölum. En Hann- es talar aðeins um fræðimennina og það er rétt hjá honum að meðal þeirra virðist ríkja þó nokkur ein- hugur um þau atriði sem hann nefn- ir. Þeir eru almennt sammála um að leyfa frjálst framsal veiðiheim- ilda og að spillingin feiist alls ekki í því að verðmæti gangi kaupum og sölum, heldur í því að þeim sé úthlutað ókeypis til útvaldra aðila. Hver á fískinn? „Mynda verði einskonar eignar- rétt á fiskistofnunum" segir Hannes síðan í beinu fram- haldi. Merking setningarinnar er svolítið teygjanleg, en það er af og frá að fræðimenn séu almennt sam- mála þeirri skoðun Hannesar, að mynda verði eignarrétt einstaklinga á fiskstofnunum. Það þarf ekki að mynda neinn eignarrétt. Við höfum sem þjóð barist fyrir yfirráðum okkar á fiskimiðunum og ríkið held- ur úti öflugri landhelgisgæslu. Eins og Sigríður Arnbjarnardóttir benti á í sinni ágætu grein (DV 10. okt. 1989) þá getur ríkið ekki gefið út- gerðarmönnum kvóta nema það eigi þá fyrir. Með því að þiggja án fyrir- vara kvóta frá ríkinu hafa útgerðar- menn viðurkennt eignarhald þess á • þeim. Hannes getur haft sína skoð- un á því hvort það sé þjóðfélagslega hagkvæmt að ríkið gefi ákveðnum útgerðarmönnum kvótana. Hann hefur hinsvegar engin rök og engan rétt til þess að kalla Markús Möller þjóðnýtingarsinna þótt Markús vilji að ríkið haldi í sína eign og gefi hana ekki frá sér. Alræði slgórnmála- heimspekinga? „Þessi deila er í raun og veru ekki á sviði hagfræði (nema menn geti sýnt fram á að önnur lausnin sé hagkvæmari en hin) heldur á sviði stjórnmálaheimspeki. Hún snýst um það hverjir eigi upphaf- legt tilkall til fiskistofnanna." Málið kemur fleirum við en stjórnmálaheimspekingum, en ég er sammála Hannesi að deila okkar snýst um það hvort breyta skuli fyrstu grein kvótalaganna í að nytjastofnarnir á íslandsmiðum séu eign útgerðarmanna eða hafa það sem stendur í lögunum nú, að fiski- miðin séu sameign þjóðarinnar. Það verður seint þökkuð eða ofmetin framsýni og fyrirhyggja þeirra sem komu þeirri grein inn í kvótalögin. Er ríkiseign eign alþingismanna? „Hvað er almannakvóti? Hann er kvóti í eigu ríkisins, og hverjir stjórna ríkinu? Þingmennirnir sextíu og þrír sem sitja við Austur- völl. Þetta er miklu fámennari hóp- ur en íslenskir útgerðarmenn." Það er þó bót í máli að alþingis- mennirnir geta ekki selt þessa eign sína eða tekið hana með sér þegar þeir falla í kosningunum út af þingi. Mælskubragð Markúsar Möllers „Hér er beitt mælskubragði. Löng reynsla er enn fremur komin á það að fé, sem rennur í ríkissjóð, er sjaldnast notað í þágu almenn- ings. Atvinnustjórnmálamenn, Stefán Valgeirsson og hans líkar, nota það til að kaupa atkvæði af fámennum og öflugum þrýstihóp- um. Fiskeldisfyrirtæki fá styrki á meðan Þjóðarbókhlaðan stendur auð og yfirgefin." Já, það hljóta allir að sjá að með orðinu almannakvóti er beitt mælskubragði. Spurningin er hvort þeir sannfærast vafalaust af traust- um rökum Hannesar fyrir því að skattar til ríkisins séu sjaldnast notaðir í þágu almennings eða í þjóðarbókhlöður heldur fari megnið af þeim í atkvæðakaup og fiskeldis- fyrirtæki Stefáns Valgeirssonar. Skiptir munurinn máli? „Það sem er líkt með hugmynd- um Markúsar og Óskars Lange er að gert er ráð fyrir að helstu fram- leiðslutæki (hér fiskistofnarnir) séu í ríkiseign og leigð fyrirtækjunum á því verði sem ræðst af framboði og eftirspurn. Munurinn er sá að í líkani Markússar eru fyrirtækin í einkaeign, ekki ríkiseign." Þetta er víst allt sami sósíaiism- inn og skiptir þá tæpast máli hvort fyrirtækin og öll þeirra framleiðslu- tæki eru í einkaeign eða ríkiseign eða hvort þau þUrfa að kaupa sín aðföng á verði sem ræðst af fram- boði og eftirspurn. Ég tel Hannes reyndar ekki gera frjálshyggjunni gagn með þessari stöðugu viðleitni sinni til að stimpla alla sósíalista sem vilja ekki misrétti og (pólitíska?) úthlutun veiðileyfa, en kjósa fremur jafnrétti og' vilja láta markaðinn ráða. Fundið fé „Auðvitað er hugsanlegur arður af fiskistofnunum ekki sambærileg- ur við fundið fé eins og Markús telur. Það krefst mikillar útsjónar- semi og atorku að draga sem flesta þorska úr sjó með sem minnstum tilkostnaði."/ Gengið hefur verið á fískistofn- ana og útgerð er rekin með allt of stórum fiskiflota og. tapi. Það er fundið fé og ekki tekið frá neinum útgerðarmanni ef hægt er að ná meiri afla með minni tilkostnaði. Það á að vera markmið fiskveiði- stjórnunarinnar. Það fæst hinsveg- ar alls ekki með kvótakerfi, þ.e. með því að menn hafi einfaldlega leyfí til að draga upp úr sjó ákveð- inn fjölda þorska sem séu miklu verðmætari en nauðsynlegur til- kostnaður. Slíkt leiðir til minnkandi afkasta, hækkunar tilkostnaðar og lækkunar fiskverðsins. Minna má Einar Júlíusson „Málið kemur fleirum við en stjórnmálaheim- spekingum, en ég er sammála Hannesi að deila okkar snýst um það hvort breyta skuli fyrstu grein kvótalag- anna í að nytjastomarn- ir á íslandsmiðum séu eign útgerðarmanna eða hafa það sem stend- ur í lögunum nú, að fiskimiðin séu sameign þjóðarinnar. Það verð- ur seint þökkuð eða of- metin framsýni og fyr- irhyggja þeirra sem komu þeirri grein inn í kvótalögin." líka hér á samþykkt Sjálfstæðis- flokksins: „Kvótakerfi á ekki erindi í hagkvæmni- og afkastahvetjandi fiskveiðistefnu. Markmiðið er ... að afnema kvótakerfið og að frum- kvæði og dugnaður einstaklingsins fái notið sín." Hótun Hannesar Hér er rétt að rifja upp lokasetn- ingu Sigríðar Arnbjarnardóttur (DV 10. okt. 1989). „Með því að ríkið selji veiðileyfi hæstbjóðanda á upp- boði er ekki verið að stíga örlaga- ríkt skref í sögu þessarar þjóðar. Það væri hins vegar gert með því að afhenda örfáum mönnum auð- lind þjóðarinnar til frambúðar." Sjávarútvegsráðherra heldur því að vísu fram að með nýju iögunum sé ekkert verið að stíga neitt óaftur- kræft skref um aldur og ævi. Lög- um megi alltaf breyta ef þörf kref- ur. Ég tel þó fyllstu ástæðu til að fara varlega og ef marka má Hann- es hefur hið örlagaríka skref þegar verið stigið, og kvótagjöfin frá 1983 óafturkræf. „Skip ganga nú kaupum og söl- um miðað við það að þeim fylgi aflaheimildir. Bankar taka líka veð í skipum miðað við þetta. Eignar- rétturinn hefur þegar myndast, þótt ófullkominn sé. Ef útgerðarmenn eru skyndilega sviptir kvótum, þá jafngildir það stórfelldri eignaupp- töku án bóta og varðar iíklega við stjórnarskrárákvæði um friðhelgi eignarréttarins." Er gróði eins alltaf annars tap? Nei, alls ekki, þetta getur verið fundið fé og hversu fráleitt sem það kann að virðast við fyrstu sýn (og röksemd Hannesar í síðari hluta málsgreinarinnar skil ég reyndar ekki fyllilega) er það laukrétt hjá honum að: „Þeir sem verða nú að kaupa sér kvóta til þess að geta hafið veiðar, tapa ekki, þar eð þeir hafa sam- kvæmt skilgreiningu að jafngóðum tækifærum að hverfa í öðrum at- vinnugreinum eins og sýna má fram á hagfræðilega." Hinir sem fengu úthlutað ókeyp- is stórgræða, en þeir sem þurfa að kaupa tapa ekki fremur en verka- menn þeir sem fyrstir komu í víngarðinn. Auðvitað tapa þeir sem þurfa að kaupa það sem þeir áður fengu gefins, nema því aðeins að verðmæti þess hafi hækkað sem því nemur. Sú verðmætaaukning er einmitt markmið fiskveiðistjórn- unarinnar svo þessvegna tapar alls enginn útgerðarmaður á því að all- ir, og ekki aðeins sumir, þurfi að kaupa sinn kvóta. Það er vissulega afar mikilvægt að Hannes skuli sjá þetta því andstaðan við veiðigjaldið byggist einmitt langmest á því að menn halda að útgerðin hljóti að tapa á því að þurfa að kaupa sér veiðileyfi. En ... „Tapar almenningur á því, að útgerðarmenn fái útgerðarréttinn einir? Markús svarar því játandi. Væntanlega er meginástæðan sú, að ríkið skattleggi nú þegar útgerð- ina með því að halda genginu of háu." Ríkið það er ekki ég heldur Stef- án Valgeirsson segir Hannes, en ekki er ég sammála því. Eign ríkis- ins það er eign mín og ég tapa ef sú eign eða réttindi sem hægt er að selja fyrir milljarðatugi á ári eru gefin fyrir ekki neitt. Eg skaðast við að missa af þessum tekjumögu- leika og það er algjört aukaatriði hvernig eða jafnvel hvort ríkið hef- ur fram að þessu reynt að gera sér tekjur úr þessari eign. Öll eftirfar- andi umræða Hannesar um gengis- málin og spekingana í Seðlabankan- um kemur, þótt mikilvægt sé, þess- ari spurningu því ekkert við. Afgangsstærðin Hannes er í raun (eða innan sviga) sammála mér um kosti þess að halda raungenginu lágu. Þetta gerðu Japanir lengi svo aldrei hafa t.d. bandarískir bílar verið á jafn samkeppnisfæru verði í Japan og japanskir bílar í Bandaríkjunum. En Hannes vill ekki viðurkenna að gengið skipti neinu máli ef það passar ekki inn í hans röksemda- færslu að öðru leyti. Hann rökstyð- ur leikandi létt að það skipti engu máli hvort gengið hækkar eða lækkar, alltaf hagnast almenningur á gengisbreytingunni. „Það eru þrír kostir. Verið getur að gengið lækki. Þá munu aðrar útflutningsgreinar en sjávarútveg- ur blómgast og almenningu hagn- ast. Annar kosturinn er að gengi breytist ekki, en þá versna hvorki né batnarkjör almennings. Og gengi kann að hækka vegna mikils arðs af sjávarútvegi við myndun eignar- réttar á fiskstofnunum. Þá vænkast hagur allra launþega; þeir geta þá keypt meira fyrir krónur sínar." Sjávarútvegur blómgast auðvitað jafnt og aðrar útflutningsgreinar ef gengið lækkar. Reyndar blómg- ast þá einnig allar atvinnugreinar (nema innflutningsverslunin) hvort sem þær standa í útflutningi eða ekki því þær þurfa að keppa við innflutning. Annars er ekkert að þessari röksemdafærslu; Hannes sleppir aðeins að geta þess að krón- ur launþeganna verða fáar eða alls engar ef atvinnugreinarnar tapa vegna hins háa gengis. Að mínu áliti er það ekki verðbólgan sem farið hefur verst með íslenska hag- kerfið. Þaðan af síður þeir lágu eða neikvæðu raunvextir sem henni hafa fylgt og fluttu fjármuni frá fjármagnseigendunum til framleið- endanna. Meinið er fremur sveifl- urnar og hið háa raungengi sem stafar af því að gengið var og er aldrei fellt í takt við verðbólguna heldur dregið þar til í óefni er kom- ið. Áróðursbrögð og uppréttir eignamenn „En áróðursbrögð þessara manna og blekkingar breyta engu um það að kvótafrumvarp Halldórs Ásgrímssonar er í senn skynsam- legt og réttlátt. Vonandi bera þing- menn gæfu til að samþykkja það, svo að útgerðarmenn geti haldið áfram að vera uppréttir eignamenn, ötulir brautryðjendur, kapítalistar í bestu merkingu orðsins, en ekki leiguliðar á hnjánum." Hannes ætti ekki að tala um áróðursbrögð og blekkingar nema færa betri rök fyrir sínu máli. Það getur ekki verið réttlátt, heldur misrétti og ójöfnuður að úthluta sumum kvótum og öðrum ekki. Sé stjórnmálafræðingnum Hannesi það ekki ljóst, ætti a.m.k. heimspek- ingurinn Hólmsteinn að sjá það. Ég sé heldur enga skynsemi í slíkri úthlutun, aðeins fjármunasóun. Út- gerðarmenn geta ekki haldið áfram að vera uppréttir eignamenn, því kvótakerfið hefur þegar komið þeim á kné. Aldrei hefur verið farið ann- arri eins ránshendi um þeirra eigur og á tímum þess kerfis sem Hannes vill nú lögfesta um aldur og ævi. Kvótakerfið á stóran þátt í skulda- söfnun útgerðarinnar með því að hvetja til skipakaupa og gera þau möguleg með því að útgerðarmenn fengu kvóta til veðsetningar. Hann- es getur auðvitað fremur reynt að kenna misvitrum stjórnmálamönn- um um tap útgerðarinnar — en hver var það annars sem taldi fast- gengisstefnu vera ráðið við verð- bólgunni? Höfundur er eðlisfræðingur. Hátíðahald í Dómkirkjunni UM bænadagana og páska verð- ur að vanda mikið um að vera í Dómkirkjunni og ef að líkum lætur margir sem hyggja á kirkjuferð. Á skírdag verður messa kl. 21 í minningu innsetningar máltíðar Drottins í umsjá sr. Jakobs Ágústs Hjálmarssonar. Á degi þessum hafa margir gert sér að sérstakri venju að koma til Guðs borðs. Á föstudaginn langa eru tvær guðsþjónustur. Sr. Hjalti Guð- mundsson annast guðsþjónustu kl. 11 og sr. Jakob tignun krossins kl. 14. Við þá athöfn les Sigríður Hag- alín, leíkarí við flutning „Sjö orða Krists á krossinum" og sr. Andrés Ólafsson kirkjuvörður les úr Ritn- ingunni. Við báðar athafnir þess dags leikur Lovísa Fjeldsted á píanó. Á laugardagskvöld verður páskavaka kl. 22; klukkutíma at- höfn þar sem páskaljósin verða tendruð, skírnarheitin endurnýjuð og gengið til Guðs borðs. Guðfræði- nemar flytja þessa guðsþjónustu ásamt sr. Jóni Ragnarssyni á fræðsludeild kirkjunnar og sr. Jak- obi. Orgelleikur er í höndum Kríst- jáns Sigurjónssonar. Á páskadag eru tvær hátíðar- guðsþjónustur. Við morgunmess- una kl. méssar sr. Jakob. Kl. 11 messr sr. Hjalti en sr. Guðmundur Þorsteinsson dómprófastur prédik- ar. Við báðar guðsþjónusturnar verður flutt tónverkið Páskadags- morgunn eftir Sveinbjörn Svein- björnsson. Einsöngvarar eru Elín Sigurvinsdóttir, Hrönn Hafliðadótt- ir og Eiríkur Hreinn Helgason. A annan páskadag verður ferm- ingarguðsþjónusta kl. 11. Söngur verður að mestu í umsjá Dómkórsins við guðsþjónustur bænadagana ogá páskahátíðinni og orgelleikur og söngstjórn í höndurn Marteins H. Friðrikssonar, dómorg- anista. Á páskadag messar sr. Jakob á Landakotsspítala kl. 13. Svala Nielsen syngur einsöng og Birgir Ás Guðmundsson leikur á orgelið. Sr. Hjalti messar þann dag í Hafn- arbúðum kl. 14 og nokkrir Fóst- bræður syngja við undirleik Birgis Áss. Jakob Hjálmarsson
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.